چرا پاکستان وارد نبرد مستقیم با انصارالله نمیشود؟
«پیمان مکه» در برزخ یمن
«ویویان نریم» و «پراناو باسکار» در گزارشی برای نیویورکتایمز نوشتند، هدف قرار دادن پایتخت عربستان و تاسیسات نفتی این کشور با رگباری از موشکها و پهپادها نشاندهنده تشدید قابلتوجه درگیریها است. حملات حوثیها آژیرهای هشدار را در ریاض به صدا درآورده و پروازها هم دچار اختلال شدید شدهاند. یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، اعلام کرد که این گروه «تعداد زیادی موشک بالستیک و کروز و همچنین پهپاد» را به سمت «مکانهای حساس» در ریاض و تاسیسات شرکت ملی نفت عربستان در ینبع شلیک کرده است. وی اظهار کرد که این حملات در تلافی بیش از ۷۰۰حمله هوایی عربستان در یمن صورت گرفته است (دنیایاقتصاد در گزارش «بازی تلآویو در زمین ریاض» که یکشنبه ۲۹ شهریور منتشر شد به این مساله اشاره کرده بود و به نقل از حوثیها تعداد حملات عربستان را ۳۰۰ حمله ذکر کرده بود. با این حال، سخنگوی نظامی حوثیها از ۷۰۰ حمله عربستان خبر میدهد).
«فارع المسلمی»، کارشناس مسائل یمن در اندیشکده «چتمهاوس» مستقر در لندن، حملات به ریاض را تشدید «بزرگ» تنشها توصیف کرد. او گفت که این حملات نشان میدهد «حوثیها قصد توقف ندارند»، بهویژه در شرایطی که به دلیل پیروزیهای اخیر در میدان نبرد، جسورتر شدهاند. این در حالی است که سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، اظهار کرد که این گروه سیاست «تشدید در برابر تشدید» را دنبال میکند تا زمانی که عربستان به «تجاوز» خود در یمن پایان دهد و محدودیتهای اعمالشده بر حریم هوایی یمن را لغو کند. ریاض، پایتخت عربستان، در حالی هدف حملات حوثیها قرار گرفت که قرار است ماه آینده میزبان «ابتکار سرمایهگذاری آینده» باشد؛ گردهمایی بزرگی که میلیاردرها و سرمایهگذاران بینالمللی در آن شرکت میکنند.
«بانتیرانی پاترو» دیروز یکشنبه (۲۹ شهریور) در گزارشی در رسانه هندی «ThePrint» نوشت، با تشدید حملات انصارالله (حوثی) علیه عربستان و هدف قرار دادن تاسیسات نفتی و فرودگاههای این کشور، ریاض غیر از دریافت پیام همبستگی از سوی چندین کشور، هنوز حمایت نظامی شرکای خود که با آنها توافقنامههای امنیتی دارد، (بهویژه پاکستان) را به دست نیاورده است. این گزارشگر «پیمان مکه» را «از بدو تولد مرده» نامید و افزود، تاکنون آنکارا و اسلامآباد حمایت ملموسی ارائه نکردهاند. برخی ناظران تنشهای کنونی را نخستین آزمون برای «پیمان مکه» میدانند، درحالیکه برخی دیگر خاطرنشان میکنند که این توافق هنوز نهادینه نشده و به تصویب کشورهای امضاکننده نرسیده است. مقامات پاکستان و ترکیه به شرط ناشناس ماندن به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتند که در واکنش به تشدید اقدامات حوثیها، درخواستی از سوی عربستان برای دریافت حمایت دریافت نکردهاند.
