«دوقلوهای دیجیتال» چگونه مدیریت جابهجاییها را متحول میکند؟
۱۰ روند جهانی حملونقل در ۲۰۲۶
برقیسازی به ناوگان اتوبوسرانی حومهای رسید
به این ترتیب امکان مدیریت حملونقل با استفاده از پیادهسازی آزمایشی تصمیمات در بستر دیجیتال و پیشبینی آنچه در پی این تصمیمات به وقوع میپیوندد، فراهم میشود. اما سمت و سوی مدرنسازی صنعت حملونقل، پرسشهای جدی درباره چگونگی مهار حملات سایبری را نیز مطرح میکند؛ موضوعی که جهان هنوز برای آن آماده نیست.
حملونقل عمومی در سال ۲۰۲۶ دستخوش تغییرات فراوانی خواهد شد؛ تغییراتی که به واسطه اعمال دستورالعملهایی در کشورهای مختلف، سرویسهای حملونقل عمومی را به سمت استفاده از اتوبوسهای برقی سوق میدهد و در تلاش است سرمایهگذاری برای توسعه زیرساختهای پاک را تقویت کند. هرچند سیاستگذاران میخواهند خودروهای پاک را گسترش دهند، اما شهرهای مادر و حومهها برای اجرای این سیاستها هنوز زیرساخت کافی در اختیار ندارند و همین موضوع کار را دشوار کرده است.فشار برای نوسازی سیستمهای حملونقل در کنار تقاضای رو به رشد مسافران را نیز باید به موضوعات اشاره شده در بالا اضافه کرد که چالشهای جدی برای مدیران و مجریان توسعه حملونقل عمومی در جهان ایجاد کرده است.
برای حل این مساله، شرکتهای حملونقل در حال بررسی و ارائه استراتژیهایی هستند که در برابر شرایط موجود از انعطاف کافی برخوردار بوده و امکان به روزرسانی موثر و به موقع آنها نیز فراهم باشد. از همین روست که اقداماتی همچون استفاده از پایگاهها مبتنی بر داده، فناوریهای با ضریب تاثیر بالا مانند نرمافزارهای اطلاعات بلادرنگ و نیز سیستمهای مدولار برای انعطافپذیری در هر مقیاسی در سیستمهای زیرساختی شبکه حملونقل در حال گسترش است. مقصود از سیستمهای مدولار، ساختاری است که حملونقل را به جای یک سیستم یکپارچه ثابت، به اجزای انعطافپذیری تقسیم میکند که قابلیت تغییر وبه روز رسانی دارند.
با این حال برای اینکه سیستمهای حملونقل پایدار با حداقل موانع اجرایی مواجه شود، تلاش برای مشارکت فعال صنایع و همچنین توسعه فناوریهای بهروز همچون استفاده از اتوبوسهایی که با سوخت هیدروژنی کار میکنند، در دستور کار حملونقل در سراسر جهان قرار گرفته است.«Modeshift» یک شرکت آمریکایی فعال در زمینه راهکارهای دیجیتال برای سیستمهای حملونقل همگانی هوشمند و دادهمحور کردن مدیریت حملونقل است که اخیرا در مقالهای، ۱۰ ترند حوزه حملونقل عمومی در سال ۲۰۲۶ را پیشبینی کرده است. در این مقاله ضمن اشاره به روندهای اصلی که حملونقل عمومی در سال ۲۰۲۶ را شکل میدهد، چالشها و راهحلهای مختلفی که کشورهای گوناگون در سراسر جهان در حال استفاده از آن هستند تا با ورود فناوریهای جدید به حوزه حملونقل، توسعه در این بخش را بهروز و کارآمد پیش ببرند، مورد بررسی قرار گرفته است.
