خاورمیانه در آستانه بازتنظیم ژئوپلیتیک

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، دکتر کامران کرمی پژوهشگر مسائل خلیج فارس در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: اعلان تفاهم میان ایران و آمریکا بلافاصله در خاورمیانه بازتاب یافت؛ منطقه‌ای که به‌شدت تحت‌تاثیر معادله جنگ و توافق است. 

اگر در پایان دوره ۶۰ روزه مذاکرات، این تفاهم به توافق تبدیل شود، تنها یک توافق میان دو بازیگر نخواهد بود بلکه نشانه‌ای از ورود خاورمیانه به مرحله‌ای تازه از بازتنظیم ژئوپلیتیک خواهد بود؛ مرحله‌ای که در آن منطق «منازعه» به «تقابل مدیریت‌شده و رقابت» تبدیل می‌شود و بازیگران منطقه‌ای ناچار به بازتعریف جایگاه خود در نظم جدید خواهند بود. 

با این حال این تفاهم به معنای پایان منازعات منطقه‌ای نیست و بیشتر یک ترتیب امنیتی حداقلی برای مدیریت تنش‌ها به شمار می‌رود.

در این شرایط، خلیج‌فارس به‌عنوان کانون اتصال امنیت، انرژی و اقتصاد جهانی وارد مرحله‌ای تازه می‌شود. کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس به این جمع‌بندی رسیده‌اند که ثبات منطقه‌ای تنها از مسیر بازدارندگی نظامی و اتکا به قدرت‌های خارجی حاصل نمی‌شود.

تجربه جنگ یمن، حملات به زیرساخت‌های انرژی و رقابت ایران و اسرائیل نشان داده ناامنی مزمن هزینه‌های سنگینی دارد. از این منظر، تفاهم ایران و آمریکا می‌تواند زمینه گذار از سیاست مهار ایران به سمت مدیریت رقابت با ایران در خلیج‌فارس باشد.

راهکار احتمالی ایجاد مجموعه‌ای از تفاهم‌های مرحله‌ای و غیررسمی و شکل‌گیری معماری امنیتی لایه‌بندی است که در آن نگرانی‌های بازیگران به‌صورت مدیریت‌شده کاهش یابد. 

ایران بر حفظ جایگاه منطقه‌ای خود تأکید دارد، آمریکا به‌دنبال کاهش تهدیدها بدون ورود به جنگ جدید است و اسرائیل احتمالاً راهبرد خود را از جلوگیری از شکل‌گیری تهدید به مدیریت تهدید و تقویت بازدارندگی تغییر می‌دهد.

در نهایت نظم آینده خاورمیانه نه بر پایه حذف بازیگران، بلکه بر پذیرش این واقعیت شکل می‌گیرد که هیچ بازیگری قادر به حذف کامل دیگری نیست و دیپلماسی باید رقابت‌های پرهزینه را به رقابت‌های قابل کنترل تبدیل کند.