روش عرضه ارز با قیمت بالا با ارزپاشی چه تفاوتی دارد؟
تعجب «بهارستان» از مکانیزم ارزی «میرداماد»
عکس: icaua.ir
کارشناسان معتقدند مکانیسم عرضه دلار در شرایط کنونی از اهمیت بیشتری برخوردار است و عرضه دلار بر اساس مکانیسم حراج هلندی با مداخلات ارزی گذشته، تفاوت عمده‌ای دارد. در شیوه حراج هلندی قیمت‌ها در نرخی نزدیک به بازار آزاد عرضه می‌شوند و این مساله منجر به عدم شکل‌گیری مازاد تقاضا در بازار می‌شود. از نظر صاحب‌نظران، بانک مرکزی به عنوان نهاد سیاستگذاری پولی باید از مداخلات سیاستمداران مصون باشد تا بتواند به صورت مستقل به سیاستگذاری بر مبنای واقعیت‌های اقتصادی کشور بپردازد.
اظهارنظر نمایندگان مجلس
به گزارش ایرنا مهدی کوچک زاده در جلسه علنی روز یکشنبه ۱۲ مهرماه مجلس شورای اسلامی که به صورت وبیناری برگزار شد در تذکری گفت: در شرایطی که کشور با کمبود منابع ارزی مواجه است چرا وزارت امور اقتصادی و دارایی اعلام کرده به هر ایرانی بالای ۱۸ سال ۱۰ هزار دلار بر اساس کد ملی و نرخ اعلامی بانک مرکزی اعطا می‌کند.مردم که مشکلات زیادی معیشتی دارند، قطعا ۲.۵میلیارد تومان برای خرید این میزان دلار ندارند و اگر هم تهیه کنند، یارانه آنها قطع خواهد شد. نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی افزود: همین امروز از افرادی که در صحن حضور دارند و کارمندان مجلس و خبرنگاران سوال کردم که آیا توانایی خرید این میزان دلار را دارند که همه آنها پاسخ منفی دادند. او تاکید کرد: در شرایط امروز کشور رسیدگی به این موضوع از پرداختن به تنگه هرمز مهم‌تر است؛ چرا که موضوع ارز، تنگه احد امروز کشور است و باید در یک جلسه اضطراری جلوی این اقدام گرفته شود.
محمدباقر قالیباف در پاسخ به تذکر کوچک زاده گفت: پس از اینکه آمریکای جنایتکار در میدان نبرد و زمان جنگ ۴۰روزه مقابل ملت ایران شکست خورد، امروز همه تلاش دشمن برای فشار اقتصادی به مردم است تا تاب‌آوری مردم را پایین بیاورد. اما با هوشمندی، صبر و تحمل مردم، حتما به وظیفه‌ای که به دوش ما مسوولین است، در این باره اقدام می‌کنیم. او تاکید کرد: من هم از رسانه‌ها این موضوع را مطلع شدم و واقعا برای من هم جای تعجب بود که چه دلیلی دارد این کار انجام شود و حتما در جلسه هیات رئیسه مجلس مسائل اقتصادی و رسیدگی به این موضوعات را در دستور کار داریم. رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: حتما فیزیک دلار هم برای ما موضوعیت دارد و شخصا این موضوع را دنبال می‌کنم و اگر لازم شد در صحن مجلس بررسی خواهیم کرد.
چرا بانک مرکزی دلار را عرضه کرد؟
بانک مرکزی در روز هشتم مهرماه اعلام کرد که در راستای تحقق وعده رئیس‌کل بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز، این بانک برای عرضه تا ۲میلیارد دلار اسکناس ارز برنامه‌ریزی کرده است. همچنین این نهاد پولی در یازدهم مهرماه اعلام کرد که بر اساس برنامه جدید ارزی بانک مرکزی، فروش ارز به متقاضیان از صبح شنبه ۱۱ مهرماه در بانک‌های ملت، تجارت، صادرات و سامان آغاز شد. این چهار بانک، ارز مورد نیاز متقاضیان را در چارچوب سهمیه جدید عرضه می‌کنند. در این طرح، تمامی ایرانیان بالای ۱۸ سال می‌توانند با ارائه کارت ملی، نسبت به تامین نیاز ارزی خود تا سقف ۱۰ هزار دلار اقدام کنند. این اقدام در راستای برنامه‌ریزی بانک مرکزی برای عرضه تا ۲میلیارد دلار اسکناس ارز است و در مرحله اول، یک‌میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی در سراسر کشور عرضه می‌شود.
