مسیر بهره‌وری

انرژی و تولید

به روایت مقاله، توسعه صنعت فولاد ایران در سال‌های گذشته با افزایش تقاضای انرژی همراه بوده است. بااین‌حال، ناترازی و کمبود انرژی در سال‌های گذشته به یکی از محدودیت‌های عملیاتی این صنعت تبدیل شده و در مقاطعی، توقف اجباری تولید را به‌دنبال داشته است. از سوی دیگر، فرسودگی تجهیزات و ارزان بودن نسبی انرژی در دوره‌های گذشته، انگیزه کافی برای جلوگیری از اتلاف انرژی ایجاد نکرده است. در چنین شرایطی، بهبود بهره‌وری انرژی نه‌فقط اقدامی برای کاهش هزینه‌ها، بلکه راهی برای افزایش تاب‌آوری تولید در زمان محدودیت عرضه انرژی است.

اولویت راهکارها

زارع‌بنادکوکی برای شناسایی و رتبه‌بندی راهکارها، ابتدا ۳۰ گزینه بهبود بهره‌وری انرژی را استخراج کرده و سپس آنها را براساس پنج معیار زمان اجرا، میزان استفاده از فناوری‌های موجود، اثر مورد انتظار بر کاهش مصرف انرژی، هزینه اجرا و زیرساخت موردنیاز ارزیابی کرده است. برای این کار، نظر ۱۵ متخصص شامل مهندسان انرژی، مدیران کارخانه‌ها، بازرسان و ممیزان انرژی، کارشناسان دولتی و پژوهشگران دانشگاهی بررسی شده است. نتیجه اصلی این ارزیابی، برتری سه مورد در اولویت‌بندی اجرایی است:

۱- کنترل دما و کاهش هوای اضافی در کوره پیش‌گرم: تنظیم دقیق شرایط احتراق و دما برای جلوگیری از اتلاف انرژی.

۲- تفکیک و فشرده‌سازی قراضه برای کاهش زمان ذوب: آماده‌سازی بهتر مواد اولیه با هدف کوتاه کردن زمان فرآیند ذوب.

۳- اجرای برنامه‌های مدیریت روشنایی کارخانه: سامان‌دهی مصرف برق در بخش روشنایی و کاهش مصرف غیرضروری.

نکته مهم این است که مقاله صرفاً راهکارهایی را که از نظر فنی جذاب‌اند انتخاب نمی‌کند، بلکه امکان اجرا و هزینه آنها را نیز در نظر می‌گیرد. به همین دلیل، برخی گزینه‌های پیچیده‌تر، ازجمله استفاده از کوره قوس الکتریکی با راندمان بالا، بازیابی حرارت از بخش انتقال و ایجاد سامانه بهینه تولید همزمان برق و حرارت، در رتبه‌های پایین‌تر جای گرفته‌اند. رتبه پایین‌تر به‌معنای بی‌فایده بودن این فناوری‌ها نیست، بلکه نشان‌دهنده اولویت نسبی آنها در چهارچوب معیارهای همین پژوهش است.

هزینه و زمان

نتیجه دیگر مقاله آن است که هزینه اجرای راهکارها بیشترین وزن را در میان معیارهای ارزیابی دارد و زمان اجرا نیز از معیارهای اثرگذار محسوب می‌شود. این نتیجه نشان می‌دهد که در انتخاب پروژه‌های بهره‌وری انرژی، صرفاً میزان بالقوه صرفه‌جویی کافی نیست، سرمایه مورد نیاز، زمان رسیدن به نتیجه و امکانات موجود کارخانه نیز اهمیت دارند. از منظر مدیریتی، این یافته بر ضرورت تدوین برنامه‌ای مرحله‌بندی‌شده دلالت دارد. ابتدا باید اقداماتی بررسی شوند که با امکانات موجود و در زمان مناسب قابل اجرا هستند. سپس پروژه‌های نیازمند سرمایه‌گذاری و زیرساخت بیشتر، براساس هزینه و بازده مورد انتظار در برنامه قرار گیرند.