«رضا محمد»، سرلشکر بازنشسته پاکستانی که سابقه سفارت را نیز در کارنامه دارد، گفت که ماهیت پیمان مکه صرفا دفاعی است. او میگوید: «این پیمان بر پایه بازدارندگی جمعی در برابر تجاوز به هر یک از کشورهای شریک استوار است. هرگاه عربستان سعودی، ترکیه یا پاکستان مستقیما مورد حمله قرار گیرند یا تمامیت ارضی آنها نقض شود، آنگاه شرکای دیگر به احتمال زیاد پس از اتخاذ تصمیمی جمعی، واکنش نشان خواهند داد.» او افزود که عربستان سعودی آمادگی مقابله با حوثیها را دارد و مدتهاست که چنین کاری انجام میدهد.
بیش از «پیمان مکه» که عمر آن کمی بیش از یک ماه است، حمایت (یا عدم حمایت) پاکستان است که امروز اهمیت و وزن بیشتری یافته است. دقیقا یک سال پیش، عربستان سعودی پیمانی دوجانبه با پاکستان تحت عنوان «توافقنامه راهبردی دفاع متقابل» (SMDA) امضا کرد. علاوه بر این، عربستان سابقه طولانی در درخواست کمک از پاکستان در جبهه یمن دارد و اتکای این کشور به چتر امنیتی پاکستان به چندین دهه پیش بازمیگردد. نیروهای پاکستانی دهههاست که در عربستان سعودی حضور دارند و اسلامآباد از دهه۱۹۶۰ تاکنون هزاران تن از نیروهای نظامی سعودی را آموزش داده است. با وجود اظهارات «خواجه آصف» مبنی بر لزوم اجرای «پیمان مکه» و سخنان سپهبد «چودری» که اعلام کرده بود پاکستان برای تامین امنیت حرمین شریفین و عربستان سعودی از هیچ اقدامی دریغ نخواهد کرد، اما کمک نظامی مستقیم از سوی پاکستان صورت نگرفته است. از منظر تئوریک، «توافقنامه دفاع متقابل عربستان و پاکستان» یک پیمان دفاع متقابل کلاسیک - نظیر آنچه ایالات متحده در دوران جنگ سرد امضا میکرد - محسوب نمیشود.
«بشیر علی عباس»، کارشناس مسائل غرب آسیا و پژوهشگر ارشد «شورای تحقیقات راهبردی و دفاعی» میگوید: «ماهیت محرمانه این توافق به این معناست که اعتبار آن به عنوان ابزاری بازدارنده، پایین است. در عمل، کمکهای تاریخی پاکستان به ریاض در مناقشه یمن، بیشتر شامل ارتقای توانمندیها بوده است تا مداخله مستقیم. توافقنامه اسامدیای نیز در طول یک سالی که از اجرایی شدن آن میگذرد، تغییر چندانی در این رویکرد تاریخی ایجاد نکرده است.» عباس گفت: «هرگونه توافق دفاع متقابل از نوع اسامدیای برای سناریوهایی طراحی شده است که در آن کشورِ شریک مورد حمله قرار میگیرد، نه زمانی که خود آن کشور به یک طرف مقابل حمله میکند. عدم مداخله ناتو در درگیری احتمالی میان آمریکا و ایران نمونهای از این وضعیت است. تشدید اخیر تنشها نیز ناشی از حملهای بود که دولت یمن (مورد حمایت عربستان) در ماه ژوئیه علیه صنعا انجام داد.»
بر اساس گزارش ماه مه خبرگزاری رویترز، در حال حاضر حدود ۸۰۰۰نیروی نظامی در خاک عربستان سعودی مستقر هستند که به هزاران نیروی پاکستانیِ از پیش حاضر در آن کشور، افزوده شدهاند. این گزارش به نقل از یک مقام امنیتیِ مطلع از توافق محرمانه «اسامدیای» میگوید که این پیمان، امکان استقرار تا سقف ۸۰هزار نیروی نظامی پاکستانی را برای کمک به تامین امنیت مرزهای پادشاهی عربستان در کنار نیروهای سعودی فراهم میکند. پاکستان فراتر از این اقدام استقرار نیرو، نقش خود را در دور اخیر درگیریها میان عربستان سعودی و حوثیها علنی نکرده است.
