بازار سهام در انتظار تعیین تکلیف متغیرهای بیرونی قرار دارد
دو پرده از چرخش بورس
تعدیل نگرانیهای کوتاهمدت
شاخص کل بورس دیروز بعد از حدود ۳هفته توانست باز هم رشد بالای ۲درصد را تجربه کند و یکی از بهترین روزهای معاملاتی خود را در هفتههای اخیر تجربه کرد. خریداران از همان ابتدای معاملات، ابتکار عمل را در دست گرفتند، شاخصها با شتاب صعود کردند و ورود پول به بازار، امیدها به پایان روزهای کمرمق بورس را تقویت کرد. این در حالی است که طی روزهای گذشته شاخصهای سهامی روزهایی پرنوسان را پشت سر گذاشتند و به نظر میرسید معاملهگران همچنان برای ورود به بازار سهام مردد هستند. اما معاملات روز یکشنبه، نشان داد بخشی از این تردیدها تا حدودی رنگ باخته است؛ بهطوریکه شاخص کل بورس با جهشی ۲.۲درصدی بار دیگر از مرز روانی ۵میلیون واحد عبور کرد و در ارتفاع ۵میلیون و ۲هزار واحد ایستاد.
در سوی دیگر بازار، شاخص هموزن نیز همگام با شاخص کل حرکت کرد و با رشد ۲.۱۷درصدی تا محدوده یکمیلیون و ۳۹۳ هزار واحد پیش رفت. ارزش معاملات خرد سهام نیز در کانال ۲۲ هزارمیلیارد تومان باقی ماند. در جریان معاملات دیروز بورس تهران، پس از هفتهها نوسان و خروج پول این بار کفه تقاضا به شکل محسوسی سنگینتر شد و شاخصهای بازار با رشد قابلتوجهی همراه شدند. در کنار سبزپوش شدن اغلب نمادها، ورود پرقدرت پول حقیقیها نیز از تغییر رفتار بخشی از سرمایهگذاران حکایت داشت. همزمان با بهبود فضای معاملات بورس، بازار ارز نیز مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. دلار که هفته گذشته در سطوح بالای ۱۹۰هزار تومان معامله میشد، از این کانال عقبنشینی کرد و از شدت انتظارات کاسته شد.
کاهش نرخ ارز در کنار رشد بازار سهام، این پیام را به فعالان اقتصادی مخابره کرد که بخشی از نگرانیهای کوتاهمدت نسبت به تحولات سیاسی و اقتصادی تعدیل شده است. تجربه سالهای اخیر نیز نشان داده است هر زمان از شدت ریسکهای بیرونی کاسته شود، بورس معمولا سریعتر از سایر بازارها به این تغییر واکنش نشان میدهد. مهمترین اتفاقات معاملات دیروز، بازگشت سرمایهگذاران حقیقی به بازار بود. دیروز بیش از ۶هزار و ۲۰۰میلیارد تومان پول حقیقیها وارد بازار سهام شد. این وضعیت در حالی رخ داد که طی هفتههای گذشته بخش قابلتوجهی از سرمایههای خرد از بورس خارج شده بود. کارشناسان معتقدند، برای آنکه بتوان از تغییر روند بازار سخن گفت، ورود پول باید در روزهای آینده نیز ادامه پیدا کند؛ چراکه ورود پول در یک روز به تنهایی نمیتواند نشانه آغاز یک روند صعودی پایدار باشد.
واکنش مثبت به ارزندگی
عامل دیگری که به تقویت معاملات دیروز کمک کرد، ارزندگی بسیاری از سهام پس از اصلاح یک ماه اخیر بود. افت قابلتوجه قیمت سهام در هفتههای گذشته باعث شده است نسبتهای ارزشگذاری بازار به محدودههای جذابتری برسد. از این رو بسیاری از کارشناسان میگویند؛ همین امر سبب شده با انتشار نخستین سیگنالهای مثبت از فضای بیرونی، خریداران با سرعت بیشتری وارد بازار شوند و از قیمتهای فعلی برای خرید استفاده کنند. به همین دلیل، رشد دیروز را میتوان تا حدی واکنش بازار به ارزندگی سهام نیز دانست. با این حال، مسیر پیشروی بورس همچنان بدون مانع نیست. اگرچه عقبنشینی نرخ دلار و بهبود تقاضا فضای معاملات را تغییر داده، اما بازار هنوز نسبت به تحولات سیاسی و اقتصادی حساس است. هرگونه افزایش دوباره نااطمینانی یا انتشار اخبار منفی میتواند رفتار معاملهگران را تغییر دهد و بخشی از تقاضای شکلگرفته را تضعیف کند.
