سرنوشت رونق مبتنی بر بدهی
این بانک در پژوهشی که چند روز پیش منتشر شد، هشدار داد در صورتی که افزایش بهرهوری نتواند حجم عظیم سرمایهگذاریهای انجامشده را توجیه کند، استقراضهای سنگین و پیوندهای مالی میان ارائهدهندگان بزرگ زیرساختهای ابری (Hyperscalers) و توسعهدهندگان هوش مصنوعی، خطر بروز آشفتگیهای مالی گستردهتر را افزایش میدهد. فوریچای رانگچارونکیتکول (Phurichai Rungcharoenkitkul)، از اقتصاددانان این نهاد مستقر در بازل سوئیس، در این باره نوشت: «هرچه این بخش ظرفیت بیشتری ایجاد کند، برای تداوم این رونق باید سطح بالاتری از بهرهوری را به ثبت برساند. از این رو، یک رونق بزرگتر هم بیشتر در معرض ناکامی و ناامیدی قرار دارد و هم به هنگام فروپاشی، خسارات سنگینتری به بار میآورد.»
شرکتهای فعال در حوزه فناوری بهمنظور تصاحب سهم از رشد آتی این بازار، سرمایهگذاریهای سنگینی در زیرساختهای هوش مصنوعی انجام میدهند و منابع مالی این توسعه را از طریق ترکیبی از انتشار اوراق قرضه و ساختارهای پیچیدهتر تامین مالی فراهم میکنند. در برخی موارد، این فرآیند تامین مالی شیوهای چرخشی به خود گرفته است؛ بهطوریکه شرکتهای فعال در احداث زیرساختهای ابری، در قبال تعهد طرف مقابل به خرید ظرفیت پردازشی، اقدام به خریداری سهام توسعهدهندگان هوش مصنوعی میکنند. از نگاه بانک تسویههای بینالمللی که نقش «سازمان چتری[1]» برای بانکهای مرکزی جهان را ایفا میکند، رونق سرمایهگذاری در هوش مصنوعی شباهتهای متعددی با دورههای پیشین رونق و رکودِ مبتنی بر فناوری دارد. از جمله این دورهها میتوان به «تب کانالسازی در آمریکا» در دهه ۱۸۳۰، «تب احداث راهآهن در بریتانیا» در دهه ۱۸۴۰ و «رونق داتکام» در اواخر دهه ۱۹۹۰ اشاره کرد که همگی با اصلاحات شدید بازار و اختلالات گسترده اقتصادی به پایان رسیدند. با این حال، مقیاس و سرعت بیسابقه رقابت در سرمایهگذاری هوش مصنوعی نشان میدهد که پیامدها و تبعات احتمالی آن میتواند به مراتب بزرگتر باشد. رانگچارونکیتکول در اینباره گفت: «تقاضای بالقوه برای خدمات هوش مصنوعی آشکارا بسیار گسترده است و میتواند توسعه چشمگیر قدرت پردازشی را توجیه کند؛ اما در مقایسه با نقطه حضیض پیش از آغاز رونق، جهش و ساختوسازهای فعلی تنها ظرف سه سال در مسیری قرار گرفته که از تمامی دورههای مشابه در گذشته پیشی میگیرد.» تحلیلگران موسسات مالی جیپیمورگان چیس و گلدمن ساکس برآورد میکنند که حجم هزینهکردهای مرتبط با هوش مصنوعی تا سال۲۰۳۰ به حدود ۶تریلیون دلار برسد که بخش عمدهای از آن از طریق بدهی و استقراض تامین مالی خواهد شد. پژوهش بانک تسویههای بینالمللی ساختار بخشی از هوش مصنوعی را بررسی میکند که در آن، شرکتها در بازاری با الگوی «برنده، صاحب بیشترین سهم میشود» (Winner-takes-most) به رقابت میپردازند؛ بازاری که در آن سرمایهگذاری در کل صنعت موجب پیشرفت عمومی میشود، اما عواید و پاداشهای اصلی تنها نصیب تعداد معدودی از برندگان میشود. این پویایی، سرمایهگذاری افراطی و بیش از حد را در سراسر این بخش تحریک کرده و پایداری این رونق را بهشدت شکننده میسازد.
* خبرنگار تامین مالی شرکتها
[۱] چندین سازمان، شرکت یا گروه کوچکتر همراستا که به هماهنگی کارها، اشتراک منابع و نمایندگی مشترک میپردازند.
