IAVN؛ گام بزرگ برای ارزشگذاری داراییهای نامشهود
اقتصاد دانشبنیان و معماری جدید ارزشگذاری
IAVN با مشارکت شش نهاد شکل گرفته است: انجمن بینالمللی علائم تجاری (INTA)، شورای استانداردهای بینالمللی ارزشگذاری (IVSC)، انجمن بینالمللی مدیران صدور مجوز (LESI)، سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)، دفتر مالکیت فکری سنگاپور (IPOS) و موسسه ارزشگذاران و ارزیابان سنگاپور (IVAS). همین ترکیب، اهمیت این ابتکار را نشان میدهد؛ زیرا مجموعهای از بازیگران اصلی حوزه مالکیت فکری، استانداردگذاری ارزشگذاری، تجاریسازی و حرفه ارزشگذاری را در یک چارچوب مشترک گرد هم آورده است. اقتصاد جهانی طی دهههای گذشته تغییر کرده است. در بسیاری از شرکتهای فناوریمحور، ارزش اصلی دیگر در ساختمان، ماشینآلات یا موجودی کالا قرار ندارد، بلکه در برند، پتنت1 (Patent)، نرمافزار، داده، فناوری، دانش فنی، روابط قراردادی و سایر داراییهای نامشهود نهفته است. بااینحال، رشد اهمیت اقتصادی این داراییها با توسعه زیرساختهای ارزشگذاری آنها همگام نبوده است. همین شکاف باعث شده است که در بسیاری از موارد، میان ارزش اقتصادی واقعی یک دارایی نامشهود و ارزشی که در تصمیمهای مالی به آن اختصاص داده میشود، فاصله قابلتوجهی ایجاد شود.
این مساله پیامدهای بسیار عملی دارد. اگر ارزش یک پتنت یا فناوری بهدرستی مشخص نشود، استفاده از آن برای تامین مالی دشوار خواهد بود. اگر ارزش برند قابل اتکا نباشد، بخشی از ارزش واقعی شرکت ممکن است در معاملات M&A نادیده گرفته شود. در قراردادهای لایسنس، انتقال فناوری، ادغام و تملیک، سرمایهگذاری و حتی گزارشگری مالی نیز نبود اطلاعات قابل اعتماد درباره ارزش داراییهای نامشهود میتواند تصمیمگیری را با عدمقطعیت مواجه کند. به همین دلیل، ارزشگذاری نامشهودها دیگر صرفا یک فعالیت کارشناسی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت بازار سرمایه، تامین مالی و اقتصاد دانشبنیان محسوب میشود.
از همین منظر، اهمیت IAVN در این است که قصد ندارد صرفا یک چارچوب نظری دیگر به ادبیات ارزشگذاری اضافه کند. هدف شبکه، ایجاد بستری جهانی برای تبادل دانش، تجربه و دیدگاه و حرکت به سمت همگرایی بیشتر در رویههای ارزشگذاری است؛ البته بدون نادیدهگرفتن تفاوتهای حقوقی، مقرراتی و تجاری کشورها. این نکته مهم است، زیرا یکسانسازی کامل روشها الزاما هدف مناسبی نیست. آنچه بازار جهانی بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، ایجاد زبان مشترک، اصول قابل مقایسه و سطح بالاتری از اعتماد به فرآیند و نتیجه ارزشگذاری است.
IAVN سه ماموریت اصلی را دنبال میکند: ایجاد گفتوگو میان سیاستگذاران، متخصصان ارزشگذاری، کارشناسان مالکیت فکری، شرکتها و سرمایهگذاران؛ توسعه ابزارهای عملی مانند راهنماها، منابع تخصصی و مطالعات موردی؛ و ایجاد یک مخزن دانش مشترک برای دسترسی گسترده متخصصان و سیاستگذاران در سراسر جهان. این اقدامات اگر به شکل عملیاتی اجرا شوند، میتوانند بهتدریج فاصله میان ادبیات تخصصی ارزشگذاری و نیازهای واقعی کسبوکارها را کاهش دهند.
