بودجه «جبران خسارت جنگ ۴۰روزه» در شهرداری تهران از کجا تامین میشود؟
وام ودیعه از محل عوارض ساخت
- مدیرکل شهرسازی شهرداری: تهران در جنگ رمضان ۶۵۰مرتبه مورد «اصابت» پرتابهها قرار گرفت
- بررسیهای «دنیایاقتصاد» نشان میدهد، هزینهای که به بودجه اداره شهر تهران از محل «بازسازی خانهها با تراکم اضافه رایگان» و «پرداخت وام اسکان موقت» و «تعمیرات جزئی و کلی» وارد میشود بین ۷ تا ۹همت قابل برآورد است
میترا کریمی، مدیرکل شهرسازی و طرحهای شهری، معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران در نشست تخصصی با عنوان «ارزیابی اثرات سیاستهای مسکن مدیریت شهری تهران در شرایط جنگ تحمیلی سوم» که توسط مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران برگزار شد به بیان آمار دقیق از آمار واحدهای آسیبدیده از جنگ اسفند و مدلهای مالی شهرداری برای جبران خسارتها، بازسازی خانههای آسیبدیده از جنگ و چگونگی پرداخت هزینه اسکان موقت و هزینه ودیعه مسکن افرادی که خانه آنها نیاز به مقاومسازی و نوسازی دارد، پرداخت. وی در این نشست از برنامه شهرداری برای ساخت خطوط ۸ و ۹متروی تهران با رویکرد تبدیل فضاهای زیرسطحی به پناهگاه در زمان بحران خبر داد.
کریمی گفت: در جنگ رمضان ۶۵۰اصابت در شهر تهران به وقوع پیوست که این اصابتها به ۴۸هزار واحد در تهران آسیب وارد کرد که آسیبها در ردههای مختلفی بود. میزان آسیب برای حدود ۳۸هزار واحد به میزان جزئی، برای ۷هزار واحد به میزان نیاز به پایدارسازی، برای ۸۷۱واحد به میزانی بود که سازه نیاز به مقاومسازی (امکان استفاده مجدد با تمهیدات سازهای وجود دارد) داشت و برای هزار و ۶۸۷واحد در حد نیاز به تخریب و نوسازی بود. بیشترین میزان آسیب جزئی در منطقه۴ تهران و در ادامه در منطقه۲ تهران ایجاد شده است. در بخش تعمیرات متوسط منطقه۴ بیشترین سهم و در درجه بعدی منطقه۲۲ و منطقه۷ قرار دارند. در بحث نیاز به مقاومسازی منطقه۷ و منطقه۴ به ترتیب بیشترین سهم را دارند و در بخش نیاز به تخریب و نوسازی نیز منطقه ۴، ۱۱، ۷ و ۹ بیشترین سهم را دارند. قرارگاه و کارگروه اجرایی بازسازی و بازتوانی جنگ تحمیلی شهرداری تهران در بخش مسکن در همان دوره جنگ ابتدا نسبت به ارزیابی واحدهای اولیه شامل ارزیابی اولیه و تکمیلی اقدام کرد؛ واحدها به ۴ دسته تعمیرات جزئی، تعمیرات متوسط، مقاومسازی و تخریب و نوسازی طبقهبندی شدند و کار پیگیری این ۴دسته واحد آسیبدیده به شهرداری مناطق، معاون مالی و معاونت شهرسازی سپرده شد.
کریمی در ادامه طبقهبندی خسارات را شرح داد و گفت: تعمیرات جزئی شامل تامین و نصب در، شیشه، پنجره و رنگآمیزی است. تعمیرات متوسط شامل واحدهای نیازمند پایدارسازی میشود که این بخش نیز به دو گروه ساختمانهایی که میزان خسارت کمتر از ۵۰۰میلیون تومان است و واحدهایی که هزینه پایدارسازی بیش از ۵۰۰میلیون تومان است، طبقهبندی شد. در بخش خسارت کمتر از ۵۰۰میلیون تومانی، کار بازسازی به ملک سپرده شد و شهرداری در قالب چک و برات کارت هزینه را پرداخت کرد؛ اما در واحدهای با خسارت بیش از ۵۰۰میلیون تومانی، کار پایدارسازی توسط پیمانکار معرفیشده از سوی شهرداری پرداخت شد. گروه بعدی واحدهای نیازمند مقاومسازی بودند که انجام عملیات اجرایی به سازمان نوسازی شهر تهران محول میشود و در گروه نیازمند تخریب و نوسازی نیز انجام عملیات با محوریت شهرداری مناطق و براساس بند یک صورت جلسه شماره ۷۱۲ و ۷۱۶ کمیسیون ماده۵ انجام میشود.