بنابراین، بسیاری از کارشناسان بازار ترجیح میدهند درباره آغاز یک روند صعودی پایدار با احتیاط اظهارنظر کنند. از سویی، رفتار بازارهای موازی نیز در روزهای آینده اهمیت زیادی خواهد داشت. اگر روند نزولی نرخ دلار ادامه پیدا کند و بازار طلا نیز با کاهش جذابیت مواجه شود، احتمال انتقال بخشی از سرمایههای خرد به بازار سهام افزایش خواهد یافت. اما اگر دوباره نوسانات در بازار ارز تشدید شود، بخشی از سرمایهها ممکن است بار دیگر به سمت داراییهای امن حرکت کنند و از شتاب ورود پول به بورس کاسته شود. در همین رابطه فردین آقابزرگی، کارشناس بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» درباره چرخش ناگهانی بورس در روز گذشته اظهار کرد: معاملات این روزهای بورس را نباید صرفا از دریچه رفتار خریداران و فروشندگان تحلیل کرد؛ زیرا برآیند عرضه و تقاضا اینک تحتتاثیر انتظارات فعالان بازار نسبت به آینده قرار گرفته است. در شرایطی که فضای سیاسی و اقتصادی همچنان با ابهام همراه است، طبیعی است که پیشبینیها نیز یکدست نباشد. گروهی بر این باورند که تنشهای موجود در نهایت فروکش خواهد کرد و اقتصاد به سمت ثبات حرکت میکند، اما در مقابل، عدهای دیگر همچنان چشمانداز کوتاهمدت را با بدبینی دنبال میکنند و احتمال تشدید ریسکها را نادیده نمیگیرند. به همین دلیل، بازار سرمایه نیز میان این دو نگاه متفاوت در نوسان است و هر خبر یا سیگنال تازهای میتواند سمت و سوی معاملات را تغییر دهد.
او افزود: با وجود این فضای پرابهام، یک نکته قابلتوجه است و آن اینکه بورس نسبت به سایر بازارهای دارایی همچنان از جذابیت بالاتری برخوردار است. به اعتقاد او، نرخ تورم و افت مستمر ارزش پول ملی باعث شده ارزش بسیاری از داراییهای بورسی با واقعیتهای اقتصادی فاصله داشته باشد. بنابراین حتی اگر بازار سهام در مقاطعی با اصلاح یا نوسان مواجه شود، ظرفیت رشد آن همچنان حفظ خواهد شد؛ زیرا قیمت بسیاری از سهام شرکتها هنوز با ارزش واقعی داراییها و سودآوری آنها همخوانی ندارد.
این کارشناس ادامه داد: مقایسه بازار سرمایه با بازارهایی مانند مسکن، ارز، طلا و خودرو نیز نشان میدهد سهام از منظر ارزشگذاری همچنان در وضعیت مناسبی قرار دارد. همین موضوع موجب شده هر بار که فشار فروش در بازار افزایش پیدا میکند، خریداران نیز در قیمتهای پایینتر وارد معاملات شوند و اجازه ندهند بازار با افت سنگین و فرسایشی مواجه شود. از این منظر، هرچند بورس در کوتاهمدت ممکن است تحتتاثیر اخبار سیاسی دچار نوسان شود، اما در افق بلندمدت همچنان از ظرفیت رشد برخوردار است. فردین آقابزرگی تاکید کرد: گزارشهای میاندورهای شرکتها نیز به تدریج میتواند از بازار حمایت کند. آثار تورم اکنون در درآمد و فروش بسیاری از شرکتها نمایان شده و انتظار میرود این روند در گزارشهای مالی آینده نیز ادامه پیدا کند. البته همزمان هزینه تامین مواد اولیه و هزینههای تولید نیز افزایش خواهد یافت، اما این موضوع الزاما به معنای کاهش ارزش سهام شرکتها نیست؛ زیرا در اقتصادی که ارزش پول ملی بهصورت مستمر کاهش پیدا میکند، قیمت داراییها نیز در بلندمدت خود را با این شرایط تطبیق میدهد.
او افزود: نباید فراموش کرد که ارزش ریال در سالهای اخیر با افت قابلتوجهی همراه بوده است، اما قیمت بسیاری از سهام هنوز متناسب با این کاهش ارزش تعدیل نشدهاند. به همین دلیل، از نگاه بنیادی همچنان نمیتوان بازار سرمایه را بازاری گران ارزیابی کرد و بخش مهمی از شرکتهای بورسی از منظر ارزشگذاری در سطوح قابل قبولی قرار دارند.
