آیا دولت شریف میتواند به توازن میان ایران با آمریکا و اعراب دست یابد؟
اسلامآباد در منگنه متحدان
«الیان پلتیر» در گزارشی برای نیویورک تایمز نوشت، بسیاری در پاکستان اکنون میگویند که تمجید شریف کاملا کهنه شده است. از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، ویدئوهایی از اظهارات او دوباره در فضای مجازی منتشر شده که پیچیدگیهایی را که جنگ برای پاکستان ایجاد کرده است، برجسته میکند؛ کشوری مسلح به سلاح هستهای که با ایران مرز مشترک دارد، با کشورهای عربی خلیج فارس ارتباط دارد و رابطه شکنندهای با ایالات متحده دارد.
روز جمعه در اسلام آباد، پایتخت پاکستان، صدها معترض تصاویر ترامپ و نتانیاهو را زیر پا گذاشتند. برخی عکسهایی از آیتالله علی خامنهای، رهبر عالی ایران که شنبه ۹ اسفند در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید در دست داشتند. دولت شریف اکنون باید پیشنهادهای خود را برای دولت ترامپ توجیه کند، پیشنهادی که به عنوان یک استراتژی اقتصادی برای دستیابی به معاملات ارزهای دیجیتال و مواد معدنی حیاتی و یک اقدام ژئوپلیتیک برای نفوذ بیشتر در جنوب آسیا به قیمت رقیب خود، هند، دنبال میکرد. پاکستان، که تخمین زده میشود بزرگترین جامعه شیعه جهان در خارج از ایران را در خود جای داده است، اکنون با اعتراضات گسترده ضد آمریکایی و بحران انرژی ناشی از بمبارانهای آمریکا و اسرائیل دست و پنجه نرم میکند. «ملیحه لودهی»، سفیر سابق پاکستان در ایالات متحده و سازمان ملل، گفت: «دولت پاکستان اکنون تحت فشار زیادی برای نزدیکی به ترامپ است.»
از سوی دیگر، «عارف حسین وحیدی»، یک رهبر سیاسی شیعه، در جمع معترضان گفت که از اینکه شریف، ترامپ را برای جایزه صلح نوبل نامزد کرده، شرمنده است. این اقدام نخستوزیر پاکستان سال گذشته پس از آن صورت گرفت که دولت پاکستان اعلام کرد ترامپ به توقف درگیری کوتاهمدت با هند کمک کرده است. وحیدی گفت: «دولت اکنون باید تشخیص دهد که قربانیان واقعی تروریسم چه کسانی هستند و تروریستها چه کسانی هستند». در هفته گذشته حداقل ۲۶ نفر در اعتراضات ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی در پاکستان جان باختند، از جمله ۱۱ نفر که در جریان تلاش تظاهراتکنندگان برای حمله به کنسولگری ایالات متحده در کراچی هدف گلوله قرار گرفته و کشته شدند.
پاکستان تاکنون رویکردی ظریف داشته و حملات به ایران را بدون انتقاد مستقیم از ایالاتمتحده محکوم کرده است. «مشرف زیدی»، سخنگوی دولت، گفت: «نخستوزیر و ارتشبد باید به تعادلی دست پیدا کنند، اما رابطه خوب با ایالات متحده برای پاکستان خوب است.» او با اشاره به شریف و سید عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، افزود: «آنها شجاعت مقاومت در برابر انتقادات در داخل کشور را دارند، انتقاداتی که میدانند از روی حسننیت و درد برای برادران مسلمان ما ناشی میشود». لودهی هم افزود که خشم محدود به جامعه شیعه نیست. او گفت: «این احساسات ضد آمریکایی یک احساس ملی است، نه فرقهای». اما یک رویکرد انتقادی دیگر هم در پاکستان در حال شکلگیری است. اسلامآباد مجبور بوده روابط دیرینه خود را با کشورهای خلیج فارس که مورد حملات تلافیجویانه ایران قرار گرفتهاند، مدیریت کند. بیش از نیمی از ۴۰میلیارد دلار وجوه ارسالی به پاکستان هر ساله از خلیج فارس میآید.
