پرونده امروز

چالش در تامین

ایران به واسطه موقعیت جغرافیایی خود و دسترسی به خلیج‌فارس، دریای عمان و آب‌های آزاد، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های لجستیک خود را در جنوب کشور شکل داده است؛ ظرفیتی که سال‌ها بخش مهمی از جریان تامین کالا، مواد اولیه، نهاده‌های تولید و محموله‌های حجیم را بر دوش داشته است. بنادر جنوبی و شبکه دریایی کشور، به‌ویژه امکان ورود کشتی‌های بزرگ، فقط یک مسیر برای جابه‌جایی کالا نبوده‌اند؛ این شبکه بخشی از زیرساختی بوده که تداوم تولید، تامین بازار و تجارت خارجی کشور به آن وابسته است.

اهمیت این مزیت زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم بخش بزرگی از تجارت خارجی ایران از مسیر دریا انجام می‌شود و بسیاری از کالاها را نمی‌توان در کوتاه‌مدت با جاده، ریل یا مسیرهای جایگزین جابه‌جا کرد. با این حال، اختلال در تردد دریایی و کاهش قابلیت اتکای مسیر هرمز، این مزیت لجستیک را کمرنگ کرده است. مساله فقط بسته‌شدن یا بازماندن یک آبراه نیست؛ وقتی بیمه، برنامه کشتیرانی، هزینه حمل، زمان تحویل و امکان تامین مالی تحت تاثیر قرار می‌گیرد، کارکرد شبکه‌ای که سال‌ها بر مبنای آن تجارت انجام شده نیز دچار اختلال می‌شود. در چنین شرایطی، مساله ایران صرفا پیدا کردن یک مسیر جایگزین برای هرمز نیست. ظرفیت مسیرهای زمینی، ریلی و دریایی دیگر، هرکدام محدودیت‌های خود را دارند و هیچ‌یک در کوتاه‌مدت نمی‌توانند مقیاس و کارکرد بنادر جنوبی را به‌طور کامل بازتولید کنند. از این رو، باشگاه اقتصاددانان در این پرونده تلاش می‌کند مساله زنجیره تامین را از منظر مزیت لجستیک بررسی کند.