اتوبوس برقی در مسیرهای حومهای
شاید تصور کنید گذار از ناوگان آلاینده به برقی، صرفا ترند سال ۲۰۲۶ در شهرهاست؛ اما با تحولاتی که در صنعت برقیسازی ناوگان اتوبوسرانی رخ داده و امکان طی مسافت تا ۳۰۰ کیلومتر بدون نیاز به شارژ مجدد فراهم شده است، اکنون در بسیاری از شهرهای جهان هم در آسیا و هم در اروپا، از اتوبوس برقی نه فقط در شهرها، بلکه برای اتصالات حومهای نیز استفاده میشود.
در سالهای اخیر گذار از اتوبوسهای با مصرف سوخت فسیلی به برقی و بدون آلاینده، در سطح جهان از اولویت بالایی برخوردار شده است. اتوبوسهای برقی اکنون سهم قابلتوجهی از حملونقل مسافری هم در مسیرهای درونشهری و هم در مسیرهای میان شهرهای حومه و مادر را در چین و اروپا تشکیل میدهند. دولتهای محلی از مشوقهای گوناگونی همچون یارانه بلیت و تخفیفهای مالیاتی برای توسعه ناوگان حملونقل برقی استفاده میکنند و به دنبال راهکارهای دقیق برای کارآمد کردن هرچه بیشتر این وسایل نقلیه برقی هستند. برای مثال افزایش عمر باتری و نوع مواد شیمیایی به کار رفته در باتری ناوگان اتوبوس برقی، دائما در حال آزمایش و بررسی است تا برد این ناوگان افزایش یابد.
اکنون خطوط به اصطلاح e-bus بین حومه و مرکز شهر سنسباستین اسپانیا فعال است. در شنزن، پکن و برخی دیگر از شهرهای چین نیز، شبکه اتوبوسرانی برقی صرفا درون شهرها کاربرد ندارد، بلکه در اتصالات حومه به شبکه حملونقل درونشهری نقش اساسی ایفا میکند. در میان کشورهای اروپایی هم میتوان به هلند به عنوان الگویی از گسترش شبکه اتوبوس برقی اشاره کرد.
حداقل برد رایج اتوبوسهای برقی ۱۵۰ کیلومتر است که این مدل ناوگان برای مسیرهای شهری و کوتاهتر مناسب است. اما میانگین برد رایج اتوبوسهای برقی که در مسیرهای حومهای یا برای برقراری اتصال شهرکهای اقماری اطراف شهرهای بزرگ به شبکه حملونقل عمومی شهر مادر استفاده میشود، از ناوگان با برد ۲۰۰تا ۳۰۰کیلومتر استفاده میشود. خودروهای خودران نیز همچون شاتلها و رباتیکها، بیش از گذشته تجاریسازی شده و در ادغام با هوش مصنوعی در حال ایجاد تحولی در صنعت حملونقل هستند.
این خودروها علاوه بر تاثیری که در کاهش تصادفات خواهند داشت و جریان ترافیک را نیز روانتر خواهند کرد، با تغییر در الگوهای حرکت و توقف، میتوانند انتشار گازهای گلخانهای را تا ۱۸درصد کاهش دهند. سیستمهای خودران حملونقلی البته، صرفا از نوع خودروی سواری نیستند. در دبی همین حالا قطارهای خودران در خطوط مترو در حال فعالیت است و ناوگان حملونقل همگانی خودران نیز به تدریج جای خود را در سامانههای حملونقل جهان باز میکند.
انقلاب در حملونقل تقاضامحور
در سال ۲۰۲۶، حملونقل عمومی مبتنی بر تقاضا و دادهمحور، جای سرویسهای ثابت کنونی را خواهد گرفت. این رویکرد به ویژه در مناطق کمتقاضا و در ساعات غیراوج ترافیک، بهرهوری سیستم حملونقل عمومی را افزایش خواهد داد. این تحول ناشی از پیشرفتهای فناوری و تغییر انتظارات مسافران برای سفر شخصیسازیشده و یکپارچه است. برای نمونه اکنون شرکت رزاتائو (Résa’Tao) در فرانسه، یک نمونه موفق از این طرح را در دست اجرا دارد که به عنوان یک سرویس حملونقل عمومی انعطافپذیر و مبتنی بر تقاضا عمل کرده و مسیرهای ثابت خطوط اتوبوس و تراموا را تکمیل میکند. این سرویس به مناطقی خدمات میدهد که به دلیل تراکم و جمعیت کمتر ارائه خدمات منظم و ثابت در آنها کارآیی کمتری دارد. این دست خدمات در کشورهای مختلف اروپایی در حال اجرا است و در ترکیب با سرویسهای ثابت، اکوسیستم حملونقل را بهبود داده است.
