عقبنشینی بورسی‌‌‌‌‌‌ها در خرید اوراق
دنیای‌اقتصاد : بانک مرکزی در گزارشی جزئیات آخرین حراج اوراق مالی دولت را اعلام کرد. براساس آمارهای رسمی، در هجدهمین مرحله حراج اوراق که در تاریخ ۲۹ شهریور برگزار شد، درمجموع ۲هزار و ۵۳۰میلیارد‌تومان اوراق به‌فروش رسید. بانک‌ها در حراج اخیر ۲هزار و ۳۲۰میلیارد‌تومان اوراق خریداری کردند. در این حراج برای دومین‌بار در سال‌جاری، ۲هزار و ۵۰۰میلیارد‌تومان اوراق بهصورت پذیرهنویسی فروخته‌‌‌‌‌‌شد. اولین‌بار در حراج ۲۱ تیرماه ۲هزار و ۲۰۰میلیارد‌تومان اوراق بهصورت پذیرهنویسی به‌فروش رسید. حضور بانک‌ها در حراجهای امسال افت و خیز فراوان داشت و حتی در دفعاتی هیچ‌‌‌‌‌‌گونه خریدی توسط آنها صورت نگرفت. این حضور پرافت‌‌‌‌‌‌وخیز بانک‌ها در حراج‌‌‌‌‌‌ها نشان می‌دهد که بانک‌ها به دلیل کمبود نقدینگی و صرفا بهصورت دستوری، اقدام به خرید اوراق می‌کنند. میزان اوراق خریداری‌شده توسط بورسی‌‌‌‌‌‌ها هم نسبت به دو حراج قبل کاهش قابل‌تاملی داشته است. خریداران حقیقی و حقوقی در بازار سرمایه در این حراج ۲۱۰میلیارد‌تومان اوراق خریدند که به حدود یک‌سوم حراج قبلی کاهش یافته‌‌‌‌‌‌است.
روند حراج در سال۱۴۰۱
از ابتدای سال۱۴۰۱ تاکنون ۱۸ مرحله حراج اوراق انجام شدهاست. در این ۱۸مرحله ۴۲هزار و ۲۸۷میلیارد‌تومان اوراق فروخته شده است. از این میزان، ۱۷هزار و ۳۸۰میلیارد‌تومان توسط بانک‌ها و ۲۲هزار و۷۰۷میلیارد‌تومان توسط سایر خریداران حقیقی و حقوقی در بازار سرمایه خریداری شده است. ۲هزار و ۲۰۰میلیارد‌تومان در حراج ۲۱ تیر و ۲هزار و ۵۰۰میلیارد‌تومان نیز در آخرین حراج بهصورت پذیرهنویسی خریداری شدهاست. پس از بر‌گزاری اولین حراج سال۱۴۰۱ در سوم خردادماه و فروش اوراقی مجموعا به ارزش ۳هزار و ۲۷۰میلیارد‌تومان، فروش اوراق روندی نزولی به خود گرفت به‌طوری‌که در حراج ۳۱خردادماه که آخرین حراج برگزار شده در فصل بهار بود، میزان فروش اوراق به عدد یک‌هزار و ۹۶۰میلیارد‌تومان رسید که پایین‌ترین رقم فروش اوراق در سال‌جاری تا آن زمان بود، پس از آن اما در اولین حراج تابستان که در تاریخ هفتم تیرماه برگزار شد، فروش اوراق دوباره افزایش یافت و به رقم ۲هزار و ۸۷۰میلیارد تومان رسید.
