اخراجیهای بازار کار در عصر کرونا
دنیای اقتصاد : بررسی‌ها نشان می‌دهد میزان اشتغال در سال۱۴۰۰ به رقم ۲۳میلیون و ۴۴۷هزار نفر رسیده است. این رقم نسبت به سال۱۳۹۸ به میزان ۸۲۶هزار نفر کمتر است. مطابق بررسی این آمار، سطح اشتغال هنوز نسبت به وضعیت قبل از شیوع کرونا پایینتر بوده و برخی از افراد که عمده آن را زنان تشکیل می‌دهند، از بازار کار خارج شده‌اند.
مرکز آمار ایران در گزارشی شاخصهای اشتغال سال ۱۴۰۰ را منتشر کرد. بر این اساس نرخ بیکاری سال ۱۴۰۰ با ۴/ ۰درصد کاهش نسبت به سال قبل به ۲/ ۹درصد رسید. این در حالی است که نرخ مشارکت اقتصادی در سال ۱۴۰۰ نیز کاهشی شده و با ۴/ ۰ واحد‌درصد کاهش، به ۹/ ۴۰درصد رسید. از این رو می‌توان گفت کاهش سطح بیکاری بیشتر از آنکه تحت‌تاثیر افزایش شغل باشد به دلیل کاهش جمعیت فعال رخ داده است. به بیانی دیگر اگرچه با پایان بحران کرونا و رکود اقتصادی به دنبال آن بیکاری کاهش یافته است، اما به نظر می‌رسد جمعیت فعال کشور همگام با رشد جمعیت بالای ۱۵ سال کشور رشد نکرده است و از این رو نرخ بیکاری قادر به نمایش دقیق شرایط اشتغال در کشور نیست. آمارها نشان می‌دهد بیشترین تعداد شاغلان کشور در دهه گذشته در سال ۹۸ بوده است که با آغاز بحران کرونا افت کرده و همچنان در سطحی پایینتر از اوج خود قرار دارد. بررسی روند جمعیت مطلق افراد شاغل نشان می‌دهد به‌رغم عبور از بحران کرونا و رشد اشتغال در کشور نسبت به سال ۹۹، همچنان تعداد شاغلان کمتر از سال ۹۸ است و ۸۰۰هزار شغل با نقطه اوج تعداد شاغلان در سال ۹۸ فاصله دارد. به نظر می‌رسد بخش قابل‌توجه این مشاغل از‌دست‌رفته را کسب‌و‌کارهای خردی تشکیل می‌دهند که شاغلان آنها از گروه‌‌‌های کم‌‌‌درآمدتر جامعه بوده‌‌‌اند.
تصویر اشتغال ۱۴۰۰
مرکز آمار ایران در گزارشی آمارهای مربوط به اشتغال سال ۱۴۰۰ را منتشر کرد. اشتغال و بیکاری، از جمله موضوع‌های اساسی اقتصاد هر کشوری است؛ به گونه‌‌‌ای که افزایش اشتغال و کاهش بیکاری، یکی از شاخصهای توسعه‌یافتگی جوامع تلقی می‌شود. نرخ بیکاری یکی از شاخص‌‌‌هایی است که برای ارزیابی شرایط اقتصادی کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد. بر این اساس نرخ بیکاری سال ۱۴۰۰ با ۴/ ۰ واحد‌درصد کاهش نسبت به سال گذشته به ۲/ ۹درصد رسیده است. از سوی دیگر نرخ مشارکت اقتصادی در سال ۱۴۰۰ نیز شاهد کاهش بوده است. بر این اساس نرخ مشارکت اقتصادی نسبت به سال قبل ۴/ ۰واحد‌درصد کاهش یافته و به سطح ۹/ ۴۰درصدی رسیده است. بررسی اعداد مطلق نشان می‌دهد از بیش از ۶۳میلیون نفر جمعیت ۱۵سال به بالای ایران، ۲۵میلیون و ۸۲۲هزار نفر از آنها جمعیت فعال کشور را تشکیل می‌دهند و ۳۷میلیون و ۲۴۳هزار نفر غیرفعالند. از کل جمعیت فعال کشور ۲۳میلیون و ۴۴۷هزار نفر شاغلند و ۲میلیون و ۳۷۵هزار نفر جمعیت بیکاران را تشکیل می‌دهند.
افراد شاغل چه کسانی هستند؟
برای درک دقیق‌‌‌تر گزراش مرکز آمار باید برخی از تعاریف را به خاطر سپرد. اولین مورد جمعیت فعال است که به مجموع جمعیت شاغل و بیکار گفته می‌شود. در این گزارش، شاغل فردی است که بیش از ۱۵ سال دارد و حداقل یک ساعت در هفته مرجع کار کرده است. افرادی که بدون دریافت مزد برای یکی از اعضای خانوار خود که با وی نسـبت خویشاوندی دارند، کار می‌کنند، کارآموزانی که در دوره کارآموزی فعالیتی در ارتباط با فعالیت موسسه محل کارآموزی انجام می‌دهند یعنی مستقیما در تولید کالا یا ارائه خدمات سهیم هستند، محصلانی که در هفته مرجع مطابق تعریف، کار کرده‌‌‌اند و تمام افرادی که در نیروهای مسلح به صورت کادر دائم یا موقت خدمت می‌کنند از جمله گروه‌‌‌های افراد شاغل محسوب می‌‌‌شوند. از سوی دیگر بیکار به فردی گفته می‌شود که بیش از ۱۵ سال دارد و در هفته مرجع فاقد شغل است و در سه هفته اخیر برای یافتن شغل تلاش کرده است. افرادی که به دلیل آغاز به کار در آینده یا انتظار بازگشت به شغل قبلی جویای کار نبوده، ولی فاقد کار و آماده برای کار بوده‌‌‌اند، نیز بیکار محسوب می‌‌‌شوند. نرخ بیکاری از نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال کشور محاسبه می‌شود.
