بنزین؛ پاشنه آشیل سیاسی ترامپ

بازار نفت چهارشنبه ۸ژوئیه به سرعت به دور تازه تنش‌های ایران و آمریکا واکنش نشان داد. پس از آنکه ترامپ آتش‌بس با ایران را پایان‌یافته اعلام کرد و حملات متقابل بار دیگر شدت گرفت، نفت خام آمریکا به ۷۶دلار در بشکه رسید و برنت تا نزدیکی ۸۱دلار بالا رفت؛ بالاترین سطح در چند هفته اخیر. برای بازاری که هنوز خاطره اختلال تاریخی عرضه در ماه‌های جنگ را فراموش نکرده، توقف موقت یا کاهش تردد نفتکش‌ها در هرمز کافی است تا دوباره حق بیمه ژئوپلیتیک به قیمت نفت بازگردد. خورخه لئون، رئیس بخش تحلیل ژئوپلیتیک موسسه ریستاد انرژی نروژ، معتقد است کاهش شدید تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز، بیش از اظهارات مقامات تهران و واشنگتن، از نگرانی جدی فعالان بازار نسبت به تشدید تنش‌ها حکایت دارد. پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰درصد جریان روزانه نفت و گاز جهان از این آبراه عبور می‌کرد. به همین دلیل، حتی اختلالی محدود می‌تواند زنجیره‌ای از نگرانی‌ها را از بازار نفت خام گرفته تا پالایشگاه‌ها و در نهایت جایگاه‌های سوخت ایجاد کند. این بار، حساسیت آمریکا بیشتر است؛ زیرا فصل سفرهای تابستانی در اوج قرار دارد و مصرف بنزین افزایش یافته است. بر اساس داده‌های انجمن اتومبیل آمریکا، متوسط قیمت بنزین معمولی روز چهارشنبه ۸ژوئیه به ۴دلار در گالن رسید و تا جمعه بار دیگر از مرز ۴دلار در گالن عبور کرد.

رشد بهای بنزین طی چند روز گذشته، بزرگ‌ترین افزایش از اواسط ماه مه بود. این قیمت هنوز پایین‌تر از متوسط ۴دلار و ۵۰سنتی یک ماه قبل است، اما جهت حرکت بازار برای کاخ سفید اهمیت بیشتری دارد. رانندگان آمریکایی پس از هفته‌ها کاهش قیمت، اکنون دوباره با افزایش اعداد روی تابلوهای بزرگ کنار خیابان روبه‌رو شده‌اند. مشکل اینجاست که اثر کامل جهش اخیر نفت هنوز ممکن است به پمپ‌بنزین‌ها نرسیده باشد. نفت خام بخش اصلی هزینه تولید بنزین را تشکیل می‌دهد، اما انتقال افزایش قیمت نفت به مصرف‌کننده زمان می‌برد. پالایشگاه‌ها نفت را از قبل خریداری می‌کنند، سپس بنزین تولیدشده باید از طریق خطوط لوله و کامیون‌ها به جایگاه‌ها برسد. مالکان جایگاه‌ها نیز گاهی برای حفظ مشتری، بخشی از افزایش هزینه را موقتا جذب می‌کنند. بنابراین، اگر نفت در سطوح بالا باقی بماند، رانندگان آمریکایی ممکن است طی هفته‌های آینده فشار بیشتری را احساس کنند؛ سناریویی ناخوشایند برای ترامپ. کاخ سفید در طول جنگ بار‌ها برای مهار قیمت‌ نفت به برداشت ‌میلیون لیتری از ذخایر اضطراری متوسل شد. آمریکا و دیگر کشورهای مصرف‌کننده از ماه مارس بخشی از ذخایر نفتی خود را روانه بازار کردند تا کمبود ناشی از اختلال در عرضه خلیج فارس را جبران کنند. این سیاست به آرام کردن بازار کمک کرد؛ اما هزینه سنگینی داشت.

