مرگ مرموز
محمدحسن خان مقدم‌مراغه‌ای (۲۶شهریور۱۲۲۲ مراغه، ۱۴فروردین۱۲۷۵ تهران)، ملقب به صنیع‌الدوله و سپس‌اعتمادالسلطنه، از رجال دربار ناصرالدین شاه، وزیر انطباعات و صاحب کتاب‌های بسیار بود. در نوزدهم شوال ۱۳۱۳هجری قمری اعتمادالسلطنه به زیارت حضرت عبدالعظیم رفت و پس از بازگشت به خانه به عادت معمول قهوه خواسته و ساعتی پس از صرف قهوه از دنیا رفت. همان ایام شایعه شد که میرزا علی‌اصغرخان امین السلطان، صدراعظم به واسطه دشمنی زیادی که با او داشت، اعتماد السلطنه را مسموم کرده است.
دارایی اعتماد السلطنه عبارت بود از چهل‌هزار تومان پول نقد، قریه اسماعیل‌آباد واقع در بلوک غار، چندین دست خانه و اثاثیه مجلل و جواهرات گرانبها و چهارهزار جلد کتاب به علاوه یک مجموعه از سکه‌های طلای قدیمی نایاب که روی چندین میز بلند به شکل شیروانی کشیده و برای هر یک از آنها سوراخی تنظیم کرده و بالای هر سوراخ اسم پادشاه و تاریخ سکه را نوشته بودند. بعد از مرگ اعتمادالسلطنه، خانه و اثاثیه و صندوق‌خانه و جواهراتش را شاه به خانم اشرف‌السلطنه بخشید. خانم هم همه را فروخته و به مشهد مقدس رفت و هفت جلد یادداشت‌های روزانه را تقدیم کتابخانه رضوی کرد. برای قریه اسماعیل‌آباد از طرف دربار مباشر فرستادند و چهار هزار جلد کتاب را که هر کدامش زینت‌افزای یکی از کتابخانه‌های دنیا شده است در چهارهزار تومان حراج کردند. مجموعه سکه‌ها را به موزه گلستان بردند و بعد از ناصرالدین‌شاه سوگلی‌های درباری هر کدام یکی از آنها را برای آویزان کردن بند ساعت برداشتند و چهل هزار تومان پول نقد را در بانک به حساب شاه قاجار تصرف کردند.
منبع: خان ملک ساسانی، سیاست‌گران دوره قاجار، تهران، انتشارات بابک، ۱۳۷۸، ص ۱۸۳