اخراجیهای کرونایی
نرخ بیکاری یکی از نرخ‌های کلیدی و مورد توجه سیاستگذاران است که از اهمیت بالایی برخوردار است. اما گاهی اوقات این نرخ ممکن است همه واقعیت‌‌‌های اقتصادی را منتقل نکند. شرایط خاص بازار کار ایران به دنبال وقوع بحران کرونا موجب شده کاهش نرخ بیکاری در سال ۱۴۰۰ نتواند واقعیت کاهش تعداد مشاغل در کشور را منعکس کند. بر این اساس در سال ۹۸ تعداد شاغلان در کشور معادل ۲۴میلیون و ۲۷۳هزار نفر بوده است. با شروع پاندمی کرونا و ورود اقتصاد به رکود، بسیاری از کسب‌و‌کارها علی‌‌‌الخصوص کسب‌و‌کارهای خدماتی با مشکل مواجه شدند و تعداد شاغلان کشور با افت قابل‌توجهی مواجه شد و در سال ۹۹ به ۲۳میلیون و ۲۶۳هزار نفر رسید. در سال ۱۴۰۰ و با پایان پاندمی کرونا نرخ بیکاری کاهش یافت و بر تعداد شاغلان کشور نیز افزوده شد. مرکز آمار تعداد شاغلان در سال ۱۴۰۰ را ۲۳میلیون و ۴۴۷هزار نفر اعلام کرده است. این آمار نشان می‌دهد با وجود رشد تعداد شاغلان در سال ۱۴۰۰، همچنان تعداد شاغلان نسبت به اوج خود در سال ۹۸ بیش از ۸۲۰هزار نفر پایینتر است که از کاهش تعداد شاغل در کشور حکایت دارد و می‌توان این دسته از افراد شاغل را اخراجیهای کرونایی خواند. با این وجود از آن‌‌‌جا که نسبت جمعیت فعال کشور نیز کاهش داشته، کاهش قابل‌توجه تعداد شاغلان در نرخ بیکاری انعکاس پیدا نکرده است.
سکون اشتغال جوانان
در سال ۱۴۰۰ نرخ بیکاری جوانان بدون تغییر و در سطح ۷/ ۲۳درصد باقی ماند. براساس جزئیات موجود در گزارش مرکز آمار، نرخ بیکاری افراد ۱۵ تا ۲۴ سال بدون تغییر باقی مانده است. اعداد مطلق نیز حاکی از آن است که این گروه سنی شاهد کاهش اندکی در تعداد بیکاران بوده و حدود ۵۰۰ نفر از جمعیت بیکاران آن کاسته شده است. از سوی دیگر نرخ بیکاری افراد ۱۸ تا ۳۵ سال با ۲/ ۰ واحد‌درصد کاهش نسبت به سال ۹۹ به ۵/ ۱۶درصد رسید. بررسی آمار بیکاران این گروه سنی نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۰ بیش از ۹۱هزار نفر از تعداد بیکاران این گروه کاسته شده است.
کاهش اشتغال زنان
بررسی آمار اشتغال زنان نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۰، نرخ مشارکت زنان نسبت به سال قبل ۶/ ۰واحد‌درصد کاهش یافته و به سطح ۳/ ۱۳درصد رسیده است. در واقع بیش از ۱۵۱هزار نفر از جمعیت فعال زنان کاسته شده است. اشتغال این گروه جمعیتی نیز با ۶/ ۰ واحد‌درصد کاهش مواجه شده و به سطح ۱/ ۱۱درصدی رسیده است. در سال ۱۴۰۰ بیش از ۱۴۱هزار نفر از تعداد شاغلان زن کاسته شده است.
رشد ۲۱۷هزارنفری شاغلان بخش خدمات
گزارش مرکز آمار سهم هر یک از بخش‌‌‌های اقتصادی کشور را از اشتغال به تفکیک اعلام کرده است. بر این اساس سه شاخه عمده صنعت، کشاورزی و خدمات مورد بررسی قرار گرفته‌‌‌اند. آمارها نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۰ بیش از ۲۱۵هزار نفر از تعداد شاغلان بخش کشاورزی کاسته شده و سهم آن از تعداد شاغلان کشور ۱/ ۱واحد‌درصد کاهش یافته است. در بخش صنعت اما ۱۸۱هزار نفر به تعداد شاغلان این بخش افزوده شده است. آمارها نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۰ بیش از ۷میلیون و ۹۲۹هزار نفر در صنعت مشغول به کار بوده‌‌‌اند که سهمی ۸/ ۳۳درصدی از کل اشتغال کشور را به خود اختصاص می‌دهند. در نهایت خدمات که بزرگ‌ترین سهم را از تولید و اشتغال کشور دارد، در سال ۱۴۰۰ با افزایش ۲۱۷هزارنفری تعداد شاغلان نسبت به سال گذشته روبه‌رو بود؛ رشدی که سهم این بخش از اشتغال کشور را به ۸/ ۴۹درصد رساند.