کاهش ریسک حملونقل مدرن
مسافران انتظار دارند استفاده از حملونقل عمومی نیز به راحتی استفاده از تلفنهای هوشمند باشد و سفری امن، ارزان و راحت را با پشتیبانی فناوریها در هنگام استفاده از انواع ناوگان همگانی تجربه کنند. اجرای سفرها بر مبنای اصول منظم و برنامهریزی شده که از رویکردهای نوین و زیرساختهای هوشمند بهرهمند است، جابهجایی کارآمد و ایمن مسافران را به همراه خواهد داشت. اگر شرکتهای حملونقل از سیستمهای پایهای پشتیبانی دیجیتال و هدایت سفر برخوردار باشند، اجرای به موقع سفر منجر به افزایش اعتماد مسافران به آنها و رونق کسب و کارشان خواهد شد. با این حال هرچه فناوریهای هوشمند در صنعت حملونقل رونق بیشتری پیدا میکنند، تهدید ریسکهای سایبری نیز جدیتر میشود.
در سال گذشته شرکتهای حملونقل با خطرات سایبری فراوانی مواجه بودند. با وجود راهکارهایی همچون ارتقای ایمنی سیستمهای فناوری اطلاعات که برای کاهش ریسکهای سایبری استفاده شده، اما آمادگی برای بحرانهای اولیه همچنان کم است. بزرگترین خطر برای شرکتهای حملونقل، حمله به اپراتورهای عملیاتی است که زیرساختهای فیزیکی مانند حرکت قطارها، توزیع برق و سیگنالینگ را در شبکههای ریلی کنترل میکنند. به واسطه این اختلال احتمال تصادف بالا میرود و جان هزاران انسان در خطر قرار میگیرد و شرکتها نیز متحمل خسارتهای اقتصادی خواهند شد.
ورود آزمایشی هوش مصنوعی
هوش مصنوعی در حال شتاببخشی به توسعه نوین سرویسهای حملونقل بوده و استفاده از آن به سرعت در حال افزایش است. براساس پیشبینیها تا پایان سال 2026، بیش از سهچهارم شرکتهای حملونقل در اروپا هوش مصنوعی را به صورت آزمایشی در عملیات خود به کار خواهند گرفت و یا به عنوان یک ابزار اصلی استفاده میکنند. انتظار میرود قانون هوش مصنوعی اروپا، نحوه اجرای راهحلهای خودران و مبتنی بر هوش مصنوعی را شکل دهد و اکثر الزامات آن تا آگوست ۲۰۲۶ (مرداد 1405) اعمال شود. در خاورمیانه نیز استفاده آزمایشی از هوش مصنوعی در صنعت حملونقل به یک رویکرد ثابت تبدیل خواهد شد.
ابزارهای نوین برای ارتقای بهرهوری
یکی دیگر از توسعههای فناورانه در سال 2026، تحول دیجیتال با استفاده از سیستمهای ابری در اکوسیستم حملونقل است. شرکتهای حملونقل از این تحول برای ارائه خدمات جدید، افزایش بهرهوری عملیاتی و ایجاد یک تجربه مثبت سفر برای مسافران استفاده میکنند. تلاش برای مدیریت بهینه لجستیک و تغییر و تحول در ورودی تقاضاها نیز، منجر به حرکت شرکتهای حملونقل به این سمت شده است.سیستمهای ابری، زیرساختهای مقیاسپذیر و دادههای بلادرنگ، ابزارهای متنوعی برای مدیریت ناوگان و بهرهوری عملیاتی ارائه میدهند. پرداخت خودکار کرایه از طریق بلیتهای موبایلی و استفاده از کارتهای بانکی برای پرداخت کرایه، بخش دیگری از این تحول دیجیتال است که در سال جاری میلادی، بیش از گذشته مورد توجه قرار خواهد گرفت.
