اهرمهای مالی، نوسان و زیان سرمایهگذاران خرد را تشدید کردهاند
بازی با ابزارهای پرریسک در بازارهای جهانی
از نگاه فایننشال تایمز، ماجرای کرهجنوبی را نمیتوان یک اتفاق استثنایی دانست. گسترش ابزارهای پیچیده در کنار حضور گسترده سرمایهگذاران خرد، میتواند نوسانهای بازار را تشدید کند. مشکل اصلی این است که بسیاری از خریداران، سازوکار این محصولات و تفاوت آنها با سرمایهگذاری عادی را بهخوبی نمیشناسند. در نتیجه، محصولی که در ظاهر ساده به نظر میرسد، ممکن است در زمان افت بازار زیان بسیار بیشتری ایجاد کند.
صندوقهای قابل معامله در ابتدا ابزارهایی ساده و کمهزینه بودند که به سرمایهگذاران اجازه میداد با خرید یک واحد، در مجموعهای متنوع از سهام، اوراق یا کالاها سرمایهگذاری کنند. ارزش این صندوقها در جهان اکنون از ۲۲تریلیون دلار فراتر رفته است. بخش بزرگی از آنها همچنان با هزینه پایین و با هدف سرمایهگذاری بلندمدت فعالیت میکنند و برای سرمایهگذاران خرد، راهی آسان برای دسترسی به بازارهای مالی هستند.
اما در سالهای اخیر، شرکتهای سرمایهگذاری محصولات پیچیدهتری را به این بازار وارد کردهاند. برخی صندوقها به جای دنبال کردن مجموعهای متنوع از داراییها، فقط یک سهم را دنبال میکنند و با استفاده از اهرم، تغییرات قیمت آن را چند برابرمیکنند. گروه دیگری نیز از کاهش قیمت یک سهم سود میبرند. در نتیجه، سرمایهگذار میتواند در صورت حرکت بازار در جهت پیشبینیشده سود زیادی به دست آورد، اما در صورت حرکت خلاف انتظار، با زیان سنگینی روبهرو شود.
نوسان در کمین سرمایهگذار
مساله فقط احتمال زیان بیشتر نیست. برخی از این صندوقها هر روز عملکرد خود را تسویه و دوباره تنظیم میکنند. بنابراین، نتیجه سرمایهگذاری در دورههای طولانی لزوما برابر با چند برابر شدن تغییر قیمت سهم پایه نیست. هرچه نوسان سهم بیشتر باشد، این تفاوت میتواند شدیدتر شود. به همین دلیل، محصولی که برای معامله کوتاهمدت طراحی شده، ممکن است برای نگهداری بلندمدت انتخاب مناسبی نباشد.
رونق این ابزارها نیز نشان میدهد تقاضا برای سرمایهگذاریهای پرریسک در میان سرمایهگذاران خرد افزایش یافته است. تنها در سال جاری بیش از هزار صندوق جدید در جهان راهاندازی شده که نزدیک به یکچهارم آنها از نوع صندوقهای اهرمی تکسهمی بودهاند. همزمان، بازارهایی مانند ارزهای دیجیتال، قراردادهای بسیار کوتاهمدت و ابزارهای پیشبینی نیز در حال گسترش هستند. مرز میان سرمایهگذاری و رفتارهای شبیه قمار در برخی از این محصولات هر روز کمرنگتر میشود.
در چنین شرایطی، مسوولیت فقط بر دوش سرمایهگذار نیست. نهادهای ناظر نیز باید مطمئن شوند خطرهای این محصولات بهروشنی به خریداران توضیح داده میشود. کرهجنوبی پس از نوسانهای اخیر، خریداران صندوقهای تکسهمی را ملزم کرده است پیش از خرید، دورههای آموزشی مشخصی را بگذرانند. این اقدام میتواند نمونهای برای دیگر بازارها باشد؛ بهویژه کشورهایی که حضور سرمایهگذاران خرد در آنها رو به افزایش است. آموزش مالی بهتر و شفافیت بیشتر درباره هزینهها، نحوه محاسبه سود و زیان و خطرهای اهرم میتواند از تصمیمهای هیجانی جلوگیری کند. سرمایهگذار باید بداند که اهرم فقط سود احتمالی را بیشتر نمیکند، بلکه زیان را نیز چند برابر میکند. همچنین لازم است مشخص شود یک صندوق برای سرمایهگذاری بلندمدت طراحی شده یا صرفا برای معاملات کوتاهمدت مناسب است.
نگرانی مهمتر برای نهادهای ناظر، فقط زیان افراد نیست. اگر استفاده از اهرم در بخش بزرگی از بازار افزایش یابد، فروشهای اجباری میتواند نوسانها را به سایر داراییها نیز منتقل کند. در بازاری که سرمایهگذاران خرد سهم بالایی دارند، چنین روندی میتواند سرعت سقوط قیمتها را بیشتر کند و حتی فشارهایی بر کارگزاریها و دیگر بخشهای مالی ایجاد کند. درس کرهجنوبی برای سایر بازارها روشن است؛ نوآوری مالی به خودی خود مشکل نیست، اما محصول پیچیدهای که با اهرم بالا در اختیار سرمایهگذار ناآشنا قرار میگیرد، میتواند خطرات تازهای ایجاد کند. توسعه بازارهای مالی زمانی پایدار خواهد بود که سرمایهگذاران بدانند چه چیزی میخرند و نهادهای ناظر نیز پیش از تبدیل شدن نوسانهای کوچک به بحران، خطرهای انباشته را شناسایی کنند.
