نسل زد در نبرد
جاناتان بلک، رئیس مرکز مشاوره شغلی دانشگاه آکسفورد و از نویسندگان فایننشال تایمز توضیح میدهد کارفرمایان، دانشجویان و بخش خدمات شغلی دانشگاهها چگونه خود را با شرایط جدید تطبیق دادهاند؟ وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان نسبت به دو، سه سال پیش تغییر کرده و هوش مصنوعی در این تغییرات نقش موثری داشته است.
جاناتان بلک معتقد است: «شرایط قطعا تغییر کرده است. با اینحال، باور ندارم که همه این تغییرات ناشی از هوش مصنوعی باشد. متاسفانه، ما همچنان در زمینه دادههای مربوط به وضعیت فارغالتحصیلان دو سال عقب هستیم؛ زیرا این دادهها وضعیت افراد را ۱۵ ماه پس از ترک دانشگاه اندازهگیری میکنند. با این همه حتی در آکسفورد نیز شاهد کاهش معنادار سهم دانشجویان در بازار کار مرتبط با رشته تحصیلی خود بودهایم.
این کاهش بهویژه برای دانشجویان دوره کارشناسی شدید بود و برای دانشجویان کارشناسی ارشد نیز تا حدی مشاهده شده است. جالب اینکه کاهش سهم دانشجویان دکتری از بازار کار به وجود نیامد و وضعیت بازار کار برای آنها تقریبا ثابت مانده است.
همچنین باید توجه داشت که اثر مذکور همه حوزههای تحصیلی را تحت تاثیر قرار داده اما در رشتههای علوم انسانی شدیدتر است. مساله فقط مربوط به دانشگاه آکسفورد نیست و در کل دانشگاههای عضو گروه راسل نیز کاهش مشابهی مشاهده میشود.
رئیس مرکز مشاوره شغلی دانشگاه آکسفورد تاکید میکند: «تعداد مشاغل موجود کاهش یافته است. دو سال پیش، حدود هفت هزار فرصت شغلی در سامانه آکسفورد اعلام میشد. این فرصتها نیز انواع مختلفی از کارآموزی گرفته تا مشاغل دائمی، تماموقت و پارهوقت داشتند. امسال احتمالا تعداد فرصتهای شغلی به چهار تا پنج هزار مورد خواهد رسید؛ رقمی که پایینترین سطح از زمان بحران بانکی سال ۲۰۰۹ تاکنون است.»
بنا بر تجربه دانشجویانی که در حال جستوجوی شغل یا حتی دورههای کارآموزی هستند، نحوه استفاده مصاحبهکنندگان و کارفرمایان از هوش مصنوعی تغییر کرده است. جاناتان بلک میگوید: «کارفرمایان و مصاحبهکنندگان بیش از پیش از هوش مصنوعی برای غربالگری اولیه استفاده میکنند. این موضوع دانشجویان را واقعا کلافه میکند. البته هر کسی را کلافه میکند. چند سال پیش، مصاحبه ویدئویی ضبطشده داشتیم که بعدا یک نفر آن را تماشا میکرد. اکنون هوش مصنوعی آنها را تماشا و ارزیابی میکند. این واقعا دلسردکننده است. میدانید که دانشجو بسیار تلاش کرده و بعد در عرض سه ثانیه، با یک پاسخ رد خودکار مواجه میشود. برخی از دانشجویان، بهویژه در حوزههای مالی و اقتصادی، وارد یک رقابت تسلیحاتی شدهاند و از هوش مصنوعی برای درخواست شغل استفاده میکنند. دانشجویان بیشتری نزد ما میآیند و گلایه دارند که ۵۰ درخواست شغلی فرستادهاند؛ اما به هیچ نتیجهای نرسیدهاند.
سال گذشته دانشجویی داشتیم که میگفت به یک دوره کارآموزی نیاز داشته و مجبور شده ۱۵۰درخواست ارسال کند. بدیهی است که بسیاری از این درخواستها کیفیت مناسبی ندارند؛ زیرا چنین امکانی از نظر منطقی ممکن نیست.»
این در حالی است که حجم بالای درخواستها هم نحوه عمل استخدامکنندگان و کارفرمایان را تغییر داده و همزمان احساس طرد شدن را نیز بین متقاضیان افزایش داده است. بلک در همین مورد توضیح میدهد: «من همیشه به کارفرمایان و دانشجویان میگوییم که باید با یکدیگر ملاقات کنید. دوست دارم شاهد بازگشت نمایشگاههای حضوری فرصتهای شغلی باشم. ما در حال حاضر هشت نمایشگاه برگزار میکنیم و کارفرمایانی را میشناسم که به غرفه میآیند و در پایان نمایشگاه میگویند که با چند دانشجوی خوب آشنا شدهاند. همانطور که میدانید میتوان در ۵ یا ۱۰ دقیقه به شناخت نسبتا مناسبی از یک فرد رسید. البته ممکن است دانشجو همچنان مجبور باشد فرآیند رسمی درخواست شغل را طی کند؛ اما دستکم در این مرحله کسی وجود دارد که پیگیر درخواست او باشد. برخی از کارفرمایان نیز دوباره به این نتیجه رسیدهاند که تعامل حضوری در مراحل ابتدایی فرآیند استخدام بسیار مهم است.»
