هزینه تامین پول در خودروسازی
دنیای‌اقتصاد : بنابر آماری که توسط انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی منتشر شده، هزینه‌های مالی خودروسازان بزرگ کشور حدفاصل سال ۹۱ تا انتهای نیمه نخست امسال، روندی پر‌نوسان و معمولا رو به صعود را داشته و این اتفاق، هم در دوران رشد تولید رخ داده و هم در مقاطعی که تیراژ افت کرده است. خودروسازان بزرگ کشور در حالی طی به‌خصوص یک دهه گذشته معمولا با عدم‌تناسب بین بهای تمام‌شده تولید و قیمت فروش محصولات‌شان مواجه بوده‌اند که «هزینه‌های مالی» نقش قابل‌توجهی در این عدم‌تعادل داشته است.
هزینه‌های مالی در صنعت خودرو در واقع هزینه‌ای است که خودروسازان بابت تامین بخشی از نقدینگی موردنیاز خود از ناحیه تسهیلات بانکی و انتشار اوراق متحمل می‌شوند. خودروسازان برای پوشش هزینه‌های عموما جاری خود گاهی مجبورند به سمت دریافت تسهیلات از سیستم بانکی یا انتشار اوراق بروند و این حربه برای آنها به اصطلاح خرج دارد. هرچند استفاده از منابع بانکی توسط خودروسازان در دنیا نیز مرسوم است، اما دو دو تفاوت عمده با آنچه در ایران اتفاق می‌افتد به چشم می‌آید. نخست اینکه خودروسازان خارجی معمولا برای امور توسعه‌ای خود از منابع بانکی استفاده می‌کنند، ضمن آنکه درگیر سیاست‌هایی مانند قیمت‌گذاری دستوری نیز نیستند. این در حالی است که خودروسازان ایرانی به دلیل اعمال سیاست قیمت‌گذاری دستوری، اولا مجبورند بخشی از نقدینگی موردنیاز خود را که به طور طبیعی باید از محل فروش تامین شود، از ناحیه تسهیلات دریافت کنند و ثانیا منابع دریافتی معمولا صرف امور جاری آنها می‌شود.
تفاوت دوم نیز اینجاست که در دنیا منابع بانکی با نرخ بهره بسیار پایین در اختیار خودروسازان قرار می‌گیرد که البته این موضوع با تورم اندک آنها نیز در ارتباط است. در ایران اما طبق آنچه خودروسازان می‌گویند، آنها مجبورند هزینه زیادی بابت بهره تسهیلات بانکی پرداخت کنند. البته این موضوع را نباید فراموش کرد که در ایران معمولا بهره بانکی با تورم تعدیل نمی‌شود و از همین رو تسهیلات‌گیرندگان از جمله خودروسازان در این شرایط برنده محسوب می‌شوند.
اما نگاهی بیندازیم به افت و خیز هزینه‌های مالی دو خودروساز بزرگ کشور در بیش از یک دهه گذشته و ابتدا از ایران‌خودرو شروع کنیم.
طبق نموداری که در گزارش انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی منتشر شده، ایران‌خودرو روندی پر‌نوسان را در بازه زمانی تحت بررسی در حوزه هزینه‌های مالی تجربه کرده است. در حالت کلی، کمترین هزینه مالی ایران‌خودرو مربوط به سال ۱۳۹۱ است و بیشترین آن نیز در سال ۱۴۰۰ رقم خورده است. آبی‌های جاده مخصوص در سال ۹۱ که سال نخست تحریم‌های هسته‌ای علیه کشور به شمار می‌رود، ۹۷۶ میلیارد تومان هزینه مالی به ثبت رسانده‌اند. در جدولی دیگر که در آن به سهم هزینه‌های مالی از بهای تمام‌شده ایران‌خودرو پرداخته شده، این سهم برای سال ۹۱ حدود ۱۴درصد بوده است.
ایران‌خودرویی‌ها در سال ۹۲ به عنوان دومین سال تحریم‌های اولیه (که البته در انتهای پاییز این سال توافق هسته‌ای امضا شد) با رشد هزینه‌های مالی مواجه شده‌اند. طبق آمار، این شرکت در سال تحت بررسی هزار و ۱۰۳ میلیارد تومان هزینه مالی به ثبت رسانده است. سهم این هزینه از بهای تمام‌شده ایران‌خودرو در سال تحت بررسی، ۱۵درصد بوده است.
