تشدید ریسکهای اقلیمی و ژئوپلیتیک، بازار محصولات خوراکی را آسیبپذیر کرده است
رکوردشکنی قیمت جهانی مواد غذایی
بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد(FAO)، شاخص قیمت جهانی غذا در اوت به ۱۳۳.۳ واحد رسید که نسبت به عدد ۱۳۰.۸ در ژوئیه افزایش قابلتوجهی را نشان میدهد. این افزایش در شرایطی رخ داده که بازار محصولات کشاورزی با مجموعهای از ریسکهای همزمان مواجه است. گرمای شدید و خشکسالی در اروپا، احتمال شکلگیری یک پدیده شدید النینو و اختلالات تجاری ناشی از جنگ اوکراین و تهاجم نظامی آمریکا علیه ایران، چشمانداز عرضه محصولات کشاورزی را تحت فشار قرار داده است.
در چنین شرایطی، قیمت غلات به بالاترین سطح خود در سه سال گذشته رسیده و قیمت شکر نیز در یک سال اخیر به بیشترین میزان خود افزایش یافته است. با این حال، سطح فعلی قیمت مواد غذایی هنوز فاصله قابلتوجهی با اوج تاریخی خود دارد. شاخص فائو در آگوست تقریبا ۱۷ درصد پایینتر از رکورد مارس ۲۰۲۲ قرار داشت؛ آغاز جنگ اوکراین یکی از بزرگترین شوکهای عرضه در بازار جهانی غذا را رقم زد. تفاوت مهم این است که این بار افزایش قیمتها نه از یک عامل منفرد، بلکه از همگرایی چند ریسک شکل گرفته است.
ماکسیمو تورهرو، اقتصاددان ارشد فائو، افزایش قیمتهای جهانی غذا را نشانه بازگشت ریسک به بازار مواد غذایی دانسته است. به گفته او، شوکهای اقلیمی، تنشهای ژئوپلیتیک و اختلال در لجستیک تجارت در حال همزمان شدن هستند و انتظارات درباره عرضه را محدود میکنند. در میان گروههای مختلف مواد غذایی، شاخص قیمت غلات در اوت ۲.۲ درصد نسبت به ماه قبل افزایش یافت و به بالاترین سطح از مه ۲۰۲۴ رسید. شاخص روغنهای گیاهی نیز ۰.۶ درصد رشد کرد و به بالاترین سطح از ژوئن ۲۰۲۲ رسید. بیشترین افزایش اما مربوط به شکر بود؛ شاخص قیمت شکر با جهشی ۱۱.۹ درصدی به بالاترین سطح از ژوئن ۲۰۲۵ رسید. کاهش تولید در منطقه مهم مرکز و جنوب برزیل در کنار نگرانیهای آبوهوایی در اروپا و آسیا از عوامل اصلی این افزایش عنوان شده است.
همزمان، چشمانداز تولید غلات جهان نیز تضعیف شده است. فائو پیشبینی خود را از تولید جهانی غلات در سال ۲۰۲۶ نسبت به برآورد ژوئیه 3.4میلیون تن کاهش داده و به 2.98میلیارد تن رسانده است. این رقم ۲ درصد کمتر از تولید سال ۲۰۲۵ خواهد بود و بزرگترین کاهش سالانه از سال ۲۰۱۸ را رقم میزند. با وجود این کاهش، تولید سال ۲۰۲۶ همچنان دومین رکورد تاریخی محسوب میشود.
موجودی جهانی غلات نیز با تجدیدنظر نزولی مواجه شده است. ذخایر غلات در پایان فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود 1.1 درصد کمتر از برآورد قبلی و معادل 947.2میلیون تن پیشبینی شده است؛ سطحی که تنها اندکی بالاتر از فصل قبل قرار دارد. کاهش برآورد ذخایر غلات دانهدرشت بیش از افزایش پیشبینی ذخایر گندم بوده است. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد افزایش ذخایر گندم روسیه و اوکراین را که بخشی از آن ناشی از اختلال در حملونقل و صادرات است، عامل این تجدیدنظر صعودی میداند.
در مجموع، تحولات اوت نشان میدهد بازار جهانی غذا بار دیگر نسبت به شوکهای عرضه حساس شده است. اگرچه سطح تولید و ذخایر جهانی هنوز به معنای کمبود گسترده مواد غذایی نیست، ترکیب همزمان ریسکهای اقلیمی، جنگ و اختلال در تجارت میتواند حاشیه امنیت بازار را کاهش دهد. به این ترتیب، مساله اصلی در مقطع کنونی نه صرفا کاهش تولید، بلکه افزایش نااطمینانی درباره امکان انتقال محصولات از مناطق تولیدکننده به بازارهای مصرف است؛ عاملی که میتواند حتی پیش از شکلگیری کمبود واقعی، قیمتها را افزایش دهد.
