وضعیت «آب در یزد»؛ کماکان «قرمز»
کویر مرکزی ایران، دیاری که قرنها با قناعت و مدیریت هوشمندانه منابع آبی، نمادی از تمدن در دل بیابان بوده، امروز با بحرانی مواجه است که حیات آن را به شماره انداخته و امروز «جنگ با کمآبی» دیگر یک هشدار نیست، بلکه واقعیتی است که هر روز در روستاهای یزد با تانکر مشق میشود.
تداوم تنش آبی در ۲۵۰ روستا
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد با اشاره به شرایط سخت آبرسانی به نقاط روستایی اظهار کرد: اکنون بیش از ۲۵۰روستا با جمعیتی بالغ بر ۷۵هزار نفر از طریق آبرسانی سیار تامین آب میشوند. جلال علمدار ضمن تشریح دشواریهای تامین آب در شرایط اقلیمی فعلی گفت: استان یزد بهدلیل موقعیت جغرافیایی، کاهش بارندگیها، افت منابع آب زیرزمینی و وابستگی به منابع آب خارج از حوزه، همچنان با محدودیتهای جدی در تامین آب شرب مواجه است. وی با اشاره به هزینههای سنگین این فرآیند افزود: هزینه آبرسانی سیار ماهانه حدود ۳۹میلیارد ریال است و با توجه به پیشبینی افزایش دمای هوا در فصل تابستان، احتمال افزایش حجم آبرسانی سیار در ماههای آینده وجود دارد. علمدار در عین حال به طرحهای توسعهای اشاره کرد و گفت: تکمیل ۵۴طرح جهاد آبرسانی با اعتباری بیش از ۵هزار و ۱۰۰میلیارد تومان، زمینه برخورداری بیش از ۹۵ درصد جمعیت روستایی استان از آب شرب پایدار را فراهم خواهد کرد.
۹ دشت یزد درگیر «فرونشست»
در کنار تنش آبی، پدیده فرونشست زمین بهعنوان یکی از پیامدهای اصلی برداشتهای بیرویه، بخشهای وسیعی از استان را تحتتاثیر قرار داده است. رئیس گروه مطالعات آبهای زیرزمینی شرکت آب منطقهای یزد در تشریح وضعیت آبخوانها گفت: این استان دارای حدود ۳۰سفره آب زیرزمینی است که متاسفانه در بیشتر این سفرهها بهدلیل برداشت بیش از ظرفیت، شاهد افت مستمر سطح آب هستیم. محمدعلی فهیمی با تاکید بر اینکه برداشتها باید متناسب با میزان تغذیه سالانه باشد، تصریح کرد: در حال حاضر برداشتها، بهویژه از طریق چاههای عمیق، بیش از میزان ورودی آب به سفرهها است و همین موضوع موجب شده است در بسیاری از دشتهای استان بهطور متوسط سالانه بین نیم تا یک متر و حتی در برخی مناطق بیش از یک متر افت سطح آب ثبت شود.
فرونشست تهدیدی برای ساختار زمین
رئیس گروه مطالعات آبهای زیرزمینی شرکت آب منطقهای یزد درباره فرونشست زمین نیز گفت: اکنون ۹دشت استان با پدیده فرونشست زمین مواجه هستند و بیشترین نرخ فرونشست مربوط به دشت یزد-اردکان است. وی در تشریح گستردگی این بحران اظهار کرد: بیشینه نرخ فرونشست در دشت یزد-اردکان به حدود ۱۴سانتیمتر در سال میرسد. فهیمی با هشدار نسبت به تبعات جبرانناپذیر این پدیده افزود: مهمترین پیامد فرونشست، از بین رفتن ظرفیت ذخیرهسازی طبیعی آبخوانهاست؛ بهگونهایکه حتی در سالهای پربارش نیز امکان ذخیره آب در بخشهایی از این آبخوانها بهدلیل تخریب ساختار زمین وجود نخواهد داشت.
وی یکی دیگر از آثار مستقیم این برداشتها را افزایش شوری منابع آب دانست و گفت: ادامه این روند موجب میشود بسیاری از منابع آبی که در گذشته برای شرب یا کشاورزی قابل استفاده بودند، به تدریج کیفیت خود را از دست بدهند. فهیمی تاکید کرد: حفظ منابع آب زیرزمینی و جبران کسری مخازن و حفظ پایداری منابع آبی نیازمند تغییر الگوی مصرف، کاهش برداشتها و مدیریت مصرف از سوی تمام بهرهبرداران است. حفاظت از منابع آب زیرزمینی در یزد، نیازمند یک پیمان همگانی است و کشاورزان، صاحبان صنایع و مدیران باید بپذیرند که تداوم حیات در کویر، مستلزم رعایت «حق زمین» است و اگر نرخ فرونشست کنترل نشود، یزد نه تنها با کمآبی، بلکه با مخاطراتی همچون تخریب زیرساختهای حیاتی، راهها و بناهای تاریخی نیز مواجه خواهد شد.