معجزه «دوقلوهای دیجیتال»
به گزارش «دنیای اقتصاد»، ساخت سناریوهای سفر و پیشبینی عرضه و تقاضا، در حال تبدیل شدن به یکی از ابزارهای مهم مدیریت سفر است. از آنجا که شوکهای ژئوپلیتیک در جهان به طور فزایندهای گسترش یافته و تقاضای مسافران نیز ناپایدار شده است، برنامهریزی سناریوهای پیشرفته و مدیریت تطبیقی حملونقل، امسال بیش از هر زمان دیگری مورد توجه شرکتهای حملونقل قرار خواهد گرفت. برای نمونه دو شرکت حملونقل در بریتانیا؛ «حملونقل برای لندن» (TfL) و «حملونقل برای منچستر بزرگ (TfGM)» از مدلهای «دوقلوی دیجیتال» و فناوریهای شبیهسازی استفاده میکنند تا کارایی، قابلیت اطمینان و پایداری سیستم حملونقل را افزایش دهند.
این ابزارها به آنها امکان میدهد پیش از اجرای پروژهها یا اعمال تغییرات عملیاتی، سناریوهای مختلف را در محیطی مجازی آزمایش و ارزیابی کنند. دوقلوی دیجیتال یک نسخه مجازی و پویا از یک سیستم واقعی است؛ مثلا از شبکه مترو، اتوبوسرانی و یا در مرتبه بالاتر، کل شبکه ترافیکی یک شهر و یا حتی کشور. این مدل با دادههای لحظهای (مثل حجم ترافیک، زمان حرکت انواع مدهای حملونقلی، وضعیت سیگنالها، شرایط آبوهوایی و الگوی سفر شهروندان) بهروزرسانی میشود و رفتار سیستم واقعی حملونقل را شبیهسازی میکند. این کپیهای دیجیتالی از داراییها و شبکههای فیزیکی بخش حملونقل، امکان نظارت بلادرنگ، تجزیه و تحلیل پیشبینیکننده و آزمایش استراتژیهای جدید قبل از استقرار را فراهم میکند و در نتیجه هزینهها را کاهش داده و خدمات را بهبود میبخشد.
شهرهای خاورمیانه مانند دبی، ریاض، ابوظبی و دوحه نیز در حال سرمایهگذاری روی دوقلوهای دیجیتال هستند تا مدلهای مجازی از شبکههای حملونقل خود را ایجاد و از دادههای بلادرنگ و هوش مصنوعی برای شبیهسازی ترافیک، بهینهسازی زمانبندی سیگنالها، آزمایش مسیرهای جدید و ادغام حالتهای مختلف حملونقل استفاده کنند.
ابتکار در تامین مالی
روشهای نوآورانه تامین مالی پروژههای حملونقل ترند دیگری است که در سال 2026 مورد توجه صنعت حملونقل خواهد بود؛ مکانیسمهای خلاقانهای که توسط استراتژیهای مختلفی پشتیبانی میشوند و تلاش آنها متنوع کردن جریانهای کسب درآمد از صنعت حملونقل است، به گونهای که از تکیه صرف به دریافت سنتی کرایه و یارانه دولتی فراتر رفته و حملونقل عمومی را به سمت مدلهای پایدارتر، کارآمدتر و کاربرمحورتر سوق میدهند. برای مثال حملونقل پاریس برای تامین مالی به رویکردی متکی است که مالیات بر حقوق و دستمزد را از کارفرمایان بزرگ دریافت میکند که 48 درصد از هزینههای عملیاتی را پوشش داده و وابستگی به درآمد بلیت را کاهش میدهد. طراحی این روشهای نوین میتواند راهی برای مواجهه با ناپایداری خدمات حملونقل همگانی تحتتاثیر دشواریهای تامین مالی در این بخش باشد.
