ریسک استخدامی «بیش‌شایسته‌ها»

افراد «بیش‌شایسته» (Overqualified) ممکن است خیلی زود شرکت را ترک کنند، انتظار دستمزد بسیار بالایی داشته باشند، فخرفروشی کنند، سلسله‌مراتب را به هم بریزند یا شاید هم صرفا حوصله‌شان سر برود و استعفا دهند. به همین دلیل کارفرمایان احتیاط می‌کنند و مسیری را برمی‌گزینند که چالش کمتری داشته باشد. به عبارت دیگر، چشم‌پوشی مدیران از توانمندترین داوطلبان به خاطر تردید در صداقت و مهارتشان نیست. آنها از انگیزه‌های این دسته می‌ترسند.

این روزها شرکت‌ها به وفور از برچسب «بیش‌شایسته» استفاده می‌کنند تا مجبور نشوند با لایه‌های عمیق‌تر تبعیض،‌ مثل تبعیض علیه سن و سال، میزان تحصیلات یا افرادی که تصور می‌کنند به سختی کنترل می‌شوند، مواجه شوند. و این نگرانی‌ها بیش از آنکه منطقی باشند، ریشه در احساساتی مثل ترس و ناامنی و تمایل به حفظ ثبات و آرامش دارند.

شما‌یی که با رزومه‌ای پربار و سوابق مدیریتی و تحصیلات عالی مدتی است در بازار کار حضور دارید، حتما این موضوع را از نزدیک لمس کرده‌اید. مثلا برای نقش‌هایی که کاملا با پیشینه شما همخوانی داشته‌اند درخواست فرستاده‌اید اما پاسخی دریافت نکردید. اینکه فکر می‌کنید مشکلی در کار است تصور واهی شما نیست. واقعیت این است که سیستم شما را به عنوان یک «مورد مساله‌دار» شناسایی کرده است. البته خوشبختانه این سوگیری قابل حل است.

بازنویسی روایت

همین پژوهش نشان می‌دهد که داوطلبان بسیار توانمند می‌توانند استخدام شوند، فقط باید بدانند چگونه روایتی را که کارفرمایان در ذهن خود ساخته‌اند بازنویسی کنند. محققان این مطالعه دریافتند وقتی متقاضیان بیش‌شایسته ۳ اقدام مشخص را انجام می‌دادند، سوگیری علیه آنها کاهش پیدا می‌کرد و حتی کاملا از بین می‌رفت. این اقدامات عبارتند از: ۱- نشان دادن تعهد بالا به شرکت و جایگاه شغلی، ۲- انطباق با فرهنگ و ارزش‌ها و همسویی سازمانی و ۳- اشتیاق واقعی نسبت به همان شغل مشخص نه اینکه هر شغلی پیش آید خوب است.

 به‌طور کلی، بزرگ‌ترین ترس مدیران استخدامی از استخدام داوطلبان بسیار توانمند این است که این گروه همواره به صورت پنهانی منتظر فرصت بهتری هستند. البته بسیاری از افراد واقعا همین‌طور هستند و این ترس تا حدی کاملا بجاست. چنین افرادی برای جاهای مختلفی رزومه می‌فرستند تا حق انتخاب داشته باشند و در مصاحبه‌هایشان هم اشاره می‌کنند که در حال بررسی فرصت‌های دیگر هم هستند و دقیقا همین نکته باعث شکستشان می‌شود. این روزها کارفرمایان همان‌قدر که در پی جذب نیروهایی هستند که با سازمان انطباق فرهنگی داشته باشند،‌ به تعهد هم اهمیت می‌دهند. اگر به این باور برسند که ممکن است شما پیشنهاد دیگری را بپذیرید یا در صورت به دست آوردن پیشنهاد کاری بهتری سازمان را ترک کنید، ریسک نمی‌کنند. به همین سادگی.

این پژوهش نشان می‌دهد که حتی بیش‌شایسته‌ترین داوطلبان هم، وقتی نشان می‌دهند نسبت به آن سازمان و جایگاه شغلی تعهد بالایی دارند، با نگاه مثبت‌تری دیده شده و شانس استخدامشان بیشتر می‌شود. منظور یک علاقه معمولی یا صرفا احترام حرفه‌ای نیست، اینجا حرف بر سر تعهدی واقعی و مشهود و هدفمند است.

