بازار بسته، موتور گرانی؛ دست بخش خصوصی را باز بگذارید
با توجه به افتتاح خانه تشکلها، این اتفاق را چطور ارزیابی میکنید و چه گرهای از کار فعالان اقتصادی باز میکند؟
تشکلها حلقه واسط میان فعالان اقتصادی و دولت هستند. مهمترین نقشی که این نهادها دارند، انتقال بیواسطه مشکلات و مطالبات بخش خصوصی به نهادهای دولتی است. اتاق بازرگانی و انجمنها این ظرفیت را دارند که با مشارکت در تدوین قوانین، ارائه پیشنهادهای تخصصی برای اصلاح قوانین مالیاتی، گمرکی، بانکی و سرمایهگذاری و همینطور کاهش مقررات زائد، مستقیماً بر بهبود محیط کسبوکار اثر بگذارند. از سوی دیگر، ایجاد همافزایی میان بنگاهها، شبکهسازی، تشکیل زنجیرههای تولید و تبادل تجربه در حوزه صادرات و واردات هم از برکات فعالیت همین تشکلهاست. وقتی تشکلها استانداردها و اصول حرفهای را ترویج میکنند، شفافیت بالا میرود و رانت و رقابت ناسالم کاهش پیدا میکند. در انجمن چاپ و بستهبندی چندین دوره آموزشی و همایش تخصصی برگزار شده و مشاورههای تخصصی به اعضا ارائه گردیده که باعث ارتقای دانش مدیریتی و تجاری آنها میشود. همچنین ارتباط با اتاقهای مشترک و هیئتهای تجاری خارجی، مسیر ورود به بازارهای جهانی را هموار میکند. هرچه تشکلها تخصصیتر و مستقلتر عمل کنند، محیط کسبوکار شفافتر و رقابتپذیرتر میشود.
به عنوان رئیس انجمن، اولویتبندی چالشهای امروز صنعت چاپ و بستهبندی، بهویژه در اصفهان چیست؟
چالش اصلی، جهش افسارگسیخته قیمت مواد اولیه است؛ آن هم در شرایطی که نزدیک به ۹۰ درصد مواد این صنعت، از مرکب و سلفون بگیرید تا کاغذ و مقوای مرغوب، وارداتی است. کارخانههای کاغذ و مقواسازی در داخل کشور فعال هستند، اما تولیداتشان عمدتاً برای کتابهای درسی یا مصارف با کیفیت پایینتر به کار میرود و مرغوبیت کالاهای خارجی را ندارد. در نتیجه، هر تکانهای در بازار ارز و واردات، مستقیم به تولید ضربه میزند. برای نمونه، قیمت مقوا که در اول اسفند کیلویی ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومان بود، اکنون به کیلویی ۲۹۰ هزار تومان رسیده؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۱۰۰ درصد. قیمت مرکب در ابتدای سال گذشته کیلویی ۵۰۰ هزار تومان بود، اما حالا یک تُن مرکب برای یک چاپخانه متوسط بین ۲.۵ تا ۳ میلیارد تومان هزینه در بر دارد. سلفون هم از کیلویی ۳۰۰ هزار تومان در اوایل اسفند، اکنون به ۸۰۰ هزار تومان رسیده است. چنین جهشهایی یعنی سرمایه در گردش یک مجموعه چندین برابر میشود. وقتی چاپخانهدار این مبالغ را برای مواد اولیه بپردازد، نقدینگیاش خشک میشود، به رکود میافتد و مجبور به تعدیل نیرو و کاهش ظرفیت میشود. نکته مهم دیگر اینکه صنعت چاپ مستقیماً با مصرفکننده نهایی در ارتباط نیست. بستهبندی کالاهایی مثل بیسکویت، چیپس و لبنیات را چاپخانهها تولید میکنند. اگر مواد اولیه این صنعت گران شود، محصول نهایی هم گران به دست مردم میرسد و این یعنی فشار مستقیم بر سفره خانوار.
راهحل شما برای شکستن این چرخه چیست؟ برخی میگویند در شرایط جنگی باید اقتصاد را بست، اما شما ظاهراً نسخه متفاوتی دارید.
وقتی بازار بسته میشود و واردات محدود میگردد، رقابت از «ارزانفروشی» به «گرانفروشی» تغییر جهت میدهد. وقتی کالایی کمیاب شود، هرکس ببیند موجودی انبارش رو به کاهش است، برای بقای خود شروع به گرانفروشی میکند یا اصلاً جنس را عرضه نمیکند تا فردا گرانتر بفروشد. اما اگر مسیر برای ورود کالا باز باشد و بازار از جنس اشباع شود، رقابت بر سر پایین آوردن قیمت و جلب مشتری شکل میگیرد. نتیجه این رقابت، عقبنشینی تورم و رسیدن جنس ارزانتر به مصرفکننده نهایی است. راهحل، برداشتن انحصار و رانت از مسیر واردات است. برای روشن شدن موضوع، یک مثال عینی بزنم: مقوایی که امروز در بازار داخلی کیلویی ۲۹۰ هزار تومان معامله میشود، اگر بخش خصوصی مستقیماً از مبدأ خارجی وارد کند، قیمت تمامشده آن با احتساب هزینههای حمل، انبارداری و سود متعارف بازرگان، فاصله بسیار زیادی با قیمت فعلی بازار دارد. این شکاف بزرگ، حاصل بسته بودن مسیر، دشواری ثبتسفارش و مشکلات تخصیص ارز است که انحصار ایجاد میکند. اگر بخش خصوصی بتواند بدون بروکراسی پیچیده اداری، مواد اولیه را مستقیماً وارد کند، هم تورم در این صنعت فروکش میکند، هم چرخ تولید بهتر میچرخد، و هم فشار از روی سفره مردم برداشته میشود. هرجا در این زنجیره گرهی ایجاد شود، زنجیر پاره میشود و مصرفکننده نهایی در انتهای صف، بیشترین آسیب را میبیند.
و حرف آخر؟
بخش خصوصی این توانایی را دارد که خودش را جمع و جور کند و به داد خودش برسد. اگر دولت با بخش خصوصی کاری نداشته باشد و مانعی برای چرخ تولید ایجاد نکند، اقتصاد خود را ساماندهی خواهد کرد. دولت آنقدر بزرگ و گسترده شده که ناگزیر در همه امور دخالت میکند و همین دخالتهاست که آسیب میزند. دشمن بیرونی کارش دشمنی است و از او انتظاری جز این نیست، ولی اگر در داخل به خودمان رحم نکنیم، زیر فشارهای بیرونی له خواهیم شد و بیشترین آسیب به مردم میرسد.
