مقایسه سازوکار معاملات فلز زرد در ایران
طلای آنلاین یا طلای بورسی؟
بورس؛ بازاری مبتنی بر تقابل سفارشها
ویژگی اصلی بورس، انجام معامله میان سرمایهگذاران است. فروشنده اوراق، واحدهای سرمایهگذاری را به خریدار دیگری واگذار میکند و بورس تنها بستر انجام معامله را فراهم میسازد. کارگزار نیز صرفا سفارشها را به سامانه معاملات ارسال میکند و طرف معامله نیست.
در چنین ساختاری، صفهای خرید و فروش و عمق بازار از انباشت سفارشهای واقعی سرمایهگذاران شکل میگیرد و هر زمان سفارش خرید و فروش در یک قیمت با یکدیگر منطبق شوند، معامله انجام میشود. بنابراین قیمت در بورس از دل رقابت مستقیم عرضه و تقاضا کشف میشود؛ سازوکاری که یکی از ویژگیهای اصلی بازارهای متشکل است.
در سکوهای آنلاین، طرف معامله خود پلتفرم است
در مقابل، آنچه برخی سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا با عنوان «بازار پیشرفته» ارائه میکنند، از سازوکار متفاوتی برخوردار است.
بر اساس ضوابط ابلاغی هیات دولت برای ساماندهی معاملات آنلاین طلا، بستر معامله مستقیم کاربران با یکدیگر پیشبینی نشده است. در نتیجه، خریدار و فروشنده با هم معامله نمیکنند، بلکه هر دو طرف قرارداد با سکو هستند؛ به این معنا که فروشنده دارایی خود را به سکو میفروشد و خریدار همان دارایی را از سکو خریداری میکند. در چنین مدلی، مفاهیمی مانند صف سفارشها یا عمق بازار، به معنایی که در بورس وجود دارد، شکل نمیگیرد و کاربران تنها با نرخهای خرید و فروشی مواجه هستند که سکو اعلام میکند.
تفاوت در کشف قیمت
در بورس، قیمت هر معامله نتیجه تقابل مستقیم سفارشهای خرید و فروش سرمایهگذاران است. اما در سکوهای آنلاین، اگرچه نرخها معمولا با توجه به متغیرهایی مانند قیمت جهانی طلا، نرخ ارز و شرایط بازار بهروزرسانی میشوند، اما نرخهای معامله توسط خود سکو اعلام میشود. به بیان دیگر، قیمتگذاری در این بستر بر مبنای Dealer Pricing یا قیمت پیشنهادی فروشنده انجام میشود، نه سازوکار حراج رقابتی (Auction Pricing) که مبنای کشف قیمت در بورس است.
دو چارچوب نظارتی متفاوت
تفاوت دیگر به حوزه نظارت مربوط میشود. صندوقهای سرمایهگذاری طلا، از ابزارهای بازار سرمایه هستند و تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت میکنند. این صندوقها ملزم به افشای مستمر اطلاعات، انتشار گزارشهای دورهای و رعایت مقررات بازار سرمایه هستند و معاملات آنها نیز در چارچوب دامنه نوسان مصوب انجام میشود. در مقابل، سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا تابع مقررات خاص این حوزه هستند و از چارچوب حقوقی متفاوتی تبعیت میکنند. همچنین قیمت طلا در این سکوها مشمول محدودیت دامنه نوسان بازار سرمایه نیست.
دو ابزار با دو کارکرد
تفاوت این دو بستر تنها به شیوه انجام معاملات محدود نمیشود، بلکه کارکرد آنها نیز یکسان نیست. صندوقهای طلا ابزار سرمایهگذاری غیرمستقیم در بازار طلا هستند و واحدهای آنها مانند سایر اوراق بهادار در بورس معامله میشود.
در مقابل، سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا با هدف تسهیل خرید، فروش و نگهداری طلای فیزیکی طراحی شدهاند و در بسیاری از آنها امکان تحویل فیزیکی طلا نیز وجود دارد. از این رو، شباهت ظاهری این بسترها به سامانه معاملات بورس، به معنای یکسان بودن ماهیت آنها نیست.
جایگاه گواهی سپرده کالایی
علاوه بر صندوقهای سرمایهگذاری طلا، بازار سرمایه امکان سرمایهگذاری در گواهی سپرده کالایی شمش و سکه طلا را نیز فراهم کرده است. این اوراق نماینده مالکیت مقدار مشخصی طلا یا سکه نگهداریشده در انبارهای مورد تایید بورس کالاست و معاملات آنها نیز در بستر بورس و بر پایه سازوکار حراج و کشف قیمت رقابتی انجام میشود. از این رو، هرچند گواهیهای سپرده نیز به طلای فیزیکی متکی هستند، اما از نظر سازوکار معاملات، تسویه و نظارت، با سکوهای خرید و فروش آنلاین تفاوت دارند.
شباهت ظاهری برخی سکوهای آنلاین طلا به سامانه معاملات بورس، نباید باعث یکسان انگاشتن این دو بستر شود. تفاوت در طرف معامله، سازوکار کشف قیمت، نحوه تسویه، میزان شفافیت و چارچوب نظارتی سبب میشود هر یک کارکرد و ریسکهای متفاوتی داشته باشند و مقایسه آنها صرفا بر مبنای امکان خرید و فروش برخط، تصویر دقیقی از ماهیت این دو بازار ارائه نکند.
* تحلیلگر بازارهای مالی
