چگونگی عبور از بحران
کاوه بوستانی*
تجربه دو جنگ تمامعیار در امتداد چندین مرحله درگیری محدود نظامی، ریسکی فراتر از ریسک ذاتی بورس را به سهامداران تحمیل کرده و فعالان بازار سرمایه به تبع آنچه کشور در دو سال گذشته تجربه کرده، یکی از منحصر به فردترین و سختترین تجربیات خود را طی دو دهه اخیر پشت سر گذاشتهاند. در این شرایط تنها راه تضمین رشد پایدار بورس اتخاذ سیاستهایی در راستای بازسازی اعتماد عمومی به این بازار است. بنابر تحقیقات روانشناختی شکلگیری اعتماد طی یک فرآیند زمانبر و از بین رفتن آن با یک اشتباه ساده محقق میشود؛ لذا آنچه بیشتر از خود بحرانها در حافظه تاریخی باقی میماند، نحوه عبور از آن و تجربه انباشته سرمایهگذاران از قابلیت اتکا به اقدامات خردمندانه و کارآمد سیاستگذار برای عبور از بحران است.
از اقدامات قابل تقدیر سازمان بورس در باز نگه داشتن معاملات صندوقهای کالایی و درآمد ثابت (در اثنای جنگ تحمیلی دوم) که بگذریم، شاید وقت آن باشد که سیاستگذار مجموعهای از دستورالعملهای اجرایی را برای مواجهه با شرایط اینچنینی تدوین کند تا از این به بعد و در صورت تکرار اتفاقات مشابه، سرمایهگذاران بهجای تجربه شرایط مبهم ناشی از تصمیمات مبتنی بر نگاه و نظریات فردی مدیران وقت، با برنامه اقدام و اوضاع شفافتری مواجه باشند. همچنین، چارهاندیشی برای پوشش ضعفهای قانونی نمایان شده در جنگهای اخیر از جمله مشکلات مرتبط با صندوقهای اهرمی، معاملات اوراق اختیار، محاسبه NAV صندوقهای سرمایهگذاری و چند موارد دیگر نیز باید در دستور کار سیاستگذار قرار گیرد.
از منظر دیگر، با بازگشایی معاملات سهام پس از ۲ماه تعطیلی شاهد تلاش سراسیمه بازار برای جبران عقب ماندگی قیمتها از تورم هستیم و با اینکه ارزش دلاری بازار سرمایه و نسبت قیمت به درآمد بخش بزرگی از بازار بر ارزندگی کلیت بورس صحه میگذارد، هیجان وافر خریداران و رشد همزمان قیمت سهام شرکتهای غیر ارزنده، نگرانی تکرار تجربه فاجعه بار سال ۹۹ و از بین رفتن مجدد اعتماد عمومی به بورس را در انتهای این رالی رشدی تداعی میکند. در این شرایط آسیبشناسی و مرور درسهای گرفتهشده از رشد حبابی قیمتها در سال۹۹ و ترکیبی از اصلاحات مقرراتی و مداخلات شفاف و مدون که رفتار سلیقهای ناظر بازار را کنترل کند، میتواند در صیانت از رشد پایدار بازار و حفظ اعتماد سرمایهگذاران راهگشا باشد.
پیگیری شفافسازی برنامه دولت برای حمایت از شرکتهای آسیبدیده از جنگ و تدوین راهکارهای جامع فراتر از حمایتهای نقدینگی در حفظ قیمت سهام هم از دیگر مواردی است که برای تعمیق اعتماد عمومی به بازار سرمایه باید در دستور کار بلندمدت سیاستگذار قرار گیرد.
* کارشناس بازار سرمایه