ترس از مثلث راهبردی؛ دلیل فروش سلاح

 این اندیشکده روز دوشنبه اعلام کرد که جنگ روسیه در اوکراین به دو برابر شدن خرید تسلیحات در اروپا در سال ۲۰۲۳-۲۰۱۹ نسبت به سال‌های ۲۰۱۸-۲۰۱۴ کمک کرده است و اوکراین به بزرگ‌ترین واردکننده منطقه و چهارمین واردکننده بزرگ در جهان تبدیل شده است. صادرات تسلیحات به آسیا با ۳۷‌درصد به متحدان ایالات متحده، ژاپن، استرالیا و هند، بزرگ‌ترین بخش را در جهان تشکیل می‌دهد.

سیپری گفت که جنگ روسیه در اوکراین به دو برابر شدن خرید تسلیحات در اروپا در سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ نسبت به سال‌های ۲۰۱۸-۲۰۱۴ کمک کرده است. پیتر ویزمن، محقق ارشد در برنامه انتقال تسلیحات SIPRI  گفت که اینها عمدتا توسط یک عامل کلیدی هدایت می‌شوند: نگرانی در مورد جاه‌طلبی‌‌‌های چین. به عنوان مثال، ژاپن واردات خود را دو و نیم برابر افزایش داد و از جمله ۴۰۰ موشک دوربرد با قابلیت رسیدن به کره‌شمالی و چین را سفارش داده است.  متحدان ایالات متحده، یعنی قطر، مصر و عربستان سعودی نیز خرید در خاورمیانه را که ۳۰‌درصد از واردات جهانی را تشکیل می‌‌‌دادند، هدایت می‌‌‌کردند.

برترین واردکنندگان اسلحه

کشورهای آسیایی و خاورمیانه در واردات تسلیحات غالب بودند و هند پیشتاز خرید تسلیحات بود و پس از آن عربستان سعودی و قطر قرار داشتند. اوکراین همچنین بزرگ‌ترین واردکننده منطقه و چهارمین واردکننده بزرگ در جهان شد. ویزمن به الجزیره گفت که «این فقط ترس از ایران نیست.» بلکه این در واقع جنگ است. در ۱۰ سال گذشته، عربستان سعودی عملا از این سلاح‌‌‌ها در عملیات‌هایی که خود رهبری می‌کند، از جمله در یمن استفاده کرده است. این مورد در عربستان یک رویارویی مستقیم با ایران از طریق نیروهای نیابتی تلقی می‌شود.

البته رقابت منطقه‌ای نیز نقش داشت. به عنوان مثال، پس از آنکه عربستان سعودی و امارات متحده عربی در سال ۲۰۱۷ این کشور خلیج فارس را محاصره کردند و به ایالات متحده، فرانسه و بریتانیا هواپیماهای جنگی سفارش دادند، قطر واردات تسلیحات خود را چهار برابر کرد. کنستانتینوس فیلیس، پروفسور تاریخ در کالج آمریکایی یونان به الجزیره گفت: «ما در جهانی در حال‌ گذار زندگی می‌‌‌کنیم؛ سیال و ناپایدار است. سازمان ملل نقش تزئینی دارد. یک طبقه کامل از قدرت‌‌‌های تجدیدنظرطلب وجود دارد.» فیلیس گفت: از سوی کشورهای دوست و متحد غرب در خصوص اینکه آیا قدرت ایالات متحده می‌تواند از حمله به آنها جلوگیری کند، عدم‌اطمینان وجود دارد. آنها می‌‌‌گویند، «اگر من دوباره مسلح نشوم، کسی نیست که از من محافظت کند، مکانیزم‌‌‌های قوی چند‌جانبه مانند سال‌های گذشته وجود ندارد، بنابراین من باید برای حمله آینده آماده شوم.»

افزایش هزینه‌‌‌ها توسط متحدان به ایالات متحده کمک کرد تا پیشتازی خود را به عنوان صادرکننده اصلی تسلیحات افزایش دهد و به ۴۲‌درصد از بازار جهانی برسد، در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۸-۲۰۱۳، ۳۴‌درصد بود. این تا حدودی به این دلیل است که ایالات متحده تنها کشور دارای هواپیمای جنگی نسل پنجم قابل صادرات، اف-۳۵ لایتنینگ ۲ است و بسیاری از متحدانش اکنون در حال انتقال نیروی هوایی خود برای استفاده از فناوری رادارگریزی هواپیما هستند. اروپا تقریبا ۸۰۰ هواپیمای جنگنده نسل بعدی از جمله اف-۳۵، یوروفایتر تآی‌فون و هواپیمای جنگنده فرانسوی رافائل دارد. اما الگوی افزایش فروش به متحدان کلیدی غربی، که شامل هشت کشور از ۱۰ واردکننده اصلی اسلحه است، نشان می‌دهد که دلایل بزرگ‌تر سیاسی وجود دارد. سایر تولیدکنندگان تسلیحات غربی نیز سود برده‌‌‌اند. فرانسه صادراتش را تقریبا به نصف افزایش داد تا روسیه را به مقام دوم برساند و ایتالیا نیز تقریبا دو برابر شد.