این کارشناس با اشاره به ریسکهای اثرگذار بر وضعیت بازارها اظهار کرد: بدون تردید در مقطع فعلی مهمترین عامل اثرگذار بر بازار، تنشهای سیاسی است. تا زمانی که این نااطمینانیها ادامه داشته باشد، طبیعی است که بخشی از سرمایهگذاران با احتیاط بیشتری معامله کنند. اما تجربه نشان داده هیچیک از این شرایط دائمی نیست و بازارها در نهایت خود را با واقعیتهای جدید تطبیق میدهند. از همین رو، هرگونه کاهش تنش یا دستیابی به یک توافق سیاسی میتواند زمینه بازگشت اعتماد را فراهم کند.
او گفت: در صورت فروکش کردن تنشها، اقتصاد ایران با مرحله متفاوتی روبهرو خواهد شد؛ مرحلهای که میتواند مسیر ورود سرمایههای جدید را هموار کند. اگر فضای بینالمللی به سمت ثبات حرکت کند و موانع سرمایهگذاری کاهش یابد، سرمایههای خارج از کشور نیز انگیزه بیشتری برای ورود به اقتصاد ایران پیدا خواهند کرد. در چنین شرایطی، اندازه فعلی بازار سرمایه در مقایسه با حجم سرمایههای بالقوه بسیار کوچک است و همین موضوع میتواند زمینه جهش ارزش بازار را فراهم کند.
چشمانداز بلندمدت بورس
به گفته این کارشناس، روند بلندمدت بورس صعودی خواهد بود و افتهای مقطعی، مسیر کلی بازار را تغییر نخواهد داد. همانطور که در ابتدای سال گذشته کمتر کسی تصور میکرد شاخص بتواند از محدودههای پایین به سطوح بسیار بالاتر برسد، اکنون نیز نباید صرفا بر مبنای اصلاحهای کوتاهمدت درباره آینده بازار قضاوت کرد. از نگاه این تحلیلگر بازارهای مالی، روند اصلی بورس همچنان صعودی است؛ هرچند ممکن است این مسیر با نوسان و وقفه همراه باشد. فردین آقابزرگی در بخش دیگری از سخنان خود به نحوه بازگشایی برخی نمادها اشاره کرد و گفت: بازگشایی تعدادی از نمادهای بزرگ بدون دامنه نوسان، این تصور را ایجاد کرده که سیاستگذار بیش از گذشته به دنبال مدیریت شاخص کل است. هرچند مدیریت هیجان بازار وظیفه نهاد ناظر است، اما دخالت در روند طبیعی قیمتها و ایجاد تصویری متفاوت از واقعیت بازار، نمیتواند به نفع شفافیت معاملات باشد.
او بیان کرد: زمانی که بازگشایی چند نماد بزرگ باعث تغییر محسوس شاخص کل میشود، ممکن است تصویری متفاوت از آنچه در بدنه بازار جریان دارد به سرمایهگذاران ارائه شود. درحالیکه شاخص کل مثبت است، ممکن است بخش قابلتوجهی از نمادها شرایط دیگری داشته باشند. به گفته او، چنین اقداماتی در بلندمدت میتواند دقت شاخص را به عنوان نماگر وضعیت بازار کاهش دهد و تحلیل سرمایهگذاران را با خطا مواجه کند. این کارشناس درباره همزمانی رشد بورس و عقبنشینی بازار ارز نیز اظهار کرد: واکنش همزمان این دو بازار نشان میدهد معاملهگران نسبت به کاهش ریسکهای سیاسی خوشبینتر شدهاند. هر زمان که از شدت ریسکهای سیاسی کاسته شود، بخشی از سرمایهها دوباره به سمت داراییهای مولد از جمله بازار سهام حرکت میکنند و در مقابل، تقاضا در بازار ارز تا حدودی کاهش مییابد.
فردین آقابزرگی در پایان تاکید کرد: با وجود تمام تحولات اخیر و عدم قطعیتهای حاکم بر وضعیت متغیرهای اثرگذار بر روند بازارها، همچنان یک سناریوی مهم پیشروی اقتصاد ایران قرار دارد و آن احتمال ورود سرمایههای خارجی در صورت کاهش تنشهاست. حتی اگر احتمال تحقق این سناریو در حال حاضر چندان بالا نباشد، بازار سرمایه به محض دریافت نخستین نشانههای مثبت، واکنش خود را نشان خواهد داد. از همین رو، حساسیت بورس به اخبار سیاسی کاملا طبیعی است و هرچه چشمانداز کاهش تنشها پررنگتر شود، زمینه برای ورود نقدینگی جدید و تداوم رشد بازار نیز بیشتر فراهم خواهد شد.
