نفسهای هاوانا به شماره افتاده است؛
کوبا ضربهفنی میشود؟
نزدیک به ۲۰ سال پیش، زمانی که فیدل کاسترو اعلام کرد به دلیل بیماری مجبور است موقتا از سمت ریاستجمهوری کوبا کنارهگیری کند، جشن و پایکوبی در مقابل رستوران «ورسای» در میامی برپا شد. تبعیدیان کوبایی دو سال بعد، زمانی که او برای همیشه از قدرت کنارهگیری کرد، دوباره به وجد آمدند؛ و بار دیگر در سال ۲۰۱۶، با مرگ او جشن گرفتند، هرچند در آن زمان برادرش رائول کاسترو رئیسجمهور بود. اما اکنون، اقتصاد کشور در حال سقوط آزاد است، شبکه برق رو به نابودی است، میلیونها شهروند مهاجرت کردهاند و دولت کوبا با شاید خطرناکترین دشمن خود روبهروست: ترامپ.
به گزارش نیویورک تایمز، ترامپ دسترسی کوبا به محمولههای نفتی را مسدود کرده، به فلج شدن صنعت حیاتی گردشگری این کشور کمک کرده و رسما اعلام نموده که حکومت کوبا در آستانه ضربهفنی شدن و سقوط نهایی است. دولت ترامپ و بسیاری از تبعیدیان کوبایی که نزدیک به هفت دهه منتظر سقوط حکومت کمونیستی کوبا بودهاند، معتقدند که این بار، بالاخره لحظه موعود فرا رسیده است. پس از سالها تلاش رؤسای جمهور مختلف آمریکا با تاکتیکهای گوناگون فشار اقتصادی برای تسریع فروپاشی دولت کوبا، اقدام دولت ترامپ در قطع سوخت، شرایط را بهطرز چشمگیری تغییر داده است؛ چرا که نفت شریان حیاتی کشور از حملونقل عمومی گرفته تا کارخانهها و مزارع است. پیشبینیِ سقوط حکومت کوبا پیشتر نیز مطرح شده بود، بهویژه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی که حامی اصلی کوبا محسوب میشد؛ اما آن پیشبینیها غلط از آب درآمد. با این حال، کارشناسان میگویند این بار بقای حکومت کوبا به شدت در هالهای از ابهام قرار دارد. اعضای جامعه تبعیدیان کوبا در جنوب فلوریدا میگویند مقامات دولت ترامپ به آنها اطمینان دادهاند که روزهای حکومت کوبا به شماره افتاده است.
مارسل فیلیپه، از رهبران برجسته تبعیدیان کوبایی در میامی و رئیس موزه آمریکایی دیاسپورای کوبا که با دیپلماتهای آمریکایی دیدار داشته، گفت: «دولت آمریکا مصمم است که کوبا پیش از پایان سال ۲۰۲۶ آزاد شود. این طرحی است که هماکنون در حال اجراست.» یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا که خواست نامش فاش نشود تا بتواند درباره مسائل حساس دیپلماتیک صحبت کند، گفت که علاوه بر نفت، برنامههای ترامپ عمدتا بر قطع دسترسی کوبا به ارز خارجیِ حاصل از گردشگری و ماموریتهای پزشکی این کشور در خارج متمرکز بوده است.
پس از آنکه ارتش آمریکا نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا، را دستگیر کرد، ترامپ جریان نفت ونزوئلا به کوبا را متوقف کرد. ونزوئلا سالها با ارسال روزانه ۳۵هزار بشکه نفت در ازای خدمات پزشکی پزشکان کوبایی، اقتصاد کوبا را سرپا نگه داشته بود. ترامپ همچنین تعرفههایی را علیه هر کشوری که به کوبا نفت ارسال کند، اعلام کرد. تحلیلگران میگویند این اقدامات که به طور موثر راه ارتباطی دو تامینکننده اصلی نفت کوبا (ونزوئلا و مکزیک) را قطع کرده (آن هم درست در زمانی که کوبا با قطعیهای سراسری برق دست و پنجه نرم میکند) کشور را فلج خواهد کرد. کوبا نفت تولید میکند، اما تنها به اندازهای که ۴۰درصد از نیازهای روزانهاش را تامین کند و فقدان واردات بینالمللی در نهایت کشور را از کار خواهد انداخت. ترامپ میگوید ایالات متحده در حال گفتوگو با رهبران ارشد کوباست، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرده است. ترامپ اخیرا به خبرنگاران گفت: «کوبا کشوری ورشکسته است. مدتهاست که چنین بوده، اما حالا دیگر ونزوئلا را هم ندارد که به آن تکیه کند. بنابراین ما با افرادِ داخل کوبا، با بالاترین مقامات کوبا صحبت میکنیم تا ببینیم چه میشود.»
میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا، در کنفرانس خبری نادری که هفته گذشته برگزار کرد، به نظر میرسید که به وخامت اوضاع کشور اذعان دارد. او برنامههایی را برای سهمیهبندی ذخایر محدود نفت داخلی و توسعه انرژیهای خورشیدی و بادی تشریح کرد، اما هیچ اشارهای به تامین قراردادهای جدید واردات نفت نکرد. دولت کوبا پیامهای متناقضی به دولت ترامپ ارسال کرده است؛ از یک سو پیامهای تند در شبکههای اجتماعی منتشر میکند و از سوی دیگر بیانیههایی ملایمتر صادر مینماید. کوبا پیشنهاد ازسرگیری همکاری با ایالات متحده در موضوعاتی مانند مبارزه با تروریسم، پولشویی، قاچاق مواد مخدر، امنیت سایبری، قاچاق انسان و جرائم مالی را داده است.
یک مقام آمریکایی که مجاز به صحبت علنی درباره تعاملات دولت با هاوانا نبود، گفت مقامات کوبایی عصبی هستند زیرا کمکم متوجه شدهاند که انقلابشان به پایان خط رسیده است. مقام ارشد وزارت خارجه که درباره استراتژی کاخ سفید توضیح میداد، گفت بیشتر گفتوگوها با دولت کوبا پیرامون مسائل فنی، مانند پروازهای بازگرداندن مهاجران بوده و جنبه اساسی و ماهوی نداشته است. به گفته این مقام، مشکل این نیست که دو طرف صحبت نمیکنند، بلکه اختلاف بنیادی بر سر این است که چه موضوعی باید روی میز مذاکره باشد.
این مقام افزود اگر مقامات کوبایی با پیشنهادهای قابلتوجهی، مانند اجازه فعالیت بیشتر به بخش خصوصی و احزاب سیاسی رقیب، به دولت ترامپ نزدیک شوند، دولت مایل به تعامل فعالتر خواهد بود. به گفته این مقام، دولت ترامپ به دنبال گفتوگوهایی مشابه مذاکرات جاری در ونزوئلاست، جایی که دولت موقت توافق کرده گامهایی به سوی تحول اقتصادی و دموکراسی بردارد. اما ریکاردو زونیگا، مقام سابق دولت اوباما که به هدایت مذاکرات محرمانه با کوبا کمک کرده بود، میگوید این رویکرد دشوار خواهد بود؛ زیرا در کوبا مقامی مانند دلسی رودریگز، رهبر موقت ونزوئلا که مایل به آرام کردن دولت ترامپ باشد، وجود ندارد.
بسیاری از کارشناسان به چالش کلیدی دیگری اشاره میکنند: اگر حکومت کوبا سقوط کند، مشخص نیست چه کسی کشور را رهبری خواهد کرد، زیرا حکومت اکثر رهبران اپوزیسیون را زندانی کرده یا آنها را به تبعید فرستاده است. پیتر کورنبلو، نویسنده، معتقد است که مذاکرات هماکنون در جریان است. کورنبلو، که از منتقدان سیاستهای اقتصادی سختگیرانه آمریکاست، گفت: «منطقی است که آمریکا و کوبا درگیر مذاکرات پشت پرده باشند، حتی اگر این مذاکرات نتیجه اجبارِ سختگیرانه کاخ سفیدِ ترامپ باشد. گفتوگو، حتی تحت فشار، بهتر از تهاجم آشکار آمریکاست و راه خروجی بالقوهای برای هر دو طرف فراهم میکند.» آیدا فرر، استاد تاریخ دانشگاه پرینستون، گفت درست است که پیشبینیهای گذشته درباره سقوط دولت کوبا اشتباه بوده است، اما حالا دیگر هیچ حامی مالیای منتظر نیست تا اقتصاد درهمشکسته کوبا را نجات دهد.
