آیا با اصلاحات اقتصادی میتوان در انتخابات پیروز شد؟
حرکت ادیسهوار خاویر میلی
از آنجا که این بانک مرکزی است که پول منتشر میکند، تلاشهای میلی بر تغییر قوانین حاکم بر این نهاد متمرکز شده است. به گزارش اکونومیست میلی در ۳۰ ژوئیه، در یک سخنرانی تلویزیونی، دولتهای پیشین را به «غارت» بانک مرکزی متهم کرد و از آنچه «مهمترین مجموعه اصلاحات ساختاری در ۹۱ سال گذشته» خواند، رونمایی کرد. او طرح قانونی جدیدی را تشریح کرد که بر اساس آن تامین مالی دولت از سوی بانک مرکزی ممنوع میشود، تنها ماموریت بانک مرکزی حفظ ارزش پول ملی خواهد بود و برکناری رئیس بانک مرکزی (که در حال حاضر از منصوبان میلی است) تنها با رای دوسوم اعضای هر دو مجلس کنگره امکانپذیر خواهد بود.
تورم مزمن در آرژانتین
تورم سالهاست بلای جان اقتصاد آرژانتین بوده است. این مشکل معمولا از آنجا ناشی شده که دولتها بیش از توان خود هزینه کردهاند و سپس برای جبران کسری بودجه به چاپ پول روی آوردهاند. زمانی که میلی در دسامبر ۲۰۲۳ قدرت را در دست گرفت، نرخ تورم ماهانه به ۱۳ درصد رسیده بود. سیاست ریاضتی او که خود آن را «ارهبرقی» مینامد، هزینههای دولت را بهشدت کاهش داد و بانک مرکزی را از تامین مالی مخارج دولت بازداشت. این اقدامات به کاهش تورم ماهانه به ۱.۹ درصد کمک کرده است. میلی با تندی درباره احتمال آنکه دولتهای آینده دوباره دستگاه چاپ پول را به کار بیندازند هشدار میدهد و اصلاح بانک مرکزی را راهی برای جلوگیری از تکرار آن میداند.
بیشتر اصلاحات پیشنهادی او که انتظار میرود از تصویب کنگره بگذرند، قابل دفاع هستند. بانک مرکزی در حال حاضر پنج هدف پیچیده و حتی متناقض دارد که یکی از آنها «توسعه اقتصادی همراه با عدالت اجتماعی» است. سادهسازی این اهداف تصمیمی منطقی به نظر میرسد. همچنین رؤسای بانک مرکزی که برکناری آنها دشوار باشد، در موقعیت بهتری قرار میگیرند تا در برابر درخواست دولت برای تامین مالی از طریق چاپ پول مقاومت کنند. ممنوعیت صریح تامین مالی پولی برای همه سطوح دولت و از هر طریق ممکن نیز میتواند این استقلال را تقویت کند. میلی همچنین از آزادسازی بازارهای سرمایه و بیمه خبر داد و طرح قانونی دیگری را معرفی کرد که با الهام از ایالات متحده، در صورت آنکه دولت برای «چند» ماه متوالی بیش از درآمد مالیاتی خود هزینه کند، بهطور خودکار فعالیت دولت را متوقف خواهد کرد.
مشکلات اصلاحات میلی
با این حال، این اصلاحات خالی از اشکال نیستند. دشوارتر شدن برکناری اعضای هیاتمدیره بانک مرکزی اقدامی معقول است، اما همزمان روند انتصاب آنها اصلاح نشده است. میلی همچنین اشاره کرده که ممکن است برای مقامهای بانک مرکزی که زمینه چاپ پول را فراهم کنند، مجازات کیفری در نظر گرفته شود. چنین اقدامی بسیار غیرمعمول خواهد بود و بعید است اقتصاددانان توانمند را به همکاری با بانک مرکزی ترغیب کند.
علاوه بر این، اصلاحات دارای خلأهای آشکاری نیز هستند. این بسته اصلاحی هیچ محدودیتی برای تمایل بانک مرکزی به اعمال کنترل بر بازار ارز ایجاد نمیکند. چنین کنترلهایی همچنان برقرار هستند؛ همانگونه که در بیشتر ۹۰ سال گذشته وجود داشتهاند و به شکلگیری چرخهای از آرامش موقت، سپس بحران و تورم دامن زدهاند. در پرو، کشوری که زمانی نمونه شکست اقتصادی بود اما اکنون به الگویی در ثبات اقتصاد کلان تبدیل شده، قانون اساسی چنین محدودیتهایی را ممنوع کرده است. با این حال، میلی که خود را لیبرتارین میداند، به دلیل نگرانی از نوسانات بازار و افزایش کوتاهمدت تورم، هنوز حاضر نیست اجازه دهد بازار آزاد مهمترین قیمت اقتصاد آرژانتین، یعنی نرخ دلار، را تعیین کند.