هواپیماهای جنگنده دفتر سفارش فرانسه را متورم کرده‌‌‌اند و داسو از فروش ۲۳ هواپیمای نسل ۴.۵ رافال در دوره ۱۸-۲۰۱۳ به ۹۴ فروند در ۵سال گذشته رسیده است. در حال حاضر ۱۹۳ فروند در حال سفارش است. در واقع، اروپا، از جمله بریتانیا و سوئیس، ۳۱‌درصد از تسلیحات جهان را در سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ صادر کردند. کره‌جنوبی نیز به عنوان یک صادرکننده بزرگ ظاهر شده و قراردادهای بزرگی را با لهستان برای تانک، توپخانه، هواپیما و توپخانه موشکی امضا کرده است. در مقابل، چین ۵.۸‌درصد فروش داشت که ۶۰‌درصد از صادرات آن به پاکستان و بیشتر به بنگلادش و تایلند اختصاص داشت. روسیه که زمانی رقیب بزرگ ایالات متحده در فروش تسلیحات بود، صادرات خود را به نصف کاهش داد و به ۱۱‌درصد از سهم جهانی رسید؛ این مساله تا حدی به دلیل استفاده از منابع خود برای مبارزه با اوکراین بود اما همچنین به دلیل کاهش طولانی‌تر قبل از تهاجم تمام‌عیار آن.

صادرات روسیه تا حدودی کاهش یافته است زیرا چین، مشتری اصلی از دهه ۱۹۹۰، به طور فزاینده‌ای در حال ساخت تسلیحات خود بوده است و هند، خریدار بلندمدت تسلیحات روسی، شروع به زیر سوال بردن فناوری‌ها و توانایی روسیه در ارائه آن کرده است. ویزمن گفت: «به نظر می‌رسد هند از تجهیزات روسی دور می‌شود. برخی سفارش‌‌‌ها بوده‌‌‌اند که هنوز به تحویل منتهی نشده‌‌‌اند، مثلا زیردریایی هسته‌‌‌ای که روسیه قرار است امسال یا سال آینده تحویل دهد و چند ناوچه و هواپیما.» ما همچنین شاهد ناامیدی طرف هندی در مورد سطح فنی تجهیزات روسی هستیم که آنها به دست آورده‌‌‌اند و بنابراین تغییر به سوی تامین‌کنندگان دیگر مانند فرانسه و اسرائیل در ۲۰ سال گذشته و ایالات متحده است.

نشانه امیدواری برای اروپا

کارشناسان می‌‌‌گویند، این نشانه امیدوارکننده‌‌‌ای است که اروپا شروع به احیای مجدد نیروگاه‌‌‌های صنایع دفاعی خود کرده است و به آن ماموریت بیشتری برای تامین اوکراین- به‌‌‌ویژه با توجه به تاخیر در کمک‌‌‌های نظامی آمریکا- می‌دهد. ویزمن گفت: «بسیار واضح است که اروپا تلاش زیادی برای افزایش تولید مهمات و طیف وسیعی از محصولات دیگر انجام می‌دهد. به نظر می‌‌‌رسد، ظرفیت وجود دارد اما در سراسر اروپا پراکنده است و بیشتر آن ثابت مانده است. همچنین تخصص وجود دارد اما خطوط تولید خاموش است.» سوزان رین، دیپلمات سابق بریتانیا و مدرس مرکز ژئوپلیتیک دانشگاه کمبریج، به الجزیره گفت: «تنها زمانی که اوضاع خیلی بد می‌شود، مردم بسیج می‌‌‌شوند.» او با اشاره به اولین هجوم تسلیحاتی برای اوکراین در اوایل سال ۲۰۲۲، گفت: «در آغاز لحظه‌‌‌ای بود که روسیه به آن حمله کرد و وحشتناک به نظر می‌‌‌رسید و بلافاصله پاسخی داده شد.»

او معتقد بود که موفقیت اوکراین در غرب بد تعبیر شده است. او گفت: «لحظه‌‌‌ای که مشخص شد اوکراین واقعا می‌تواند روس‌‌‌ها را عقب نگه دارد، یک نقطه عطف خطرناک بود، زیرا اولین بار کمی رضایت از اوکراین را نشان داد.» امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه در ماه مه گذشته خواستار استقلال دفاعی بیشتر اروپا شد. همه با چارچوب آن بحث موافق نیستند. هوگو بروملی، مورخ دانشگاه کمبریج، به الجزیره گفت: «مشارکت‌‌‌های صنعتی دفاعی که از کشورهای اروپایی محافظت و از اوکراین حمایت می‌کند، از مرزهای اروپا عبور می‌کند.» در نهایت، هدف باید کمتر درباره «خود‌مختاری اروپایی» و بیشتر در مورد توسعه قابلیت‌‌‌ها در سطوح ملی و بین‌المللی در میان دوستان و متحدان باشد. او گفت: «ما نباید اجازه دهیم که تلاش برای «خودمختاری اروپایی» مانع از ارائه بهترین پشتیبانی شود.»