در موضوع اسکان حادثهدیدگان، به دوبخش اسکان اضطراری و اسکان موقت تقسیم شد. اسکان اضطراری برای بازه زمانی کوتاهمدت بوده و شامل افرادی میشود که حداکثر تا ۳ماه خانه آنها قابل سکونت میشود. بنابراین این افراد در اماکن اقامتی در سطح شهر تهران با اولویت هتل و هتل آپارتمانها مستقر میشوند. افرادی که خانههای آنها نیازمند مقاومسازی یا تخریب و نوسازی است شامل اسکان موقت میشوند؛ شهرداری برای این افراد موظف به اجاره واحد مسکونی است. برای افرادی که خانه آنها نیاز به مقاومسازی دارد، طول مدت اسکان موقت یک سال در نظر گرفته شده و برای افرادی که خانه آنها نیازمند نوسازی است، زمان اسکان موقت ۲ سال در نظر گرفته شده است. سقف ودیعه ۲.۵میلیارد تومان و سقف اجاره ماهانه نیز حداکثر ۴۰میلیون تومان در نظر گرفته شده است.
سازوکار اعطای مشوق تراکمی
بند یک مصوبه ۷۱۲ کمیسیون ماده۵ به تاریخ ۲۳تیرماه۱۴۰۴ طرح ویژه دستورالعمل اعطای مشوقهای تراکمی برای بازسازی ساختمانهای آسیبدیده از جنگ تحمیلی علیه ایران است. در این بند ۳روش برای نوسازی و بازسازی ساختمانهای آسیبدیده از جنگ در نظر گرفته شده است. در درجه اول برای املاک آسیبدیده مشوق تراکمی در نظر گرفته شود؛ بهنحویکه ۵۰درصد زیربنای مازاد بر آنچه در طرح تفصیلی به ملک اعطا میشود یا حقوق مکتسبهای که بیشتر است به شکل رایگان و بدون دریافت عوارض در فرآیند بازسازی اعطا شود. البته اعطای مشوق تراکمی مشمول ضوابطی است، از جمله آنکه شامل اراضی باغی نمیشود؛ سقف تعداد طبقات باید از دستورالعمل معابر پیروی کند، بهعنوان مثال در کوچه ۶متری امکان ساخت بنای ۸طبقه وجود ندارد.
در چنین شرایطی اگر ملکی امکان دریافت تراکم مازاد را نداشته باشد یا مالکان تمایلی به دریافت تراکم مازاد نداشته باشند، موضوع انتقال حق توسعه در نظر گرفته شده است؛ بهنحویکه امکان انتقال تراکم از املاک آسیبدیده به املاک دیگر وجود داشته باشد. در بند یک صورت جلسه۷۱۶ مورخ ۱۷شهریور۱۴۰۴ موضوع انتقال حق توسعه آمده است، درواقع این بند روش اجرایی تبصره۵ بند یک صورت جلسه۷۱۲ کمیسیون ماده۵ شهر تهران است. درواقع تراکم مازاد میتواند در املاک مقصد با شرایط خاص املاک مقصد اجرایی میشود. سقف تعداد طبقات باید مطابق شبکه معابر در نظر گرفته شود، در گذر ۶ تا ۸متری حداکثر تعداد طبقات۵، در گذر ۸ تا کمتر از ۱۰ حداکثر تعداد طبقه۶ و در گذر بالاتر از ۱۰متر نیز امکان ساخت بالاتر از ۷طبقه مطابق ضوابط طرح تفصیلی وجود دارد. تخصیص تراکم در ساختمانها صرفا تا سقف ۱۱طبقه خواهد بود و ۱۲طبقه و بالاتر نیازمند طرح در شورای عالی شهرسازی و معماری است. در موضوع انتقال طرح توسعه، شهرداری مناطق امکان انتقال حداکثر ۲طبقه مازاد تراکم به زمین یا ساختمان مقصد را دارند. مازاد بر دو طبقه باید در معاونت شهرسازی و معماری تهران مورد بررسی قرار گرفته و تاییدیه اخذ کند.
