کش‌وقوس بانک‌ها در حراج
دنیای اقتصاد : بانک مرکزی در گزارشی جزئیات آخرین حراج اوراق مالی دولت را اعلام کرد. براساس آمارهای رسمی، در چهاردهمین مرحله حراج اوراق که در تاریخ یکم شهریور برگزار شد، درمجموع ۳هزار و ۶۶۰میلیارد تومان اوراق به فروش رسید. این بیشترین میزان فروش اوراق در حراج‌های سال جاری است. بانک‌ها در حراج اخیر مطابق روال گذشته حضور بسیار کم‌رنگی داشتند و تنها ۵۱۰میلیارد تومان اوراق خریداری کردند. حضور بانک‌ها در حراج‌های امسال افت‌و‌خیز فراوان داشت و حتی در دفعاتی هیچ‌گونه خریدی توسط آن‌ها صورت نگرفت. بر این اساس عمده اوراق عرضه‌شده همانند اکثر حراج‌های قبل توسط بورسی‌ها خریداری شد. این حضور پر‌افت‌وخیز بانک‌ها در حراجها نشان می‌دهد بانک‌ها به دلیل کمبود نقدینگی و صرفا به‌صورت دستوری، اقدام به خرید اوراق می‌کنند. بانک مرکزی همچنین تازه‌ترین آمار نرخ سود بین‌بانکی را منتشر کرد و این متغیر پولی به عدد ۶۵/ ۲۰درصد رسید. به نظر می‌رسد این نرخ در بازه ۲۰ تا ۲۱درصد به ثبات نسبی رسیده است.
روند حراج در سال ۱۴۰۱
از ابتدای سال ۱۴۰۱ تاکنون ۱۴ مرحله حراج اوراق انجام شده است. در این ۱۴ مرحله بیش از ۳۳هزار و ۸۷۰میلیارد تومان اوراق فروخته شده است. از این میزان، ۱۱هزار و ۹۳۰میلیارد تومان توسط بانک‌ها و حدود ۱۹هزار و ۷۴۷میلیارد تومان توسط سایر خریداران حقیقی و حقوقی در بازار سرمایه خریداری شده است. ۲هزار و ۲۰۰میلیارد تومان نیز به صورت پذیره‌نویسی خریداری شده است. پس از برگزاری اولین حراج سال ۱۴۰۱ در سوم خردادماه و فروش اوراقی مجموعا با ارزش ۳هزار و ۲۷۰میلیارد تومان، فروش اوراق روندی نزولی به خود گرفت؛ به طوری که در حراج ۳۱ خردادماه که آخرین حراج برگزارشده در فصل بهار بود، میزان فروش اوراق به عدد یک‌هزار و ۹۶۰میلیارد تومان رسید که پایین‌ترین رقم فروش اوراق در سال جاری تا آن زمان بود. پس از آن در اولین حراج تابستان که در تاریخ هفتم تیرماه برگزار شد، فروش اوراق دوباره افزایش یافت و به رقم ۲هزار و ۸۷۰میلیارد تومان رسید.
در حراج پانزدهم تیر، فروش اوراق روند صعودی حراج پیشین را ادامه داد و رقم ۳ هزار و ۲۵۰ میلیارد تومان را ثبت کرد. در حراج‌های هشتم، نهم و دهم بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی برای خرید اوراق هیچ سفارشی در سامانه بازار بین‌بانکی ثبت نکردند و عملا اوراق تنها توسط خریداران حقیقی و حقوقی بازار سرمایه خریداری شد. در حراج هشتم برای بار اول در سال جاری، بخشی از اوراق مالی دولت به صورت پذیره‌نویسی به فروش رسید. پذیره‌نویسی به معنای فرآیند خرید اوراق بهادار از ناشر یا نماینده قانونی او و پرداخت یا تعهد پرداخت وجه کامل آن طبق قرارداد است. درواقع مفهوم پذیره‌نویسی عمدتا بسیار نزدیک و مشابه فرآیند عرضه اولیه در بازار سرمایه است. اوراقی که در حراج هشتم به صورت پذیره‌نویسی فروخته شد از نوع « اراد ۱۰۸» با سررسید ۵۸ماهه بوده است.
متقاضیان این اوراق درمجموع ۲هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق را به صورت پذیره‌نویسی خریداری کردند. بررسی آمارهای حراج های پیشین نشان می‌دهد در حراج نهم که در تاریخ ۲۸تیرماه برگزار شد، فروش اوراق کمتر از یک‌هزار میلیارد تومان بوده و مجموعا ۸۳۰میلیارد تومان اوراق فروخته شده است. در دهمین مرحله حراج نیز فروش اوراق زیر یک‌هزار میلیارد تومان بوده و در مجموع ۴۶۰میلیارد تومان اوراق فروخته شده است. براساس آمارهای رسمی، در حراج یازدهم که در ۱۱مردادماه برگزار شد، میزان فروش اوراق دوباره به بالای ۳هزار میلیارد تومان رسید؛ چراکه بانک‌ها پس از غیبت ۳هفته‌ای دوباره اقدام به خرید اوراق مالی دولت کردند. در این حراج مجموعا به میزان ۳هزار و ۲۰۰میلیارد تومان اوراق فروخته شد.