آیا دانشجویان همچنان هم باید علاقهشان را دنبال کنند؟
بدیهی است که ما نمیتوانیم آینده را پیشبینی کنیم؛ پنجسال پیش کسی نمیدانست شرایط امروز چگونه خواهد بود. معمولا تمام مشاوران به دانشآموزان مقاطع پایانی متوسطه توصیه میکنند که آنچه را دوست دارند مطالعه کنند، چون در آن موفق میشوند.
با اینحال، تحولات گستردهای که با ظهور هوش مصنوعی به وجود آمده سبب میشود که همگان در ارائه این توصیه، با احتیاط بیشتری عمل کنند. یکی از نکتههای مثبت نظام آموزشی بریتانیا این است که مثلا میتوانید الهیات بخوانید و بعد وارد حوزه بانکداری شوید، اما برای این کار باید خارج از برنامه درسی نیز تلاش زیادی کنید. به مهارتهای دیگری نیاز دارید که قابلیت استخدام شما را افزایش میدهند و باید بتوانید این مهارتهای دیگر را نیز نشان دهید.
جاناتان بلک در همین مورد توضیح میدهد: «سالها پیش دانشجویی داشتیم که در لسآنجلس در شرکت دیزنی شغلی پیدا کرد؛ شغل بسیار خوبی هم بود. ما از دیزنی پرسیدیم که چرا او را استخدام کردهاند و آنها پاسخ دادند چون در مکدونالدز کار کرده بود. بنابراین میدانست چگونه سر وقت حاضر شود، تمام روز بماند، سخت کار کند، روز بعد دوباره سر کار بیاید و با مردم کار کند. همه اینها چیزهایی است که برای ما ارزشمند است. مردم اغلب این موارد را نادیده میگیرند بنابراین، پاسخ به این پرسش که «چه رشتهای باید بخوانند؟» این است که همان چیزی که دوست دارند. اگر بین دو رشته مردد هستند، احتمالا بهتر است علوم را به هنر ترجیح دهند.
منظورم این است که باید حجم عظیمی از مطالب را در عرض ۲روز بخوانند، هضم کنند، ارائه دهند و از آنها دفاع کنند و هفته بعد دوباره همین کار را انجام دهند. بخش بزرگی از کارها همین است. بنابراین، این مهارتها را در خود پرورش میدهند، بدون اینکه حتی متوجه آن باشند. در عین حال، شبکه ارتباطی خود را نیز شکل میدهند و یاد میگیرند چگونه با دیگران کار کنند.»
رئیس مرکز مشاوره شغلی دانشگاه آکسفورد ادامه میدهد: «ما درست در آستانه تغییر نام خود از Career Service به Careers هستیم. میخواهیم از این تصور فاصله بگیریم که ما صرفا یک خدمت ارائه میکنیم؛ مثل وقتی که خودرویتان را برای سرویس میبرید. شما انتظار ندارید تعمیرکار بیاید و درباره توانایی شما در رانندگی و مواردی از این دست با شما صحبت کند. بنابراین نمیخواهیم افراد به اینجا بیایند و بگویند میتوانید نگاهی به رزومه من بیندازید؟ البته میتوانیم این کار را انجام دهیم؛ اما ترجیح میدهیم بیشتر درباره قابلیتهای افراد صحبت کنیم. موضوع، بازتعریف جایگاه این بخش در دانشگاه، در میان مخاطبان و دانشجویان و همچنین در ارتباط با کارفرمایان است؛ بهگونهای که بگوییم این مساله درباره ۴۵ سالی است که پس از فارغالتحصیلی پیش روی افراد قرار دارد. موضوع، فراتر از پیدا کردن نخستین شغل افراد است.»
آیا با ظهور هوش مصنوعی، کارآفرینی افزایش یافته است؟ جاناتان بلک معتقد است که چنین نیست. او یادآوری میکند: «دادههای مربوط به وضعیت فارغالتحصیلان نشان میدهد، کمتر از یکدرصد از دانشجویان دوره کارشناسی آکسفورد که در سال۲۰۲۴ فارغالتحصیل شدند، یک شرکت نوپا راهاندازی کردند.آنها اصلا علاقهای به این کار ندارند.
نخست اینکه، درباره بخش شرکتهای نوپا چیزی نمیدانند و دوم اینکه، هرگز برای کسی کار نکردهاند که قرار باشد مشتری آنها باشد. آنچه ما میخواهیم این است که دانشجویان نوآور و خلاق باشند. این قطعا یک مهارت است و همه همین را میخواهند. دولت این را میخواهد، شوراهای محلی این را میخواهند، پلیس این را میخواهد و هر جا که برای کار بروید، از شما انتظار دارند روحیه کارآفرینانه داشته باشید. اما دستکم تا ۳۰سالگی، کموبیش میدانید چه مسیری را باید طی کنید. منظورم این است که هر کسی میتواند در ۱۰دقیقه آینده یک شرکت راهاندازی کند؛ مساله این نیست. مساله آن است که دانشجویان ما تجربه میخواهند، آموزش حین کار و پول میخواهند. آنها بدهیهایی دارند که باید بازپرداخت کنند. بنابراین، لازم نیست بلافاصله یک شرکت راهاندازی کنند، اما ما همچنان نیاز داریم که دانشجویان نوآور و کارآفرین باشند.»
* خبرنگار فایننشالتایمز
** خبرنگار فایننشالتایمز