اهمیت این موضوع در حوزه تامین مالی حتی بیشتر است. یکی از موانع توسعه «تامین مالی مبتنی بر داراییهای نامشهود» این است که بانک یا سرمایهگذار باید بتواند درباره ارزش دارایی، قابلیت انتقال، قابلیت نقدشوندگی، عمر اقتصادی، ریسک حقوقی و ظرفیت ایجاد جریان نقدی آن اطمینان نسبی داشته باشد. بدون ارزشگذاری معتبر، حتی یک پتنت بسیار ارزشمند نیز ممکن است از دید تامینکننده مالی صرفا یک دارایی پرریسک و دشوار برای ارزیابی تلقی شود. بنابراین، توسعه استانداردها و رویههای قابل اعتماد ارزشگذاری میتواند در آینده به ایجاد پل میان مالکیت فکری و بازارهای مالی کمک کند. نکته مهم دیگر، تقسیم نقش میان اعضای موسس است. IVSC تجربه و زیرساخت استانداردهای بینالمللی ارزشگذاری را وارد شبکه میکند؛ WIPO از منظر مالکیت فکری و تامین مالی مبتنی بر IP نقش دارد؛ LESI تجربه گستردهای در صدور مجوز و تجاریسازی فناوری دارد؛ INTA بر اقتصاد و ارزش برندها تمرکز میکند و IPOS و IVAS نیز تجربه عملی سنگاپور در تدوین دستورالعملهای ارزشگذاری داراییهای نامشهود را به شبکه منتقل میکنند. این ترکیب نشان میدهد که IAVN صرفا یک ابتکار متعلق به جامعه ارزشگذاری نیست، بلکه تلاشی برای اتصال چند اکوسیستم است که تاکنون تا حدی جدا از یکدیگر حرکت کردهاند. قرار است IAVN فعالیت خود را ابتدا در قالب یک دوره آزمایشی سهساله پیش ببرد. اهمیت این دوره در آن است که مشخص خواهد کرد آیا همکاری میان این نهادها میتواند از سطح تبادل نظر فراتر رفته و به ابزارها، رویهها و استانداردهای عملی منجر شود یا خیر. موفقیت شبکه تا حد زیادی به توانایی آن در تبدیل دانش پراکنده جهانی به منابع عملی و قابل استفاده برای ارزشگذاران، شرکتها، سرمایهگذاران و سیاستگذاران وابسته خواهد بود. اگر این ابتکار موفق شود، اثر آن میتواند بسیار فراتر از حرفه ارزشگذاری باشد. افزایش اعتماد به ارزشگذاری داراییهای نامشهود میتواند به توسعه تامین مالی مبتنی بر مالکیت فکری، استفاده از IP بهعنوان پشتوانه مالی، بهبود معاملات فناوری، شفافترشدن M&A و حتی شکلگیری بازارهای تخصصی برای داراییهای نامشهود کمک کند. در چنین شرایطی، ارزشگذاری دیگر صرفا مرحلهای برای تعیین یک عدد در یک گزارش کارشناسی نخواهد بود، بلکه به زیرساختی برای تبدیل دارایی نامشهود به یک دارایی اقتصادی قابل معامله، تامین مالی و سرمایهگذاری تبدیل خواهد شد. به همین دلیل، IAVN را میتوان نشانهای از یک تغییر مهم در نگاه جهان به ارزشگذاری دانست: ارزشگذاری داراییهای نامشهود دیگر یک موضوع فرعی در حرفه ارزشگذاری نیست؛ بلکه بهتدریج در حال تبدیلشدن به یکی از زیرساختهای اصلی اقتصاد دانشبنیان است. چالش اصلی نیز دقیقا همینجاست. در آینده، صرفا محاسبه یک عدد برای ارزش یک پتنت، برند یا داده کافی نخواهد بود. بازار به ارزشگذاریهایی نیاز دارد که قابلاعتماد، قابلدفاع، قابلمقایسه و قابلاستفاده در تصمیمهای واقعی اقتصادی باشند. اگر IAVN بتواند این فاصله میان «ارزش محاسبهشده» و «ارزش قابلاتکا برای تصمیمگیری» را کاهش دهد، راهاندازی آن میتواند یکی از نقاط عطف مهم در تکامل حرفه ارزشگذاری داراییهای نامشهود باشد.
* کارشناس ارشد مالی کسبوکارها
1 . حق ثبت اختراع
