رشد اقتصاد جهان در کف ۶ ساله

نیوشا شایان مهر:  بانک جهانی در آخرین پیش‌بینی خود اعلام کرده است که اگرچه اقتصاد جهانی طی سال‌های اخیر تحت فشار جنگ‌ها، همه‌گیری کرونا و تنش‌های تجاری قرار داشته؛ اما اکنون فشار بیشتری را تحمل می‌کند و پیامدهای جنگ در خاورمیانه چشم‌انداز رشد را تضعیف کرده است. بر اساس این گزارش، رشد تولید جهانی در سال جاری تنها 2.5 درصد خواهد بود؛ درحالی‌که این رقم در دو سال گذشته 2.9 درصد بوده است. این کاهش، کندترین نرخ رشد از زمان آغاز همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۲۰ محسوب می‌شود.

پیش‌بینی جدید نسبت به برآورد ژانویه بانک جهانی بدبینانه‌تر است چرا که در آن دوره انتظار می‌رفت اقتصاد جهانی تا حد زیادی از فضای پرتنش ناشی از سیاست‌های تعرفه‌ای دونالد ترامپ عبور کند. افزایش شدید قیمت نفت، گاز، کودهای شیمیایی و مواد شیمیایی صنعتی در نتیجه اختلال‌های طولانی‌مدت و انسداد تنگه هرمز، هم اقتصادهای توسعه‌یافته و هم کشورهای در حال توسعه را تحت فشار قرار داده است. این نهاد اختلال فعلی تنگه هرمز را بزرگ‌ترین شوک عرضه در ۵۰ سال اخیر توصیف کرده است. عایان کوسه، معاون ارشد اقتصاددان بانک جهانی، معتقد است که اگرچه اقتصاد جهانی در حال سقوط آزاد نیست، اما به‌طور محسوسی تغییر روند داده و بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه با ذخایر مالی کمتر و ابزارهای مقابله‌ ضعیف‌تر وارد این شوک شده‌اند.

دهه از دست رفته

تحلیل عمیق‌تر داده‌ها نشان می‌دهد که پیش‌بینی رشد اقتصادی دو‌سوم کشورهای جهان کاهش یافته است. ترکیه، بنگلادش و آفریقای جنوبی از جمله کشورهایی هستند که بیشترین اصلاح نزولی در برآورد رشد را تجربه کرده‌اند. در این میان کشورهای هم‌مرز با منطقه جنگی خلیج فارس بیشترین آسیب را خواهند دید. کویت، عراق و قطر در سال ۲۰۲۶ عملا رشد نزدیک به صفر خواهند داشت. امارات متحده عربی نیز تنها 2.4 درصد رشد خواهد کرد؛ که کمتر از نصف رقم پیش‌بینی پیشین بانک جهانی پیش از جنگ است. بانک جهانی هشدار داده است که دهه ۲۰۲۰ میلادی به‌احتمال زیاد برای ده‌ها کشور در حال توسعه به یک «دهه از دست‌رفته» تبدیل خواهد شد و کشورها در کاهش فاصله درآمدی خود با اقتصادهای پیشرفته، پیشرفتی نخواهند داشت.

در این میان ایالات متحده همچنان نقطه نسبتا روشن اقتصاد جهانی باقی مانده و انتظار می‌رود رشد 2.2 درصدی را ثبت کند. این رقم نه تنها بالاتر از عدد سال گذشته است، بلکه فاصله بسیار زیادی با اروپا و ژاپن دارد. بانک جهانی دلیل این عملکرد را سرمایه‌گذاری گسترده در حوزه هوش مصنوعی عنوان کرده و اعلام کرده است که هزینه‌های زیرساختی مرتبط با هوش مصنوعی در آمریکا از مجموع سایر کشورها بیشتر است. چین نیز به عنوان دومین اقتصاد بزرگ دنیا رشد 4.2 درصدی خواهد داشت. این در حالی است که این رقم نسبت به ۵ درصد سال گذشته کاهش یافته و 0.2 واحد درصد کمتر از پیش‌بینی ژانویه بانک جهانی است. بانک جهانی تاکید می‌کند که این شوک مرتبط با جنگ، در بستری از روندهای بلندمدت نزولی رخ می‌دهد که شامل پیر شدن جمعیت، کاهش سرمایه‌گذاری خصوصی، تنش‌های تجاری و افزایش بدهی عمومی است.

در این گزارش فرض شده که تجارت انرژی و کالاهای اساسی در خاورمیانه تا پایان ژوئیه به وضعیت عادی بازمی‌گردد و قیمت نفت برنت در سال جاری به‌طور میانگین ۹۴ دلار در هر بشکه خواهد بود. با این حال بانک جهانی هشدار داده است که ادامه تنش میان آمریکا و ایران حتی با وجود آتش‌بس اسمی می‌تواند ریسک افت بیشتر رشد اقتصادی را افزایش دهد؛ و در صورت تداوم جنگ پس از ژوئیه، قیمت نفت به‌طور میانگین به ۱۱۵ دلار خواهد رسید و رشد اقتصاد جهانی به 2.1 درصد سقوط خواهد کرد.

 اقدامات بانک جهانی

بانک جهانی هشدار داده است که اگر شوک انرژی باعث سقوط هم‌زمان بازارهای سهام و اوراق قرضه شود، ضربه واردشده به اقتصاد جهانی به‌مراتب شدیدتر خواهد بود؛ به‌طوری که رشد اقتصادی در چنین سناریویی حتی ممکن است به سختی به 1.3 درصد برسد. در این گزارش به بدهی‌های عمومی به‌عنوان یکی دیگر از نگرانی‌های اصلی اشاره شده است. با توجه به اینکه بودجه‌های سالانه بسیاری از کشورها از جمله ایالات متحده همین حالا نیز با کسری‌های سنگین مواجه‌اند، ظرفیت دولت‌ها برای افزایش هزینه‌های عمومی در واکنش به یک بحران اقتصادی محدود خواهد بود؛ درحالی‌که در بحران‌هایی مانند همه‌گیری کرونا و بحران مالی ۲۰۰۸ چنین مداخله‌هایی نقش کلیدی در تثبیت اقتصاد داشت. در همین حال بانک جهانی اعلام کرده است که فعلا دست‌کم ۵۰‌میلیارد دلار منابع مالی در اختیار قرار می‌دهد تا از برنامه‌های اجتماعی در کشورهای در حال توسعه که تحت فشار کندی رشد قرار گرفته‌اند حمایت شود. این نهاد تاکید کرده است که در صورت تداوم بحران، آماده است این رقم را طی یک دوره ۱۵ ماهه تقریبا دو برابر کند.