امیرحسین رضایی

در جهان پیچیده امروز، سیاست و اقتصاد همچون دو جزء درهم‌تنیده در یک شطرنج جهانی عمل می‌کنند. اگر بخواهیم با ارائه تشبیهی از بازی شطرنج، رابطه میان سیاست و اقتصاد را بیان کنیم، حرکت مهره‌ها و میزان موفقیت و دستاوردشان، «اقتصاد» است و زمین بازی و قوانین حاکم بر آن، «سیاست». دستاورد در بازی، بدون وجود زمین و قواعد حاکم بر ‌آن تقریبا غیرممکن است؛ البته که با نبود هر بخش، بازی شطرنج بی‌معناست. اینکه سیاست می‌تواند بر اقتصاد تاثیر بگذارد، از نظر تاریخی و تحلیلی به وضوح در ساختارهای اقتصادی کشورها قابل مشاهده است.

درک جایگاه امروز ایران در چشم‌انداز متحول منطقه‌ای که در آن ائتلاف‌های جدیدی مبتنی بر توسعه اقتصادی و جذب سرمایه در حال شکل‌گیری است، نیازمند نگاهی فراتر از رخدادهای روزمره است. پرسش اصلی این است که چرا با وجود مزیت‌های ژئوپلیتیک و تمدنی، انطباق با این نظم نوین اقتصادی با دشواری مواجه است. برای پاسخ، می‌توان از یک مفهوم کلیدی در علوم سیاسی و اقتصاد نهادگرا بهره برد: «نظریه وابستگی به مسیر» (Path Dependency).