«انوار الحق کاکار»، سناتور پاکستانی و نخستوزیر موقت سابق، گفت: «نمیشود که ایران به حمله به پایگاههای آمریکا در کشورهای عربی ادامه دهد و ما بگوییم که بیطرف هستیم.» طبق بیانیه ارتش پاکستان، روز شنبه، فیلد مارشال منیر با شاهزاده خالد بنسلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، دیدار کرد تا در مورد «حملات ایران به این پادشاهی و اقدامات لازم برای متوقف کردن آنها» گفتوگو کند. پاکستان و عربستان سال گذشته یک پیمان دفاعی مشترک امضا کردند که در آن تصریح شده بود حمله به یکی از آنها حمله به هر دو کشور است و روز سهشنبه پاکستان اعلام کرد که به این توافق پایبند است.
پاکستان، کشوری با اکثریت مسلمان سنی که ۱۵ تا ۲۰ درصد از جمعیت آن شیعه هستند، از زمان انقلاب ۱۹۷۹ روابط کم تنشی با ایران داشته است. مقامات پاکستانی میگویند که آنها اغلب سعی کردهاند بین رهبران ایران، ایالات متحده و کشورهای عربی میانجیگری کنند. اما تاثیر درگیری فعلی، این تلاشها را تحتتاثیر قرار میدهد. برای حفظ ذخایر رو به کاهش انرژی، پاکستان که نتوانسته آن را از خلیجفارس دوباره پر کند، دولت در حال بررسی اعمال هفته کاری چهار روزه و دورکاری در مدارس و محل کار است. به گفته وزارت نفت، پاکستان ذخایر نفت خام را برای کمتر از دو هفته و گاز طبیعی مایع را تا پایان ماه جاری میلادی دارد.
بیثباتی در ایران میتواند تهدیدی برای بلوچستان پاکستان باشد که استانی غنی از منابع در جنوب غربی آن کشور در امتداد مرز با ایران است. ایالاتمتحده ۱.۲۵میلیارد دلار برای تامین مالی یک معدن مس-طلا در بلوچستان متعهد شده است، با وجود اینکه شورش جداییطلبان در آنجا افزایش یافته است. کارشناسان میگویند که ارتش پاکستان سال گذشته به بلوچستان این کشور بیش از ۲۰۰ حمله انجام داده است. «پرل پاندیا»، تحلیلگر ارشد جنوب آسیا در گروه «Armed Conflict Location & Event Data»، یک گروه ردیابی درگیری، گفت: «هرگونه خلأ امنیتی در سمت ایران، رفت و آمد شبهنظامیان بین دو کشور را آسانتر میکند.» پاکستان همچنین در درگیری با همسایه دیگر خود - افغانستان - که بیش از یک هفته است حملات هوایی به تاسیسات نظامی انجام میدهد، روی حمایت ایالات متحده حساب میکند. از آنجا که پاکستان دولت طالبان افغانستان را به حمایت از گروههای شبهنظامی که نیروهای امنیتی پاکستان را هدف قرار میدهند، متهم کرده است، وزارت امور خارجه اعلام کرد که پاکستان حق دفاع از خود را دارد.
«الیزابت ترلکلد»، تحلیلگر مرکز استیمسون، گفت: «پاکستان به ویژه در مواقع بیثباتی، تا زمانی که بتواند جنبه داخلی را متعادل کند، بسیار بهتر است که در سمت دولت ترامپ بماند». برخی از مقامات پاکستانی به طور خصوصی ابراز نگرانی کردهاند که ترامپ برای ایجاد یک همکاری پایدار با پاکستان بیش از حد دمدمی مزاج است. این رابطه همچنین به دلیل دیدگاه عمیق در واشنگتن مبنی بر اینکه پاکستان در طول جنگ ۲۰ ساله ایالات متحده در افغانستان با حمایت مخفیانه از طالبان، بازی دوگانهای انجام داده است، همچنان با مشکل مواجه است. تحلیلگران میگویند که جدیدترین درگیری در خاورمیانه احتمالا این تعادل شکننده را تهدید خواهد کرد. «جوهر سلیم»، دیپلمات پاکستانی و سرپرست سابق وزارت امور خارجه، گفت: «ما دوران چالشبرانگیزی را با ایالات متحده پشت سر گذاشتهایم. این یکی از آن مواقع است».