در سال ۹۳ اما در حالی هزینه‌های مالی ایران‌خودرو افزایش یافته که سهم آن از بهای تمام‌شده افت کرده و به هشت‌درصد رسیده است. طی سال ۹۴ اما هم هزینه‌های مالی ایران‌خودرو کاهشی جزئی را تجربه کرده و هم سهم این هزینه‌ها از بهای تمام‌شده درآمد عملیاتی. طبق نمودار موجود، هزینه مالی ایران‌خودرو با سهمی هفت درصدی، به هزار و ۱۱۲ میلیارد تومان رسیده است که افت ۳۰ میلیارد تومانی را نسبت به سال ۹۳ نشان می‌دهد. این در حالی است که حدفاصل سال‌های ۹۵ تا ۹۸ هزینه‌های مالی ایران‌خودرو روندی صعودی را به خود دیده است. اینکه طی سال‌های ۹۵ و ۹۶ هزینه‌های مالی ایران‌خودرو روندی صعودی به خود گرفته، جای تعجب ندارد، زیرا در این دو سال تولید این شرکت رشد کرده است. با این حال، طی سال‌های ۹۷ و ۹۸ و به عنوان سال‌های تحریم‌های ثانویه که تیراژ ایران‌خودرو روندی نزولی داشته، هزینه‌های مالی باز هم صعود کرده است. به نظر می‌رسد این موضوع با مسائلی مانند جهش قیمت ارز در سال‌های تحت بررسی در ارتباط است.
در سال ۹۵، که تولید ایران‌خودرو در مقایسه با سال‌های تحریم رشد قابل‌توجهی داشته، هزینه مالی این شرکت نیز خیز بلندی را تجربه کرده است. طبق آمار، ایران‌خودرویی‌ها در این سال با جهشی حدودا ۶۰۰ میلیارد تومانی در هزینه تولید مواجه شده‌اند. سهم این هزینه‌ها از بهای تمام‌شده درآمد عملیاتی ایران‌خودرو طی سال ۹۵ حدود هفت‌درصد بوده است. در سال ۹۶ نیز روند صعودی هزینه‌های مالی ایران‌خودرو ادامه پیدا کرده و این شرکت رقم ۲هزار و ۳۷ میلیارد تومان را در این بخش ثبت کرده است. سهم هزینه‌های مالی ایران‌خودرو از بهای تمام‌شده شرکت باز هم هفت‌درصد بوده است. در سال ۹۷ اما با توجه به آغاز تحریم خودروسازی ایران (در نیمه تابستان) تولید ایران‌خودرو روندی نزولی به خود گرفته، با این حال هزینه‌های مالی به دلایلی به‌خصوص جهش قیمت ارز، باز هم صعود کرده است. در این سال، هزینه‌های مالی ایران‌خودرو ۲هزار و ۷۰۴ میلیارد تومان بوده و سهم آن از بهای تمام‌شده، به ۱۱درصد رسیده است. در سال ۹۸ اما هزینه‌های مالی ایران‌خودرو با جهشی بسیار بلند تا مرز چهار‌هزار میلیارد تومان صعود کرده و سهم آن از بهای تمام‌شده نیز به ۱۰درصد رسیده است. در سال ۹۹ اما ایران‌خودرویی‌ها با کاهش جزئی هزینه‌های مالی مواجه شده‌اند، به نحوی که رقم آن به سه‌هزار و ۸۱۳ میلیارد تومان رسیده است. همچنین سهم هزینه مالی از بهای تمام‌شده نیز تنها پنج‌درصد بوده است. در سال ۱۴۰۰ اما هزینه‌های مالی ایران‌خودرو تا نزدیکی‌های مرز پنج‌هزار میلیارد تومان پیشروی کرده و سهم آن از بهای تمام‌شده نیز به چهار‌درصد رسیده است.
در نهایت اما طی شش ماه ابتدایی امسال، ایران‌خودرویی‌ها ۲هزار و ۷۴۷ میلیارد تومان صرف هزینه‌های مالی خود کرده‌اند که اگر در نیمه دوم سال نیز همین نسبت برقرار باشد، در کل سال‌جاری این رقم به بالای پنج‌هزار میلیارد تومان خواهد رسید.
افت و خیز هزینه‌های مالی سایپا
به سایپا برویم و ببینیم دومین خودروساز بزرگ ایران چه آماری را در بخش هزینه‌های مالی از خود به جا گذاشته است.
طبق نموداری که در گزارش انجمن صنایع همگن قطعه‌سازی منتشر شده، سایپا نیز روندی نوسانی را در بازه زمانی تحت بررسی در حوزه هزینه‌های مالی تجربه کرده است. در حالت کلی، کمترین هزینه مالی سایپا مربوط به سال ۱۳۹۱ است و بیشترین آن نیز در سال ۱۴۰۰ رقم خورده است. نارنجی‌های جاده مخصوص در سال ۹۱ که سال نخست تحریم‌های هسته‌ای علیه کشور به شمار می‌رود، ۵۱۶ میلیارد تومان هزینه مالی به ثبت رسانده‌اند. در جدولی دیگر که در آن به سهم هزینه‌های مالی از بهای تمام‌شده درآمد عملیاتی سایپا پرداخته شده، این سهم برای سال ۹۱ حدود ۱۷درصد بوده است.
