کارشناسان از مسیر طی شده بازار سهام و سناریوهای پیشرو میگویند
موج خوانی تابستانی بورس
سه موج متفاوت بورس
بورس تهران از ابتدای سال، در سه موج، سهامداران را غافلگیر کرده است. با وجود آنکه انتظار میرفت بازار سهام با تشدید ریسکهای سیاسی، افت هیجانی قیمتها را تجربه کند، به یکباره با تمهیدات سازمان بورس یک رالی تاریخی را به ثبت رساند تا موج اول غافلگیری را به نمایش بگذارد. شاخص کل بورس با رشد ۳۷درصدی و فتح ۱۴کانال مهم، خود را به محدوده ۵میلیون و ۱۰۰هزار واحد تا پایان خرداد رساند. استقبال از بازار سهام بهگونهای شکل گرفت که ارزش معاملات با رکوردشکنی تاریخی به بیش از ۵۰همت رسید و حدود ۶۵همت پول توسط حقیقیها راهی بازار سهام شد. موج اول غافلگیری عملا تا ۱۶تیرماه نیز ادامه داشت و نماگر اصلی سقف ۵میلیون و ۳۰۰هزار واحدی را در حافظه تاریخی بازار سرمایه یه یادگار گذاشت. با وجود خوشبینیها به روند صعودی بورس تهران، ناگهان تشدید تنشها سبب شد تا نماگر اصلی بورس با افت ۱۰درصدی به محدوده ۴میلیون و ۷۵۵هزار واحد برسد. در همین مدت بیش از ۳۳همت توسط سرمایهگذاران حقیقی خارج شد. موج دوم بازار که میتوان از آن به عنوان «اصلاح موقت» نیز یاد کرد، با انتشار گزارشهای فصلی شرکتها همراه شد؛ بهطوریکه با افزایش سودآوری شرکتها نسبت قیمت به سود یا P/E بازار سهام از ۸.۸واحد به محدوده ۶واحد سقوط کرد. پس از آن و با کمرنگ شدن برخی ریسکها بازار از اواخر تیرماه وارد موج سوم شد تا گرمای دوباره به بورس تهران بازگردد. در موج اخیر(۲۹ تیرتا۷ مرداد) شاخص کل بورس با افزایش ارتفاع بیش از ۷درصدی دوباره کانال ۵میلیون واحد را پس گرفت و حدود ۱۲همت پول راهی بازار سهام شد. این وضعیت در حالی است که همچنان درخصوص تداوم موج صعودی اخیر تردیدها ادامه دارد. به ویژه اینکه شاخص کل بورس در آخرین روز معاملاتی هفته نخست مردادماه، با کسب بازدهی منفی راه خود را از شاخص هموزن جدا کرد و بیش از ۲هزار و ۱۰۰میلیارد تومان از گردونه سهام خارج شد. اما از طرفی انتشار گزارشهای مطلوب در برخی صنایع، جذابیت نمادهای کوچک را افزایش داده و نمادهای بزرگ بهدلیل نگرانی از تداوم درگیریها و حساسیت بالای آنها نسبت به تنشها در انزوا قرار گرفتهاند. بازار منتظر آن است تا با افزایش ارزش معاملات به بالای ۳۰همت و تثبیت این رقم در تابلوی تالار شیشهای روند پایدار صعودی در نمودار شاخص کل بورس نمایان شود.
برای واکاوی رفتار بورس در ماههای اخیر و بررسی موجهای صعودی و اصلاح بازار، حجت سرهنگی، کارشناس بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» با مرور عملکرد بازار سهام از زمان بازگشایی معاملات، گفت: بازار سرمایه در ۲ماه گذشته موجهای کاملا متفاوتی را پشت سر گذاشته است. بورس که در زمان بازگشایی در ۲۹اردیبهشت با شاخص ۳میلیون و ۷۱۶هزار واحدی فعالیت خود را از سر گرفت تا پایان خرداد توانست به محدوده ۵میلیون و ۱۲۵هزار واحد برسد و رشد حدود ۳۷درصدی را به ثبت برساند. این رشد تنها به شاخص کل محدود نبود و شاخص هموزن نیز ازسطح ۹۵۵هزار واحد به محدوده یکمیلیون و ۳۴۲هزار واحد رسید و بازدهی نزدیک به ۴۰درصدی را تجربه کرد. این عملکرد نشان داد در آن مقطع، شرکتهای کوچکتر حتی عملکرد بهتری نسبت به نمادهای بزرگ بازار داشتهاند.
او افزود: اما شرایط در تیرماه تغییر کرد. شاخص کل در پایان این ماه به ۴میلیون و ۸۸۴هزار واحد رسید و حدود ۵درصد افت را تجربه کرد؛ اما شاخص هموزن نهتنها افت محسوسی نداشت، بلکه با رشد حدود یکدرصدی در محدوده یکمیلیون و ۳۵۶هزار واحد ایستاد. اکنون نیز شاخص هموزن موفق شده است سقف تاریخی جدیدی را ثبت کند؛ درحالیکه شاخص کل هنوز نتوانسته است از سقف ۵میلیون و ۳۱۱هزار واحدی خود عبور کند. این تفاوت رفتار، حاکی از آن است که در ماههای اخیر، اقبال سرمایهگذاران بیشتر به سمت شرکتهای کوچک و دارای ظرفیت رشد بوده است.
