استمرار قیمتهای بالای نفت، پکن را ناچار کرده بخشی از این فشار را به بازار داخلی منتقل کند
سوخت در چین باز هم گران شد
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده است که بازار جهانی نفت همچنان تحت تاثیر اختلال در جریان انرژی خاورمیانه قرار دارد. چین طی ماههای گذشته تلاش کرده بود با کاهش واردات، استفاده از ذخایر و مدیریت فعالیت پالایشگاهها، بخشی از فشار ناشی از افزایش قیمت نفت را جذب کند؛ اما استمرار قیمتهای بالای نفت اکنون پکن را ناچار کرده بخشی از این شوک را به بازار داخلی منتقل کند.
چرا چین قیمت سوخت را بالا برد؟
سازوکار قیمتگذاری سوخت چین بر مبنای تغییرات قیمت نفت در بازار جهانی عمل میکند و قیمتهای داخلی در دورههای مشخص بازبینی میشوند. بنابراین، زمانی که قیمت جهانی نفت در پی تشدید تنشهای ژئوپلیتیک افزایش مییابد، فشار برای اصلاح سقف قیمت داخلی نیز بیشتر میشود. افزایش جدید، دومین تعدیل صعودی قیمت سوخت در ماه ژوئیه است و نشان میدهد شوک نفتی اخیر دیگر صرفا در بازارهای مالی یا تجارت بینالمللی باقی نمانده است. اما اهمیت این تصمیم تنها در میزان افزایش قیمت خلاصه نمیشود. چین در ماههای نخست بحران، یکی از کشورهایی بود که با استفاده از ذخایر داخلی و کاهش خرید از بازار جهانی، به کاهش فشار بر بازار کمک کرد. اکنون افزایش قیمت سوخت نشان میدهد توان جذب شوک در داخل نیز بینهایت نیست.
کاهش تقاضای بنزین
نکته قابلتوجه آن است که افزایش قیمت سوخت در شرایطی رخ میدهد که تقاضای چین نیز نشانههایی از ضعف نشان میدهد. بر اساس دادههای مورد استناد رویترز، مصرف بنزین چین در ماه ژوئیه، حتی با وجود فصل اوج سفرهای تابستانی، حدود ۶.۵درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بوده است. تقاضای گازوئیل نیز تحت تاثیر گرمای شدید و بارندگیهای مکرر که فعالیتهای صنعتی و ساختمانی را محدود کرده، با فشار مواجه شده است. این کاهش تقاضا یک پیام مهم برای بازار جهانی نفت دارد: قیمتهای بالاتر لزوما به معنای افزایش ارزش فروش تولیدکنندگان نیست، قیمت بالا میتواند خود به عامل محدودکننده تقاضا تبدیل شود. چین پیش از این نیز از همین مسیر برای کنترل مصرف استفاده کرده است. رشد سریع خودروهای برقی، افزایش بهرهوری انرژی و کند شدن رشد اقتصادی در برخی بخشها، وابستگی تقاضای سوخت این کشور به نفت را کاهش داده است. به همین دلیل، حتی افزایش قیمت جهانی نفت نیز لزوما به رشد متناسب تقاضای نفت چین منجر نمیشود.
تقسیم بحران میان بازار داخلی و خارجی
رفتار پکن در بحران اخیر دو مرحله متفاوت داشته است. در مرحله نخست، دولت تلاش کرد اثر بحران را تا جای ممکن در داخل جذب کند؛ ذخایر نفتی را افزایش داد، واردات را کاهش داد، فعالیت پالایشگاهها را تنظیم کرد و در مقطعی صادرات فرآوردههای نفتی را محدود کرد تا عرضه داخلی در اولویت قرار گیرد. اما اکنون مرحله دوم آغاز شده است: انتقال بخشی از هزینه شوک جهانی به مصرفکننده داخلی. این تغییر رویکرد نشان میدهد پکن تمایلی ندارد تمام هزینه جنگ و اختلال در بازار جهانی انرژی را از بودجه یا شرکتهای نفتی خود پرداخت کند. افزایش قیمت داخلی در واقع بخشی از این بار را میان پالایشگران، مصرفکنندگان و اقتصاد داخلی توزیع میکند.