سایپایی‌ها در سال ۹۲ به عنوان دومین سال تحریم‌های اولیه با رشد هزینه‌های مالی مواجه شده‌اند. طبق آمار، این شرکت در سال تحت بررسی ۷۲۱ میلیارد تومان هزینه مالی به ثبت رسانده است. سهم این هزینه از بهای تمام‌شده درآمد عملیاتی سایپا در سال تحت بررسی، ۲۱درصد بوده است.
در سال ۹۳ اما در حالی هزینه‌های مالی سایپا افزایش یافته که سهم آن از بهای تمام‌شده درآمد عملیاتی افت کرده و به ۱۴درصد رسیده است. طی سال ۹۴ اما هزینه‌های مالی سایپا کاهشی جزئی را تجربه کرده اما سهم این هزینه‌ها از بهای تمام‌شده درآمد عملیاتی بالا رفته است. طبق نمودار موجود، هزینه مالی سایپا با سهمی ۱۶ درصدی، به ۷۸۴ میلیارد تومان رسیده است که افت ۳۱ میلیارد تومانی را نسبت به سال ۹۳ نشان می‌دهد. این در حالی است که حدفاصل سال‌های ۹۵ تا ۱۴۰۰ هزینه‌های مالی سایپا روندی صعودی را به خود دیده است. اینکه طی سال‌های ۹۵ و ۹۶ هزینه‌های مالی سایپا روندی صعودی به خود گرفته، (مانند ماجرای ایران‌خودرو) جای تعجب ندارد، زیرا در این دو سال تولید این شرکت نیز رشد کرده است. با این حال، طی سال‌های ۹۷ و ۹۸ و به عنوان سال‌های تحریم‌های ثانویه که تیراژ سایپا مانند ایران‌خودرو روندی نزولی داشته، هزینه‌های مالی باز هم صعود کرده است. به نظر می‌رسد این موضوع با مسائلی مانند جهش قیمت ارز در سال‌های تحت بررسی در ارتباط است. در سال ۹۵، که تولید سایپا در مقایسه با سال‌های تحریم رشد قابل‌توجهی داشته، هزینه مالی این شرکت نیز خیز بلندی را تجربه کرده است. طبق آمار، سایپایی‌ها در این سال با جهشی حدودا ۵۰۰ میلیارد تومانی در هزینه تولید مواجه شده‌اند.
سهم این هزینه‌ها از بهای تمام‌شده سایپا طی سال ۹۵ حدود ۱۸درصد بوده است. در سال ۹۶ نیز روند صعودی هزینه‌های مالی سایپا ادامه پیدا کرده و این شرکت رقم هزار و ۹۴۰ میلیارد تومان را در این بخش ثبت کرده است. سهم هزینه‌های مالی سایپا از بهای تمام‌شده شرکت باز هم ۱۸درصد بوده است. در سال ۹۷ اما با توجه به آغاز تحریم خودروسازی ایران تولید سایپا نیز مانند ایران‌خودرو روندی نزولی به خود گرفته، با این حال هزینه‌های مالی به دلایلی به‌خصوص جهش قیمت ارز، باز هم صعود کرده است. در این سال، هزینه‌های مالی سایپا ۲هزار و ۶۵۴ میلیارد تومان بوده و سهم آن از بهای تمام‌شده، به ۲۵درصد رسیده است. در سال ۹۸ اما هزینه‌های مالی سایپا با جهشی بسیار بلند به سه‌هزار و ۸۸۱ میلیارد تومان صعود کرده و سهم آن از بهای تمام‌شده نیز به ۲۹درصد رسیده است. در سال ۹۹ سایپایی‌ها باز هم رشد هزینه تولید داشته‌اند، به نحوی که رقم آن به چهار‌هزار و ۱۱۰ میلیارد تومان رسیده است. همچنین سهم هزینه مالی سایپا از بهای تمام‌شده نیز در سال تحت بررسی ۲۱درصد بوده است. در سال ۱۴۰۰ اما هزینه‌های مالی سایپا تا نزدیکی‌های چهار‌هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان پیشروی کرده و سهم آن از بهای تمام‌شده نیز به ۱۰درصد رسیده است. در نهایت اما طی شش ماه ابتدایی امسال، سایپایی‌ها ۲هزار و ۳۳۳ میلیارد تومان صرف هزینه‌های مالی خود کرده‌اند که اگر در نیمه دوم سال نیز همین نسبت برقرار باشد، در کل سال‌جاری این رقم به بالای چهار‌هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان خواهد رسید.