این اصلاحات همچنین نگرانیهای دیگر مربوط به سیاستگذاری پولی را برطرف نمیکنند. سانتیاگو بولات از موسسه مشاوره اقتصادی اینوکک (Invecq) میگوید: «ما اساسا نمیدانیم سیاست پولی چیست.» سیاست پولی اغلب بسیار انقباضی بوده تا ارزش پزو حفظ شود. این اقدام به مهار تورم کمک کرده اما همزمان رشد اقتصادی را محدود کرده و حجم وامهای معوق را بهشدت افزایش داده است. با این حال، هیچ قاعده روشنی وجود ندارد که مشخص کند بانک مرکزی در برابر تغییرات تورم چگونه واکنش نشان میدهد. همچنین برخلاف خواست صندوق بینالمللی پول، بانک مرکزی همچنان به جای نرخ بهره، بر حجم پول تمرکز دارد؛ درحالیکه در بسیاری از کشورهای جهان نرخ بهره ابزار اصلی سیاست پولی است. ترجیحات شخصی میلی نیز آشکارا بر تصمیمهای بانک مرکزی اثر میگذارد؛ وضعیتی که چندان با مفهوم استقلال بانک مرکزی سازگار نیست.
بزرگترین ایراد اصلاحات پیشنهادی آن است که کنگرهای در آینده میتواند نسبتا آسان آنها را لغو کند. هرچند برای برکناری رئیس بانک مرکزی به رای دو سوم نمایندگان نیاز خواهد بود، اما خود این شرط را میتوان با اکثریت ساده حذف کرد. البته اینکه دولتهای متمایل به چاپ پول مجبور شوند ابتدا قانون را تغییر دهند، هزینه سیاسی بیانضباطی پولی را افزایش میدهد، اما تضمینی برای جلوگیری از آن نیست.
تغییر هنجارها و پیروزی در انتخابات
در نهایت، آنچه سیاستمداران را از دخالت در بانکهای مرکزی بازمیدارد، بیش از هر چیز هنجارهای سیاسی است. ماموریت بزرگتر میلی آن است که این هنجارها را تغییر دهد تا سیاستمداران آینده دیگر تصور نکنند ولخرجی مالی راه رسیدن به موفقیت انتخاباتی است. بهترین راه برای تحقق این هدف نیز آن است که او در انتخابات پیروز شود و همزمان بهعنوان یک سیاستمدار سختگیر در زمینه انضباط مالی، نتایج ملموسی ارائه دهد.
انتخابات ریاستجمهوری بعدی آرژانتین در اکتبر ۲۰۲۷ برگزار خواهد شد و میلی برای انتخاب مجدد رقابت میکند. در حال حاضر، او رقیب قدرتمندی پیش روی خود نمیبیند. او توانسته تورم را به میزان چشمگیری کاهش دهد؛ تورمی که پس از افزایش در اوایل امسال، بار دیگر روند نزولی گرفته است. همچنین سه موسسه رتبهبندی اعتباری در ماههای اخیر رتبه اعتباری آرژانتین را ارتقا دادهاند؛ اقدامی که تا حدی ناشی از سیاست منطقی بانک مرکزی در خرید دلار و تقویت ذخایر ارزی بوده است. صندوق بینالمللی پول نیز عمدتا از عملکرد دولت رضایت دارد.
با این حال، شهروندان آرژانتین چندان متقاعد نشدهاند. در ماه ژوئیه میزان محبوبیت دولت میلی به پایینترین سطح خود در این دوره ریاستجمهوری رسید. رشد اقتصادی نامتوازن است و عمدتا در بخشهایی مانند نفت متمرکز شده که اشتغال چندانی ایجاد نمیکنند. اکنون پیشبینی میشود اقتصاد آرژانتین امسال کمتر از ۳ درصد رشد کند. اشتغال رسمی روندی نزولی دارد و فعالیت اقتصادی در ماه مه برای دومین ماه متوالی کاهش یافته است. رسواییهای فساد نیز کمکی به بهبود اوضاع نکردهاند. میلی مدت زیادی از رئیس دفتر خود که درگیر رسوایی شده بود دفاع کرد و بسیار دیر او را کنار گذاشت.
هرچند هنوز فرصت برای تغییر مسیر وجود دارد، اما در آرژانتین کاهش محبوبیت در سال انتخابات میتواند به چرخهای معیوب منجر شود؛ افت نظرسنجیها موجب فروش گسترده داراییها در بازارهای مالی میشود و آشفتگی بازار نیز به نوبه خود محبوبیت دولت را بیش از پیش کاهش میدهد. اصلاح بانک مرکزی بخشی از تلاش گستردهتر دولت برای شکستن این چرخه است. به گفته سانتیاگو بولات، دولت میخواهد این پیام را به بازارها منتقل کند که «حتی اگر دولت تغییر کند، تغییرات بزرگی در سیاستها رخ نخواهد داد؛ بنابراین لطفا همه اوراق قرضه خود را نفروشید.» اما اگر میلی با مشکلات سیاسی جدی روبهرو شود، حتی یک بانک مرکزی قدرتمندتر نیز نخواهد توانست پروژه اقتصادی او را نجات دهد.