در حراج پانزدهم تیر، فروش اوراق روند صعودی حراج پیشین را ادامه داد و رقم ۳هزار و ۲۵۰میلیارد‌تومان را ثبت کرد. در حراجهای هشتم، نهم و دهم بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی برای خرید اوراق هیچ سفارشی در سامانه بازار بین‌بانکی ثبت نکردند و عملا اوراق تنها توسط خریداران حقیقی و حقوقی بازار سرمایه خریداری شد. در حراج هشتم برای بار اول در سال‌جاری، بخشی از اوراق مالی دولت بهصورت پذیرهنویسی به‌فروش رسید. در حراج ۲۹ شهریور نیز برای بار دوم در سال‌جاری پذیره‌‌‌‌‌‌فروشی انجام شد. پذیرهنویسی به‌معنای فرآیند خرید اوراق‌بهادار از ناشر یا نماینده قانونی او و پرداخت یا تعهد پرداخت وجه کامل آن طبق قرارداد است. درواقع مفهوم پذیرهنویسی عمدتا بسیار نزدیک و مشابه فرآیند عرضه اولیه در بازار سرمایه است. اوراقی که در حراج هشتم بهصورت پذیرهنویسی فروخته‌‌‌‌‌‌شد از نوع « اراد۱۰۸» با سررسید ۵۸ماهه بوده است.
متقاضیان این اوراق درمجموع ۲هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق را بهصورت پذیرهنویسی خریداری کردند. در حراج اخیر نیز اوراق «اراد۱۱۳» با سررسید ۵ساله بهصورت پذیرهنویسی فروخته شد. بررسی آمارهای حراجهای پیشین نشان می‌دهد که در حراج نهم که در تاریخ ۲۸ تیرماه برگزار شد، فروش اوراق کمتر از یک‌‌‌‌‌‌هزار‌میلیارد‌تومان بوده و مجموعا ۸۳۰میلیارد‌تومان اوراق فروخته شده است. در دهمین مرحله حراج نیز فروش اوراق زیر یک‌‌‌‌‌‌هزار‌میلیارد تومان بوده و در مجموع ۴۶۰میلیارد‌تومان اوراق فروخته شده است. بر اساس آمارهای رسمی، در حراج یازدهم که در ۱۱مردادماه برگزار شد، میزان فروش اوراق دوباره به بالای ۳هزار‌میلیارد تومان رسید؛ چراکه بانک‌ها پس از غیبت ۳ هفته‌ای دوباره اقدام به خرید اوراق مالی دولت کردند.
در این حراج مجموعا به میزان ۳هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق فروخته شد. پس از حضور پررنگ بانک‌ها در این حراج، در حراج ۱۹مرداد ماه، علاوه‌بر غیبت مجدد بانک‌ها، بورسی‌‌‌‌‌‌ها نیز استقبال چندانی از این حراج به‌عمل نیاوردند، به‌‌‌‌‌‌طوری که مجموع اوراق فروخته شده در این حراج با ثبت کمترین رکورد در سال۱۴۰۱، به ۱۶۷میلیارد‌تومان رسید. حراج سیزدهم اما دوباره مورد استقبال بانکی‌‌‌‌‌‌ها قرار گرفت و فروش اوراق در مجموع به بالای ۳هزار و ۶۰۰میلیارد تومان رسید. در حراج چهاردهم هم ۳هزار و ۶۶۰میلیارد‌تومان اوراق فروخته شد. نکته قابل‌توجه در مورد این حراج این است که سهم بانک‌ها در این حراج به نسبت حراج قبلی کاهشی بوده و بانک‌ها ۵۱۰میلیارد‌تومان اوراق خریداری کردند. در مقابل سهم بورسی‌‌‌‌‌‌ها درمقایسه با حراج قبل افزایشی بود و عمده اوراق در این حراج توسط بورسی‌‌‌‌‌‌ها خریداری شد. خریداران حقیقی و حقوقی در بازار سرمایه در این حراج ۳هزار و ۱۵۰میلیارد تومان اوراق خریدند. در آخرین حراج اوراق‌بدهی دولت که در ۸ شهریور‌ماه برگزار شد، میزان کلی فروش اوراق نسبت به حراج قبلی دوباره کاهش یافت. در ۳حراج پیشین فروش اوراق روندی صعودی داشت و با کاهش سهم بورسی‌‌‌‌‌‌ها در خرید اوراق و درمقابل افزایش اندک خرید اوراق توسط بانک‌ها همراه بود.