این کارشناس با اشاره به چشمانداز بازار در ادامه تابستان تاکید کرد: هرگونه پیشبینی درباره مسیر بورس باید با احتیاط انجام شود؛ زیرا بازارهای مالی با عدم قطعیت همراه هستند. در اقتصاد و بازار سرمایه متغیرهای زیادی بهصورت همزمان بر تصمیمگیریها اثر میگذارند و همین موضوع باعث میشود هیچ سناریوی قطعی برای آینده وجود نداشته باشد.
حجت سرهنگی ادامه داد: در بازار سرمایه نباید تنها بر یک سناریو تکیه کرد. سرمایهگذاران باید به جای نگاه خطی، سناریوهای مختلف را مدنظر قرار دهند و برای شرایط مختلف آماده باشند. مدیریت ریسک، رعایت حاشیه امنیت در خرید سهام و تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری، مهمترین ابزارهایی است که میتواند سرمایهگذار را در برابر شوکهای غیرمنتظره محافظت کند.
او با اشاره به تجربه ماههای اخیر گفت: حتی اگر تمام متغیرهای اقتصادی از جمله تورم، نرخ ارز، نقدینگی و سودآوری شرکتها از رشد بازار حمایت کنند، باز هم ممکن است یک عامل پیشبینینشده مانند تشدید ریسکها، تمام برآوردها را تغییر دهد. به همین دلیل، بازدهی پایدار در بازار سرمایه بیش از آنکه حاصل پیشبینی دقیق آینده باشد، نتیجه مدیریت صحیح عدم قطعیتها و کنترل ریسک است.
این کارشناس درباره موج سوم معاملات بورس نیز اظهار کرد: در شرایط فعلی، گزارش عملکرد شرکتها بهویژه در صنایع کوچک، مطلوب بوده و همین موضوع باعث شده است عوامل بنیادی همچنان دست بالا را نسبت به ریسکهای سیاسی داشته باشند. سرمایهگذاران اکنون به دنبال شرکتهایی هستند که هم گزارشهای مالی مناسبی منتشر کردهاند و هم نسبت به سایر نمادها رشد کمتری را تجربه کردهاند؛ بنابراین این گروه از شرکتها همچنان مورد توجه سرمایهگذاران خواهند بود.
حجت سرهنگی در ادامه تاکید کرد: با وجود این، مسیر بازار همچنان به تحولات سیاسی وابسته است. اگر سطح تنشهای منطقهای افزایش پیدا نکند، میتوان انتظار داشت روند کلی بورس در مرداد و شهریور مثبت باقی بماند؛ اما در صورت بازگشت ریسک شرایط بازار نیز میتواند تغییر کند. در چنین فضایی سرمایهگذاران بهتر است علاوه بر سهام، بخشی از پرتفوی خود را به صندوقهای کالایی، گواهی سپرده کالا و ابزارهای درآمد ثابت اختصاص دهند تا ریسک سرمایهگذاری کاهش یابد.
این کارشناس با اشاره به وضعیت تکنیکال بازار گفت: شاخص کل همچنان با مقاومت مهم ۵میلیون و ۳۰۰هزار واحدی مواجه است و تا زمانی که این سطح شکسته نشود، احتمال اصلاح مقطعی در نمادهای بزرگ وجود دارد. در صورت وقوع چنین اصلاحی، فرصت مناسبتری برای ورود مجدد به سهام ارزنده و بنیادی فراهم خواهد شد.
کارنامه قابل قبول
محمد خبریزاد، کارشناس بازارهای مالی، نیز در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» ضمن اشاره به رفت و برگشتهای بورس از ابتدای سال اظهار کرد: پس از اعلام آتشبس و بازگشایی بورس، بازار با مجموعهای از عوامل مثبت مواجه شد. از یکسو تورم موجود در اقتصاد، ارزش دارایی شرکتها را افزایش داده بود و از سوی دیگر گزارشهای ماهانه و فصلی نشان داد بسیاری از شرکتها عملکرد مطلوبی داشتهاند. همین موضوع باعث شد سهام در بسیاری از صنایع به سطوح ارزندهای برسد و در نتیجه شاهد رشد ۷۰ تا ۱۰۰درصدی در بخش قابلتوجهی از نمادهای بازار باشیم.
