تنگه هرمز؛ اهرمی که تاریخ مصرف دارد

اگرچه وابستگی فیزیکی آمریکا به نفت این تنگه تنها حدود ۲ درصد مصرف آن است، اما عبور روزانه ۲۰.۹ میلیون بشکه نفت و ۲۰ درصد تجارت جهانی LNG از این آبراه، کل بازار انرژی و هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را دچار شوک کرده است؛ به‌ویژه آنکه با توقف خط لوله شرق-غرب عربستان و ناامنی در باب‌المندب، مسیرهای جایگزین نیز ناکارآمد شده‌اند.

با این حال، افزایش بهای جهانی نفت الزاماً به معنای سود ایران نیست. به دلیل افت صادرات نفت خام ایران از ۲ میلیون بشکه به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز، تخفیف‌های بالا، افزایش سرسام‌آور کرایه و بیمه و موانع تسویه مالی؛ معیار اصلی باید «درآمد ارزی خالص قابل‌استفاده» باشد نه قیمت اسمی نفت.

اقتصاد ایران با پیش‌بینی رشد منفی ۶.۱ درصد و تورم ۶۸.۹ درصدی صندوق بین‌المللی پول برای ۲۰۲۶، با فشارهای چندلایه در تأمین مواد اولیه، بودجه و نقدینگی روبه‌روست. 

میان طرفین نوعی عدم تقارن حاکم است: آمریکا فشار را از مسیر تورم و سیاست پولی می‌بیند، اما ایران با محدودیت در تجارت، درآمد ارزی و تولید مواجه می‌شود.

اگرچه بستن تنگه در کوتاه‌مدت قدرت چانه‌زنی بالایی می‌آفریند، اما در بلندمدت جهان با صرفه‌جویی و مسیرهای جایگزین سازگار می‌شود، درحالی‌که هزینه‌های بحران بر دوش اقتصاد ایران سریع‌تر انباشته خواهد شد. 

از این رو، اهرم تنگه هرمز دارای «تاریخ مصرف» است. ارزش این دارایی راهبردی به حداکثر خسارتی که می‌زند نیست، بلکه به بازده خالص آن بستگی دارد؛ یعنی نقطه‌ای که پیش از فرسودگی اقتصاد داخلی، بتوان این فشار پرهزینه برای جهان را به دستاوردهای پایدار اقتصادی نظیر تضمین صادرات، کاهش هزینه‌های مبادله و تأمین پایدار واردات تبدیل کرد.