جزئیات حراج هجدهم
براساس گزارش بانک مرکزی، در هجدهمین مرحله از حراج اوراق مالی دولت که در ۲۹ شهریور برگزار شد، مجموعا ۲هزار و ۵۳۰میلیارد‌تومان اوراق فروخته شد. اوراق «اراد۱۱۲» با نرخ بازدهی ۰۱/ ۲۲درصد و اوراق «اراد۱۱۴» با نرخ بازدهی ۵۹/ ۲۱درصد به‌فروش رسید. بانک‌ها در این حراج ۲هزار و۳۲۰میلیارد‌تومان اوراق خریدند که نسبت به حراج قبل، ۷۴۰میلیارد‌تومان افزایش داشته است. ازطرفی خرید اوراق توسط بورسی‌‌‌‌‌‌ها به حدود یک‌سوم حراج قبل کاهش یافت و به میزان ۲۱۰میلیارد‌تومان رسید. در این حراج ۲هزار و ۵۰۰میلیارد تومان اوراق بهصورت پذیرهنویسی به‌فروش رسید.
بانک مرکزی در ادامه این گزارش تاریخ و جزئیات بر‌گزاری مرحله نوزدهم حراج اوراق مالی دولتی را اعلام کرد. بر این اساس حراج آینده در تاریخ ۶ مهر ۱۴۰۱ برگزار خواهد شد. اوراق عرضه‌شده در این حراج اوراق «اراد۱۱۲» با مبلغ عرضه ۲هزار و ۴۳۰میلیارد تومان و «اراد۱۱۷» با مبلغ عرضه ۴هزار و ۳۰۰میلیارد تومان خواهد بود. این اوراق از نوع اوراق مرابحه‌عام، کوپن‌‌‌‌‌‌دار و با تواتر سود ۶ماهه و پرداخت کوپن دوبار در سال هستند. بانک مرکزی بر اساس بند«ن» تبصره(۵) قانون بودجه سال۱۴۰۱ صرفا مجاز به خرید و فروش اوراق مالی اسلامی دولت در بازار ثانویه اوراق است. کارگزاری این بانک ضمن تامین زیرساخت معاملات و بر‌گزاری حراج، تعهدی نسبت به حجم و قیمت اوراق مالی اسلامی دولتی فروش‌‌‌‌‌‌رفته ندارد و این اوراق را در بازار اولیه به‌منظور تامین مالی دولت خریداری نمی‌کند.
آنالیز بازار اوراق
عملکرد کلی بانکی‌‌‌‌‌‌ها در حراجهای برگزارشده در سال۱۴۰۱ ضعیف و پر نوسان بوده است، از این‌رو بار خرید اوراق مالی دولت بیشتر بر دوش بورسی‌‌‌‌‌‌ها بوده‌‌‌‌‌‌است. این عملکرد ضعیف بانک‌ها در حراج اوراق می‌تواند چند دلیل داشته‌‌‌‌‌‌باشد. مهم‌ترین علت این است که در شرایط فعلی، بانک‌ها به‌‌‌‌‌‌شدت با کمبود نقدینگی مواجهند و در واقع با این حجم از اضافه برداشت، عملا منابع لازم برای خرید اوراق و سرمایه‌گذاری در این بازار را ندارند؛ بنابراین بانک‌ها در شرایط فعلی اقتصادی ترجیح می‌دهند که منابع موجود خود را حفظ کنند؛ به‌عبارت دیگر خریدن اوراقی با این نرخ بازدهی برای بانک‌ها صرفه اقتصادی نداشته و اولویت بانک‌ها، حفظ منابع فعلی با توجه به پیش‌بینی ناپذیربودن شرایط اقتصادی کشور است.
البته این رفتار بانک‌ها که بهصورت جسته و گریخته در حراج ها شرکت می‌کنند و پس از چند غیبت به یکباره اقدام به خرید اوراق می‌کنند، علاوه‌بر موضوع کمبود منابع، می‌تواند نشانه نوعی سیاست دستوری از نهادهای سیاستگذاری پولی بالادستی باشد، یعنی بانک‌ها هر از گاهی اجبارا اقدام به خرید اوراق می‌کنند و عملا سرمایه‌گذاری بانک‌ها در چنین بازاری منفعتی به‌دنبال ندارد اما دولت می‌تواند بخشی از کسری‌بودجه‌‌‌‌‌‌اش را، هرچند کم تامین کند.
