پرونده امروز
برق و توسعه
اقتصاددانان در 10سال اخیر تلاش کردند به طرق گوناگون توضیح دهند که مصرف برق در ایران بسیار بالا است. البته این تلاشها گاه دچار کژتابی شد؛ زیرا مصرف بالا به خودیخود مذموم نیست؛ چراکه گاه توان شبکه برق کشور صرف توسعه صنعتی میشود و میزان تولید ناخالص داخلی را افزایش میدهد. ایران کشوری پرمصرف در حوزه انرژی است؛ اما این ویژگی بهتنهایی نمیتواند معیار مناسبی برای قضاوت درباره وضعیت انرژی باشد. بسیاری از کشورهای صنعتی جهان نیز مصرف برق بالایی دارند؛ تفاوت اصلی در این است که در اقتصادهای توسعهیافته، بخش بزرگی از این مصرف در فعالیتهای مولد، بهویژه صنعت، بهکار گرفته میشود و به ارزش افزوده، رشد اقتصادی و افزایش بهرهوری منجر میشود؛ اما در ایران بخش قابلتوجهی از مصرف بالای انرژی، ناشی از ناکارآمدی زنجیره مصرف است. در واقع، تخصیص نابهینه، فرسودگی شبکه انتقال و توزیع، تلفات بالای برق، قدیمی بودن ماشینآلات صنعتی و پایین بودن بهرهوری تجهیزات، باعث میشود انرژی بیشتری برای ایجاد ارزش اقتصادی مشابه مصرف شود.
در کنار آن، سهم بالای مصرف بخش خانگی، بهویژه در دوره اوج مصرف تابستان، فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد میکند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، الگوی مصرف بهگونهای است که بخش صنعت سهم بیشتری از برق را به خود اختصاص میدهد و انرژی مصرفشده نقش مستقیمتری در تولید ثروت دارد. چندی پیش و در نشست هماهنگی تامین برق صنایع که در پایان تیرماه برگزار شد، رئیسجمهور اعلام کرد برق صنایع تا پایان تابستان قطع نمیشود. این اظهارات بار دیگر اهمیت مساله ناترازی برق و آثار آن بر تولید را آشکار کرد. قطع برق صنایع تنها به توقف چندساعته خطوط تولید محدود نمیشود. این مساله میتواند تصمیمهای سرمایهگذاری را تغییر دهد، انگیزه توسعه بنگاهها را کاهش دهد و در بلندمدت، توان رقابتپذیری اقتصاد را تضعیف کند. صنعتی که از تامین پایدار برق اطمینان ندارد، برای توسعه ظرفیت تولید، ورود به بازارهای جدید یا سرمایهگذاریهای بلندمدت با تردید مواجه میشود. شاخص قیمت تولیدکننده بخش برق در بهار۱۴۰۵ در دوره میانبار بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرده است؛ بهگونهایکه نرخ تورم نقطه به نقطه این بخش به 91.1درصد رسیده است. با این حال، در تورم سالانه الگوی تغییرات متفاوت است و دوره کمبار با ثبت تورم ۷۴درصدی، بیشترین افزایش را به خود اختصاص داده است.
باشگاه اقتصاددانان روزنامه دنیایاقتصاد در این پرونده تلاش دارد توضیح دهد که آیا مساله ناترازی برق صرفا به کمبود ظرفیت تولید بازمیگردد یا باید مجموعهای از عوامل مانند بهرهوری پایین، فرسودگی زیرساختها و قدیمی بودن فناوری تولید را نیز در نظر گرفت؟