او با اشاره به آغاز موج دوم معاملات گفت: پس از این رشد قابلتوجه، بازار بهطور طبیعی نیازمند اصلاح بود و این اصلاح نیز با دو عامل تشدید شد. نخست، بخشی از سرمایهگذاران که طی موج صعودی به سود مناسبی رسیده بودند، اقدام به شناسایی سود کردند و دوم، افزایش دوباره تنشهای سیاسی و نظامی میان ایران و آمریکا فضای احتیاط را در بازار تقویت کرد. البته حتی اگر این تنشها نیز رخ نمیداد، بازار پس از آن رشد پرشتاب، نیازمند یک دوره استراحت و اصلاح قیمتی بود؛ اما تحولات سیاسی موجب شد این روند با سرعت بیشتری اتفاق بیفتد.
این کارشناس افزود: با وجود اصلاح تیرماه، بازار رفتار متفاوتی نسبت به دورههای گذشته داشت. برخلاف تجربههای پیشین، بازار در صفهای فروش سنگین قفل نشد و سرمایهگذارانی که قصد خروج داشتند، بدون مشکل توانستند از بازار خارج شوند. از سوی دیگر، ارزش معاملات نیز افت محسوسی پیدا نکرد و در محدوده حدود ۲۰هزارمیلیارد تومان تثبیت شد. این موضوع نشان داد، نقدشوندگی بازار همچنان در سطح قابل قبولی قرار دارد.
به گفته این کارشناس، همزمان گزارشهای عملکرد خردادماه شرکتها نیز منتشر شد و نتایج آن فراتر از انتظار بود. گزارشهای ماهانه نشان داد بسیاری از شرکتها، حتی پس از جنگ، توانستهاند رکوردهای جدیدی در فروش و درآمد ثبت کنند. همین امر باعث شد بازار حتی در روزهای اصلاحی نیز با تقاضا مواجه باشد و برخی صنایع و نمادها نهتنها افت محسوسی را تجربه نکنند، بلکه روندی صعودی داشته باشند.
محمد خبریزاد با اشاره به تغییر روند معاملات از هفته پایانی تیرماه اظهار کرد: انتشار گزارشهای سهماهه، گزارشهای ماهانه تیر و همچنین انتشار اخبار مربوط به کاهش تنشها و آتشبس موقت، زمینه تغییر دوباره مسیر بازار را فراهم کرد. در نتیجه، بسیاری از نمادهایی که در تیرماه اصلاح شده بودند، بخشی از افت خود را جبران کردند و حتی در یکی از روزهای معاملاتی، ورود بیش از ۶همت پول حقیقیها به ثبت رسید که اتفاق بسیار مهمی برای بازار محسوب میشود.
این کارشناس بازار سرمایه مهمترین عامل این چرخش را وضعیت متغیرهای بنیادی دانست و گفت: برخلاف برخی نگرانیها، عملکرد عملیاتی شرکتها همچنان مطلوب است. بسیاری از بنگاهها در فضای جنگ نیز توانستند تولید و فروش خود را حفظ کنند و شرکتهای خدماتی نیز از نظر درآمدی شرایط مناسبی داشتند. به همین دلیل، اخبار سیاسی تنها نقش محرک را ایفا کرد و موتور اصلی رشد بازار همچنان سودآوری و عملکرد شرکتها بود. او درباره چشمانداز بورس در مرداد و شهریور نیز گفت: در حال حاضر بازار در حال ارزیابی گزارشهای ماهانه تیر است و بخش قابلتوجهی از شرکتها عملکرد مطلوبی را به نمایش گذاشتهاند. حتی شرکتهایی که در جریان جنگ بهدلیل توقف فعالیت یا آسیبهای مقطعی با افت تولید مواجه شده بودند، اکنون دوباره به چرخه عملیاتی بازگشتهاند و گزارشهای آنها از بهبود شرایط حکایت دارد. محمد خبریزاد با اشاره به این موضوع که اگر فضای سیاسی به ثبات نرسد، احتمال جهشهای هیجانی مشابه خردادماه پایین است، اظهار کرد: اگرچه شرایط بنیادی شرکتها به گونهای نیست که اصلاح سنگین را نیز توجیه کند. در اغلب افتهای بازار همچنان خریداران جدی حضور دارند و این موضوع میتواند از شکلگیری روندهای نزولی عمیق جلوگیری کند.
این کارشناس در پایان تاکید کرد: اگر در هفتههای آینده اخبار مثبتی از مذاکرات یا کاهش تنشها منتشر شود، فضای کلی بورس در مرداد و شهریور همچنان مثبت خواهد بود؛ هرچند سرعت رشد احتمالا کمتر از خردادماه خواهد بود. از سوی دیگر، با نزدیک شدن به نیمه دوم سال، احتمال افزایش نرخ ارز نیز وجود دارد که میتواند بر درآمد شرکتهای صادراتمحور اثر مثبت بگذارد. بنابراین، در صورت عدم وقوع یک درگیری گسترده و بلندمدت، بستر لازم برای ادامه روند صعودی بورس همچنان فراهم است؛ با این تفاوت که برخلاف موج نخست صعود، اینبار رشد بازار بیشتر بر دوش شرکتهایی خواهد بود که از منظر عملیاتی و بنیادی، پشتوانه قویتری دارند.