پارادوکس چین؛ قیمت بالاتر، مصرف پایینتر
بازار چین اکنون با یک پارادوکس مواجه است. از یکسو، قیمت جهانی نفت بهدلیل تنشهای ژئوپلیتیک افزایش یافته و دولت ناچار به بالا بردن قیمت داخلی است؛ از سوی دیگر، تقاضای بنزین کاهش یافته و مصرفکنندگان نسبت به قیمت حساستر شدهاند. این وضعیت میتواند به معنای شکلگیری یک چرخه جدید باشد: قیمت بالاتر سوخت، مصرف را کاهش میدهد؛ مصرف پایینتر فشار بر واردات نفت را کم میکند و کاهش واردات نیز تا حدی به چین اجازه میدهد از ذخایر خود برای مدیریت بحران استفاده کند. همین سازوکار یکی از دلایلی است که چرا بازار جهانی نفت تاکنون توانسته بخشی از شوک عرضه خاورمیانه را جذب کند. چین، بهعنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، با کاهش تقاضای خود عملا بخشی از فشار بر بازار جهانی را خنثی میکند.
هزینه واقعی بحران کجاست؟
افزایش قیمت سوخت برای چین تنها یک مساله مصرفکننده نیست. قیمت بنزین و گازوئیل بر هزینه حملونقل، تولید صنعتی و خدمات نیز اثر میگذارد. بهویژه گازوئیل، که نقش مهمی در حملونقل کالا و فعالیتهای صنعتی و ساختمانی دارد، میتواند از کانال هزینه تولید بر قیمت نهایی کالاها اثر بگذارد. با این حال، تجربه اخیر چین نشان میدهد پکن هنوز ابزارهای متعددی برای جلوگیری از تبدیل افزایش قیمت نفت به شوک شدید تورمی در اختیار دارد؛ از جمله کنترل قیمت داخلی، ذخایر نفتی، سیاستهای پالایشی و مدیریت صادرات فرآوردهها. در همین حال، چین بار دیگر نشان داده که برخلاف بسیاری از کشورهای واردکننده نفت، حاضر نیست تمام نوسانات بازار جهانی را مستقیما به مصرفکننده منتقل کند. دولت همچنان سقف قیمت تعیین میکند و در صورت تغییر شرایط جهانی، میتواند سرعت انتقال شوک به بازار داخلی را کنترل کند.
پیام چین برای بازار جهانی نفت
تصمیم جدید پکن یک پیام مهم برای بازار جهانی دارد: چین هنوز میتواند شوک انرژی را مدیریت کند؛ اما دیگر نمیتواند آن را کاملا خنثی کند. این کشور طی ماههای گذشته با کاهش واردات و استفاده از ذخایر توانست بخشی از فشار بحران را جذب کند، اما با تداوم تنشهای ژئوپلیتیک، اکنون بخشی از هزینه به مصرفکننده منتقل شده است. همزمان، کاهش ۶.۵درصدی مصرف بنزین نشان میدهد قیمت بالاتر خود به ابزاری برای تعدیل تقاضا تبدیل شده است. از این منظر، افزایش قیمت سوخت چین میتواند فراتر از یک تصمیم داخلی باشد. این اقدام نشان میدهد اقتصاد دوم جهان در حال ورود به مرحلهای است که قیمت بالای نفت نه تنها هزینه واردات، بلکه رفتار مصرفکننده و الگوی تقاضای نفت را نیز تغییر میدهد.
در نهایت، اگر تنشهای خاورمیانه ادامه یابد و قیمت نفت در سطوح بالا باقی بماند، احتمال تداوم کاهش مصرف سوخت در چین وجود دارد. این روند میتواند بخشی از فشار بر بازار جهانی نفت را کاهش دهد و در عین حال، یکی از مهمترین موتورهای رشد تقاضای جهانی را برای مدتی آرامتر کند. به همین دلیل، از این پس بازار نفت باید علاوه بر رصد میزان خرید چین، واکنش مصرفکنندگان چینی به قیمتهای بالاتر سوخت را نیز بهعنوان یکی از مهمترین شاخصهای آینده تقاضای جهانی دنبال کند.