ذخایر راهبردی نفت آمریکا تا سوم ژوئیه به ۳۰۰‌میلیون بشکه کاهش یافته است؛ سطحی که آخرین بار در سال۱۹۸۳ مشاهده شده بود؛ زمانی که این ذخایر هنوز در حال تکمیل بودند. اکنون مهمات نفتی واشنگتن برای مقابله با جهش تازه قیمت محدودتر شده است. مایکل لینچ، رئیس موسسه پژوهش راهبردی انرژی و اقتصاد در آمریکا، این وضعیت را کاهش مهمات در اختیار ترامپ توصیف کرده است. معنای این هشدار روشن است: اگر بحران هرمز طولانی شود و نفت دوباره جهش کند، دولت آمریکا نسبت به ماه‌های نخست جنگ ابزار کمتری برای تزریق فوری بشکه‌های اضطراری به بازار دارد. بازسازی ذخایر نیز در شرایط قیمت‌های بالا آسان نیست. در نتیجه، هر موج تازه تنش می‌تواند فشار بیشتری بر بازار وارد کند و دولت را میان دو انتخاب دشوار قرار دهد؛ برداشت بیشتر از ذخایر یا پذیرش قیمت بالاتر بنزین. با این حال، نفت گران تنها عامل افزایش قیمت سوخت نیست. بازار بنزین آمریکا خود با محدودیت عرضه روبه‌رو است.

ذخایر بنزین این کشور در هفته گذشته ۲‌میلیون بشکه کاهش یافت و به ۲۰۰میلیون بشکه رسید؛ حدود ۱۰‌میلیون بشکه کمتر از متوسط پنج‌ساله. در سواحل خلیج مکزیک، قلب صنعت پالایش آمریکا، ذخایر به ۷۶‌میلیون بشکه رسیده، درحالی‌که متوسط پنج‌ساله ۸۲‌میلیون بشکه است. توقف‌های ناخواسته در پالایشگاه‌های دیترویت و پنسیلوانیا نیز فشار بیشتری بر عرضه داخلی وارد کرده‌اند. در خارج از آمریکا نیز شرایط به سود کاهش قیمت بنزین نیست. حملات به زیرساخت‌های پالایشی روسیه، تولید بنزین، گازوئیل و سوخت جت این کشور را کاهش داده و مسکو را به محدود کردن صادرات گازوئیل و افزایش واردات بنزین واداشته است. همزمان، کاهش عرضه فرآورده از خاورمیانه باعث شده است پالایشگاه‌های آمریکایی نقش بزرگ‌تری در تامین بازار جهانی پیدا کنند. صادرات فرآورده‌های نفتی آمریکا در هفته منتهی به سوم ژوئیه به رکورد ۹‌میلیون بشکه در روز رسید. صادرات بیشتر سود پالایشگاه‌ها را بالا می‌برد؛ اما در فصل اوج مصرف، نگرانی‌ها درباره محدودیت ذخایر داخلی تشدید می‌شود. همین نقطه است که بنزین را از یک کالای انرژی به یک مساله سیاسی تبدیل می‌کند.

در آمریکا، قیمت سوخت هر روز مقابل چشم ‌میلیون‌ها رای‌دهنده قرار دارد. برخلاف شاخص‌های پیچیده تورم یا رشد اقتصادی، راننده قیمت بنزین را مستقیما می‌بیند و افزایش آن را در بودجه هفتگی خانواده احساس می‌کند. با نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر و تلاش جمهوری‌خواهان برای حفظ اکثریت شکننده خود در کنگره، گرانی پایدار سوخت می‌تواند به موضوعی دردسرساز برای ترامپ تبدیل شود؛ به‌ویژه اگر افکار عمومی آن را با جنگ علیه ایران و سیاست خارجی کاخ سفید پیوند دهد. در نهایت، مسیر قیمت بنزین آمریکا اکنون از هرمز می‌گذرد. اگر تنش ادامه یابد، فشار بر نفت، ذخایر و پالایشگاه‌ها می‌تواند هزینه سوخت را بالاتر ببرد و به نارضایتی رای‌دهندگان دامن بزند. برای ترامپ، بحران ایران دیگر فقط یک پرونده خارجی نیست؛ بنزین گران می‌تواند در آستانه انتخابات نوامبر به پاشنه آشیل سیاسی او تبدیل و هزینه جنگ را مستقیما به صندوق رأی آمریکا انتقال دهد.