پیامدهای قطع اینترنت
شاید نتوان تفکیک دقیقی از واقعیت در هم تنیده و پیچیده ارتباط اقتصاد و سیاست ارائه داد، اما به نظر میرسد میتوان بین راهکارهای سیاسی و اقتصادی خط تمایز مشخصی کشید. برای نمونه در نظر داشته باشید که تحریمهای بینالمللی یکی از مهمترین مسائلی است که بخش عمدهای از اقتصاد ایران را در دام سیاستهای جهانی و منطقهای گرفتار کرده است. این تحریمها، تمام سیستم اقتصادی کشور را با چالشهای فراوان مواجه ساخته و مسالهای از این جنس، به طور واضح سیاسی است که ارائه هر گونه راهحل غیرسیاسی، از جمله اقتصادی، برای آن اتلاف وقت و سرمایههای گوناگون است؛ چراکه ریشه این بحرانها به مسائل سیاسی و روابط بینالمللی بازمیگردد. حرکتهای اقتصادی بدون درک و پذیرش قوانین بازی سیاست، عملا به بنبست خواهند رسید.
گردشگری؛ پتانسیل مغفول
یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی که تحتتاثیر شرایط سیاسی و امنیت داخلی قرار دارد، صنعت گردشگری است. ایران به دلیل برخورداری از جاذبههای طبیعی، تاریخی و فرهنگی فراوان، میتواند به یکی از مقاصد محبوب گردشگری در جهان تبدیل شود. اما سیاستهای داخلی و بینالمللی همچون تحریمها، وضعیت اجتماعی و اقتصادی ناپایدار و محدودیتهای ناشی از تصمیمات سیاسی مانع از شکوفایی این صنعت شدهاند.
جذب توریست نیازمند یک فضای پایدار و باثبات است، اما در شرایطی که اطمینان از امنیت و ثبات در کشور برقرار نیست، گردشگران خارجی به سمت دیگر مقاصد سوق پیدا میکنند. در حقیقت، صنعت گردشگری علاوه بر آنکه وابسته به جذابیتهای طبیعی و تاریخی است، بهطور ویژه به سیاستهای کلان سیاسی و اجتماعی کشور نیاز دارد تا بتواند در فضای رقابتی جهانی حضور پیدا کند. برای مثال لغو مکرر پروازهای خارجی به معنای ارسال فرکانسهایی منفی به گردشگران و توریستها خواهد بود.
مهاجرت نیروی کار ماهر
یکی از معضلاتی که تحتتاثیر سیاستها و شرایط اجتماعی گریبان اقتصاد را میگیرد، مهاجرت نیروی کار ماهر از کشور است. بسیاری از افراد متخصص و کارآفرینان به دلیل شرایط غیرقابل پیشبینی سیاسی و اقتصادی تصمیم به مهاجرت میگیرند. درحالیکه بخشهای مهمی از اقتصاد کشور از جمله بخشهای اقتصاد دیجیتال مانند استارتآپها به این نیروی ماهر و متخصص بسیار نیازمندند. این امر باعث کاهش توانمندیهای انسانی کشور شده و در نهایت به ضرر توسعه اقتصادی خواهد بود. اینجاست که افراد جامعه نه از طریق معمول صندوق رای و انتخابات، که با پاهای خود رای میدهند. نقش مسائل اقتصادی همچون تورم، امنیت شغلی، مالیاتهای سنگین، قوانین سختگیرانه و... در مورد مهاجرت از کشورهایی با شرایط سیاسی یکسان پررنگتر است. مهاجرت از سوریه، افغانستان یا اوکراین به کشورهای دیگر، متفاوت از مهاجرت از آمریکا به کانادا یا انگلستان است.
قطعی اینترنت و تاثیر آن بر اقتصاد
در روزهای گذشته که دسترسی آزاد به اینترنت برای شهروندان ایرانی قطع شده است، تاثیرات قابلتوجه و غیرقابل جبرانی برای اقتصاد ایران به دنبال داشته است، تصمیم مربوط به محدودیتهای اینترنتی و قطعیهای مکرر آن ریشهای سیاسی دارد. اینترنت به عنوان یک ابزار ضروری در دنیای مدرن برای ارتباطات، تجارت، آموزش، و دسترسی به اطلاعات شناخته میشود. اما محدودیتهای اعمالشده به دلیل تصمیمات سیاسی باعث شده که بسیاری از کسبوکارها و فعالیتهای اقتصادی دچار اختلال شوند و روزانه خسارتهای هنگفتی به بار آورد.
این موضوع بهوضوح نشان میدهد که یک تصمیم سیاسی میتواند اثرات اقتصادی عمیقی به جای بگذارد و چطور محدود کردن دسترسی به ابزارهای کلیدی همچون اینترنت میتواند مسیر رشد و پیشرفت اقتصادی را بهشدت کند کند. در دنیای امروز، هر کشوری که نتواند بهدرستی به منابع اطلاعاتی و دیجیتال دسترسی داشته باشد، عملا از مسیر رقابت جهانی عقب خواهد افتاد.
رویای خودکفایی
یکی از اصول کلیدی اقتصاد ایران در دهههای اخیر، رویای «خودکفایی» است. این مفهوم که همواره به عنوان یکی از اهداف بلندمدت کشور مطرح بوده، تبعات بسیاری برای اقتصاد ایران به دنبال داشته است.
استدلالهای بسیاری برای توجیه خودکفایی ارائه شده است؛ از آسیبپذیری و وابستگی کشور به نیروهای غیرقابل اتکای خارجی تا منابع عظیم طبیعی و انرژی؛ بااینحال، خودکفایی به هیچوجه یک هدف صرفا اقتصادی نیست، بلکه عمدتا ریشههای سیاسی دارد. برای نمونه دوران مصدق و حرکت او به سوی دولتیسازی صنعت نفت نماد این آرمان بود. در حال حاضر نیز، حتی در شرایطی که حمایتهای دولتی از صنایع زیانده صورت میگیرد و موانع تجاری بر سر راه واردات ایجاد میشود، این سیاستها نه تنها اقتصادی به نظر میرسند، بلکه بهطور عمده به مسائل سیاسی بازمیگردند.
راه خروج
در نهایت، برای فهم درست و جامع از روابط میان سیاست و اقتصاد، باید توجه داشت که مدیریت بحرانهای اقتصادی تنها به استراتژیهای اقتصادی وابسته نیست، بلکه این استراتژیها باید با سیاستهای داخلی و خارجی کشور هماهنگ باشند. تصمیمات اقتصادی مانند تغییر نرخ ارز، تنظیم بازار کالاها و خدمات، و حتی سیاستهای مالی و پولی بهشدت تحتتاثیر اراده و سیاستهای دولت قرار دارند. در وضعیت کنونی ایران، نمیتوان از راهحلهای اقتصادی کوتاهمدت و صرفا تکنیکی برای حل بحرانهای اقتصادی استفاده کرد، بلکه این بحرانها در وهله اول نیازمند یک راهحل جامع و درازمدت سیاسی هستند.
* روزنامهنگار