پس از حضور پررنگ بانک‌ها در این حراج، در حراج ۱۹مردادماه، علاوه بر غیبت مجدد بانک‌ها، بورسی‌ها نیز استقبال چندانی از این حراج به عمل نیاوردند، به‌طوری که مجموع اوراق فروخته‌شده در این حراج با ثبت کمترین رکورد در سال ۱۴۰۱، به ۱۶۷میلیارد تومان رسید. حراج سیزدهم دوباره مورد استقبال بانکی‌ها قرار گرفت و فروش اوراق در مجموع به بالای ۳هزار و ۶۰۰میلیارد تومان رسید. در حراج اخیر هم ۳هزار و ۶۶۰میلیارد تومان اوراق فروخته شد. نکته قابل‌توجه در مورد این حراج این است که سهم بانک‌ها در این حراج نسبت به حراج قبلی کاهشی بوده و بانک‌ها ۵۱۰میلیارد تومان اوراق خریداری کردند. درمقابل سهم بورسی‌ها درمقایسه با حراج قبل افزایشی بود و عمده اوراق در این حراج توسط بورسی‌ها خریداری شد. خریداران حقیقی و حقوقی در بازار سرمایه در این حراج ۳هزار و ۱۵۰میلیارد تومان اوراق خریدند.
جزئیات حراج چهاردهم
براساس گزارش بانک مرکزی، در چهاردهمین مرحله از حراج اوراق مالی دولت که در اول شهریور برگزار شد، مجموعا ۳هزار و ۶۶۰میلیارد تومان اوراق فروخته شد. اوراق «اراد۱۰۷» با نرخ بازدهی ۲۲ درصد، اوراق «اراد۱۰۹» با نرخ بازدهی ۵۹/ ۲۱درصد و اوراق «اراد۱۱۰» با نرخ بازدهی ۲۹/ ۲۲درصد به فروش رسیدند. بانک مرکزی در ادامه این گزارش تاریخ و جزئیات برگزاری مرحله پانزدهم حراج اوراق مالی دولتی را اعلام کرد. بر این اساس حراج آینده در تاریخ ۸ شهریور ۱۴۰۱ برگزار خواهد شد. اوراق عرضه‌شده در این حراج اوراق «اراد۱۰۷» با مبلغ عرضه یک‌هزار و ۸۹۰میلیارد تومان، «اراد۱۰۹» با مبلغ عرضه ۷۹۰میلیارد تومان، «اراد۱۱۱» با مبلغ عرضه ۲هزار میلیارد تومان و «اراد۱۱۲» با مبلغ عرضه ۴هزار میلیارد تومان خواهد بود. این اوراق از نوع اوراق مرابحه عام، کوپن‌دار و با تواتر سود شش‌ماهه و پرداخت کوپن دوبار در سال هستند.
آنالیز بازار اوراق
عملکرد کلی بانکی‌ها در حراج‌های برگزارشده در سال ۱۴۰۱ ضعیف و پرنوسان بوده است. از این‌رو بار خرید اوراق مالی دولت بیشتر روی دوش بورسی‌ها بوده است. این عملکرد ضعیف بانک‌ها در حراج اوراق می‌تواند چند دلیل داشته باشد. مهم‌ترین علت این است که در شرایط فعلی، بانک‌ها به‌شدت با کمبود نقدینگی مواجهند و درواقع با این حجم از اضافه‌برداشت، عملا منابع لازم را برای خرید اوراق و سرمایه‌گذاری در این بازار ندارند؛ بنابراین بانک‌ها در شرایط اقتصادی فعلی ترجیح می‌دهند منابع موجود خود را حفظ کنند.
به عبارت دیگر خریدن اوراقی با این نرخ بازدهی برای بانک‌ها صرفه اقتصادی نداشته و اولویت بانک‌ها، حفظ منابع فعلی با توجه به پیش‌بینی‌ناپذیر بودن شرایط اقتصادی کشور است. البته این رفتار بانک‌ها که به‌صورت جسته‌و‌گریخته در حراجها شرکت می‌کنند و پس از چند غیبت به‌یک‌باره اقدام به خرید اوراق می‌کنند، علاوه بر موضوع کمبود منابع، می‌تواند نشانه نوعی سیاست دستوری از نهادهای سیاستگذاری پولی بالادستی باشد. یعنی بانک‌ها هر از گاهی اجبارا اقدام به خرید اوراق می‌کنند و عملا سرمایه‌گذاری بانک‌ها در چنین بازاری منفعتی به دنبال ندارد، اما دولت می‌تواند بخشی از کسری بودجه‌اش را، هرچند کم، تامین کند.
ثبات نرخ سود بین‌بانکی
براساس اعلام بانک مرکزی، نرخ بهره در بازار بین‌بانکی به ۶۵/ ۲۰درصد رسید. به این ترتیب این نرخ تقریبا در همان سطح هفته گذشته باقی ماند؛ چراکه تنها ۰۱/ ۰واحد درصد افزایش یافت. نوسان نرخ سود بازار بین‌بانکی در کانال ۲۰درصد برای چهارمین هفته متوالی رخ می‌دهد و به نظر می‌رسد به یک ثبات نسبی در بازه ۲۰ تا ۲۱درصد رسیده است. این ثبات پس از آن اتفاق می‌افتد که نرخ سود بین‌بانکی در افزایشی بی‌سابقه به بالای ۲۱درصد رسیده بود. نرخ بهره بین‌بانکی به عنوان یکی از انواع نرخ‌های بهره در بازار پول، به نرخ‌های سود یا بهره در سایر بازارها جهت می‌دهد که در واقع این نرخ، قیمت ذخایر بانک‌هاست و زمانی که آن‌ها در پایان دوره مالی کوتاه‌مدت، اعم از روزانه یا هفتگی، دچار کسری ذخایر می‌شوند، از سایر بانک‌ها در بازار بین‌بانکی یا از بانک مرکزی استقراض می‌کنند.