پرداخت ودیعههای اسکان موقت با تکیه بر عوارض ساخت
کریمی در ادامه به شرح چگونگی تامین مالی ودیعه مسکن خانوادههایی که خانههای آنها بیش از ۳ماه امکان سکونت ندارد و باید واحدی را تا زمان مقاومسازی یا نوسازی اجاره کنند پرداخت و گفت: برای تامین مالی هزینه سکونت موقت افرادی که خانههایشان در جنگ آسیب دیده، مدلهای متنوعی پیشبینی شده است؛ از جمله آنکه سازندگانی که قصد دریافت پروانه ساختمانی دارند، به جای پرداخت عوارض به شهرداری موظف به اعطای ودیعه اسکان افراد آسیبدیده از جنگ شدهاند و به این ترتیب عوارض این سازندگان تصفیه حساب شده است.
صدور پروانه ساخت به شکل غیرسیستمی
در عین حال مدیریت شهری با مجوز شورای شهر برای سرعت عمل در بازسازیها مجوز صدور پروانه ساخت به شکل غیرسیستمی برای واحدهای آسیبدیده از جنگ را صادر کرد و قرار شد تا صدور پروانه سیستمی در عین پیشبرد پروژه انجام شود. از دیگر اقدامات برای سرعتبخشی به پروژههای نوسازی امکان استفاده از بانک نما و بانک واحدهای آپارتمانی بود.
ساخت خط ۸ و ۹ مترو با درنظر گرفتن فضای پناهگاهی
میترا کریمی در ادامه به بیان برنامه مدیریت شهری برای تهیه برنامه راهبردی و عملیاتی فضاهای زیرسطحی تهران و تهیه طرح فضاهای زیرسطحی با اولویت پناهگاه در امتداد خطوط ۸ و ۹ مترو پرداخت و گفت: میتوان از ایستگاههای مترو و فضای پیرامونی آن بهعنوان فضاهای خدماترسان و پارکینگ با قابلیت تبدیل به پناهگاه در زمان بحران استفاده کرد. این هدف در خطوط جدید مترو (۸ و ۹) در نظر گرفته میشود؛ بهنحویکه در حوزه بلافصل فضای مترو فضای پناهگاه پیشبینی شود که این فضاها در شرایط عادی، فضای خدمترسان شهر خواهند بود.
برنامه مدیریت شهری برای جبران خسارات جنگ
بررسیهای «دنیایاقتصاد» نشان میدهد، هزینهای که به بودجه اداره شهر تهران از محل «بازسازی خانهها با تراکم اضافه رایگان» و «پرداخت وام اسکان موقت» و «تعمیرات جزئی و کلی» وارد میشود، بین ۷ تا ۹ همت قابل برآورد است. چگونگی تامین این هزینه از سوی مدیریت شهری جای سوال دارد. کریمی در ادامه نشست در پاسخ به سوال خبرنگار «دنیایاقتصاد» درخصوص چگونگی جبران درآمد شهر با توجه به هزینههای تحمیلی جنگ گفت: جنگ و خسارات ناشی از آن بحرانی بود که شهر با آن مواجه شد و طبیعتا این موضوع تحقق درآمد کوتاهمدت شهرداری تهران را دچار خدشه میکند؛ این خدشه به منابع مالی شهرداری فراتر از تاثیر بر ساختوساز است؛ چراکه اسکان افراد آسیبدیده از جنگ شامل اسکان کوتاهمدت در هتل و اسکان بلندمدت هزینهزا است.
با وجود این، سازوکار این موضوع در مصوبه کمیسیون ماده۵ شهرداری تهران دیده شده است. درحالیکه هزینه بازسازی واحدهای آسیبدیده از جنگ از محل تراکم مازاد تامین میشود، شهرداری این مجوز را دارد که ما بهازای سایر هزینههای انجامشده ناشی از جنگ از طریق انتقال عوارض و تراکم ساختمانی روی املاک دیگر تا محل جبران هزینه جنگ برای شهرداری، تامین مالی انجام شود تا به این ترتیب خللی در اداره و نگهداشت شهر ایجاد نشود. بخش قابلتوجهی از درآمد شهرداری از محل عوارض ساختوساز تامین میشود که بخش شهرسازی و صدور پروانه موظف به تامین این درآمد است و این بخش بدون خلل تامین میشود.