 چه باید کرد؟

حالا که فهمیدیم راه‌حل این مشکل کجاست، چگونه می‌توان چنین تعهدی را نشان داد؟ این کار از سه طریق انجام می‌شود: آمادگی، جاگیری و ادبیات.

این سه مورد در کنار هم به گونه‌ای عمل می‌کنند که تصویر شما را در ذهن کارفرما از داوطلبی که «هر لحظه امکان ترک خدمتش وجود دارد» به «اولین گزینه استخدام» تغییر می‌دهند. مدیران استخدامی به خوبی متوجه می‌شوند که چه زمان داوطلبی حسابی تحقیق کرده و با دست پر آمده است و این آمادگی برای متخصصان باتجربه اهمیت دوچندانی دارد. شما نمی‌توانید برای متقاعد کردن آنها صرفا به رزومه خود تکیه کنید. باید نشان دهید که این سازمان را فقط به خاطر همخوانی چند کلمه کلیدی انتخاب نکرده‌اید، بلکه دلایل مشخصی پشت این انتخاب وجود دارد.

بسیاری از داوطلبان بیش‌شایسته، ناخواسته با گفتن جملاتی مثل «من تجربه زیادی در این حوزه دارم»، یا جمله ساده‌ای مثل «من قبلا این کار را انجام داده‌ام»، یا «این کار با پیشینه من بسیار همخوانی دارد» که نشان از نگاه بالا به پایین دارد، تعهد خود را زیر سوال می‌برند. هیچ‌کدام از این جملات سیگنال وفاداری ارسال نمی‌کنند. چنین کلماتی در بهترین حالت نشان‌دهنده بی‌طرفی هستند و این منظور را می‌رسانند که: «من به خوبی از پس انجام این‌کار برمی‌آیم»، نه اینکه «من این کار را می‌خواهم».

 با نگاه به آینده صحبت کنید

برای اینکه ناخواسته فردی تلقی نشوید که فقط دنبال کاری برای دریافت حقوق است، باید کارهایی را که قبلا انجام داده‌اید رها کنید و بر آنچه می‌خواهید در آینده انجام دهید متمرکز شوید. نکته کلیدی این است که روشن و شفاف نشان دهید که آن کار بعدی که تمام توجهتان را گرفته، همین جایگاه شغلی است. توجه داشته باشید که آنها به دنبال ارزیابی سطح بلندپروازی شما نیستند، بلکه می‌خواهند میزان وفاداری‌تان را بسنجند.

آنها به دنبال ادبیاتی هستند که بگوید «من آینده خودم را در این شرکت و در حال انجام کار مورد نیاز این سازمان می‌بینم. همگام با تیم پیش می‌روم. می‌مانم، مشارکت دارم و پیشرفت می‌کنم.» آنها به دنبال چیزهایی هستند که نشان دهد: «این سازمان برای من یک ایستگاه موقت نیست، جایی است که قصد دارم بمانم.»

تعهد بلندمدت اعتمادساز است. در سیستمی که فرض بر این است که افرادی مثل شما که تجربه و توانمندی بالایی دارند به محض پیدا کردن یک فرصت شغلی درخشان‌تر محیط را ترک می‌کنند، فقط همین تعهد است که می‌تواند باعث استخدامتان شود.

سیستم‌های فعلی استخدامی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که ریسک‌های شناخته‌ شده را به حداقل برسانند و در حال حاضر، داوطلبان بسیار توانمند و ماهر که برای یک موقعیت شغلی خاص زیادی خوب هستند، پرریسک به نظر می‌رسند. آن‌ هم نه به خاطر کارنامه پربارشان، بلکه به خاطر تصوراتی است که کارفرمایان نسبت به اقدامات آتی آنها دارند. اگر شما هم جزو این دسته هستید و می‌خواهید این وضعیت را تغییر دهید، باید بتوانید پیش‌فرض تازه‌ای به کارفرمایان بدهید. این کار به معنای کوچک شمردن خود یا بی‌اهمیت نشان دادن دستاوردهایتان نیست، بلکه به معنای نشان دادن تعهد است. اینکه نشان دهید بی‌تفاوت نیستید و اهمیت می‌دهید؛ خود را برتر از دیگران نمی‌بینید و مشارکت برایتان اولویت دارد و تمرکزتان روی کار است نه اینکه با حواس‌پرتی در پی فرصت بهتری باشید.

حذف برچسب پرریسک بودن مستلزم آن است که همزمان، هم روی تجربه خود و هم روی اهدافتان تسلط کامل داشته باشید.

منبع: FastCompany