نرخ فروش دلار در بانک‌ها
طبق مشاهدات میدانی خبرنگاران، نرخ فروش دلار در دو روز اول این طرح، ۲۵۷ تا ۲۵۹ هزار تومان اعلام شده است؛ این در حالی است که قیمت دلار در بازار آزاد طی معاملات در محدوده ۲۶۵ تا ۲۷۰ هزار تومان قرار داشت. براساس این ارقام به نظر می‌رسد میزان تفاوت میان نرخ بازار و نرخ عرضه شده در بانک کمتر از ۵ درصد بوده است. کارشناسان معتقدند هنگامی که شکاف بین نرخ آزاد ارز و نرخ موازی به بیش از ۱۰ درصد می‌رسد انگیزه‌ها برای رانت‌جویی ارزی به شدت فعال می‌شوند. از نظر کارشناسان، نرخ دلار در شرایط کنونی متاثر از ریسک‌های سیاسی است و به همین دلیل در سطحی بیش از تورم نوسان می‌کند. بانک مرکزی دلار را در سطحی نزدیک به نرخ بازار عرضه کرد تا با کاهش نوسانات نرخ، به مدیریت نرخ ارز، در حوالی ارقام موجود در بازار بپردازد. این رویه با ارز پاشی و عرضه گسترده دلار در نرخ‌هایی ۳۰ یا ۴۰ درصد کمتر از نرخ بازار که در گذشته انجام می‌شد تفاوت عمده‌ای دارد.
براساس گزارش خبرنگار ایسنا برخی شعب به دلیل محدود بودن خدمات ارزی و تمرکز متقاضیان، با مراجعه بیشتری روبه‌رو هستند، درحالی‌که در شعب دیگر فرآیند مراجعه بدون تشکیل صف طولانی انجام می‌شود. در شعبی که تقاضا بالاتر است، بخش قابل‌توجهی از مراجعه‌کنندگان پیش از دریافت نوبت درباره نرخ فروش، میزان موجودی اسکناس و امکان دریافت کل سقف ۱۰ هزار دلار پرس‌وجو می‌کنند. با توجه به اینکه طرح تازه آغاز شده، هنوز نمی‌توان درباره شکل‌گیری یک صف پایدار یا میزان قطعی تقاضا در تمام شعب مختلف قضاوت کرد و وضعیت موجودی شعب نیز ممکن است در طول روز تغییر کند.
اهمیت استقلال بانک مرکزی
استقلال بانک مرکزی در چنین شرایطی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا سیاست ارزی زمانی می‌تواند به ثبات بازار کمک کند که بر مبنای واقعیت‌های اقتصادی و محدودیت منابع ارزی طراحی شود. بانک مرکزی باید بتواند درباره زمان، میزان و قیمت عرضه ارز بدون دخالت نهادهای سیاسی تصمیم‌گیری کند. عرضه ارز در قیمتی نزدیک به نرخ بازار، اگر با هدف کاهش نوسانات و پاسخ به تقاضای واقعی انجام شود، با ارزپاشی با نرخ‌های مصنوعی و فاصله‌دار از بازار تفاوت اساسی دارد. در حالت دوم، ایجاد شکاف قیمتی می‌تواند به شکل‌گیری مازاد تقاضا، صف و رانت ارزی منجر شود و منابع محدود بانک مرکزی را با سرعت بیشتری مصرف کند. بنابراین، استقلال سیاستگذار پولی به معنای مخالفت با مداخله ارزی نیست، بلکه به معنای آن است که مداخله بر اساس منطق اقتصادی و با هدف مشخص انجام شود.
استقلال بانک مرکزی برای حفظ اعتبار سیاستگذار و مدیریت انتظارات نیز ضروری است. در شرایطی که ریسک‌های سیاسی بالا است و نرخ ارز بیش از گذشته تحت‌تاثیر انتظارات حرکت می‌کند، هرگونه علامت از مداخله سیاسی در تصمیم‌های بانک مرکزی می‌تواند اعتبار سیاستگذار را تضعیف کند و حتی به افزایش نااطمینانی در بازار منجر شود. بانک مرکزی باید بتواند در چارچوب یک سیاست ارزی شفاف، درباره استفاده از ذخایر، نحوه عرضه و نرخ ارز تصمیم بگیرد و در برابر نتایج سیاست خود نیز پاسخگو باشد. بانک مرکزی باید بتواند بدون فشار سیاسی تشخیص دهد چه مقدار ارز، در چه نرخی و با چه هدفی عرضه شود تا بتواند ماموریت خود را به درستی انجام دهد.
