صورتهای مالی غیرتلفیقی خودروسازان در ۹ماه امسال بررسی شد
کارنامه زیان انباشته خودروسازان
صورتهای مالی ۹ماهه خودروسازان نشان میدهد؛ شرکتهای بزرگ خودروساز کشور از ابتدای سالجاری تا انتهای آذرماه با پیچیدگی قابلتوجهی در مواجهه با سود و زیان مواجه بودهاند، با اینحال بهنظر میرسد آنها توانستهاند در مجموع زیاندهی خود را کنترل کنند؛ بهطوریکه مجموع سه خودروساز کاهش زیان عملیاتی داشته و موفق شدهاند زیان انباشته را نسبت بهصورت مالی ۶ ماهه ثابت نگه دارند. طبق گزارش مالی خودروسازان به سازمان بورس که در سامانه کدال منتشر شدهاست، ایرانخودرو، سایپا و پارسخودرو در مجموع، از ابتدای سالجاری تا انتهای آذرماه ۱۴هزار و ۶۸۸.۵میلیاردتومان زیان عملیاتی ثبت کردهاند. این رقم در مدت مشابه سالگذشته به ۲۱هزار و ۶۱۹.۱میلیاردتومان میرسید، بنابراین در ۹ماهه امسال خودروسازان موفق شدهاند ۶هزار و ۹۳۰.۶میلیاردتومان معادل ۳۲درصد زیان عملیاتی کمتری داشتهباشند.
همچنین این سه خودروساز در انتهای آذرماه ۲۵۵.۵همت زیان انباشته داشتند. این در صورتی است که در انتهای اسفندماه سالگذشته این رقم ۲۲۸.۶همت بود، بنابراین در این ۹ ماه ۲۶.۹همت معادل ۱۱.۸درصد به زیان انباشته این سه شرکت اضافه شدهاست، اما ماجرا روی دیگری هم دارد. در صورت مالی ۶ماهه خودروسازان که پیشتر منتشر شدهبود زیان انباشته ۲۵۵.۶۹همت بود، بنابراین در سهماهه پاییز زیان انباشته خودروسازان تقریبا ثابت مانده و چیزی به آن اضافه نشدهاست. البته عملکرد این سه شرکت کاملا با هم متفاوت بودهاست. برای مثال ثابتماندن زیان انباشته در پاییز بهخاطر عملکرد ایرانخودرو بودهاست، چراکه این شرکت طی این سه ماه ۸همت از زیان انباشته خود کاسته است، بااینحال ایرانخودرو در ۹ماهه امسال افت زیان عملیاتی داشتهاست که احتمال میرود این امر بهدلیل اصلاح ساختار مالی ایرانخودرو باشد.
عملکرد سایپا اما کاملا متفاوت بودهاست. گرچه طی ۹ماه گذشته و همچنین در بازه پاییز امسال این شرکت رشد زیان انباشته داشته که از زیان خالص سرچشمه میگیرد اما در اتفاقی نادر، در ۹ماهه امسال سود عملیاتی ثبتکرده است. با وجود کاهش محسوس تولید و فروش خودروهای داخلی، سایپا توانسته سود عملیاتی کسب کند که عمدتا ناشی از فروش خودروهای وارداتی و احتمالا درآمدهای جانبی غیرخودرویی است، با اینحال هزینههای مالی و سایر هزینههای غیرعملیاتی مانع تبدیل سود عملیاتی به سود خالص و موجب رشد زیان انباشته شرکت شدهاست. پارسخودرو اما وضعیت خوبی ندارد و هم رشد زیان عملیاتی زیادی داشته (۱۳۲درصد رشد) و هم زیان انباشته آن بیشتر از دو شرکت دیگر زیاد شدهاست.
زیان ناخالص به زیانی گفته میشود که پس از کسر هزینههای مستقیم تولید یا خرید کالا یا خدمات، از درآمد حاصل از فروش آنها بهدست میآید. این زیان تنها تفاوت بین هزینههای تولید و درآمد فروش را نشان میدهد و بهنوعی وضعیت اولیه شرکت در فروش محصولات را نشان میدهد. زیان عملیاتی به زیان حاصل از کسر تمامی هزینههای عملیاتی شرکت، از جمله هزینههای فروش، اداری و عمومی، از درآمدهای عملیاتی گفته میشود. این نوع زیان، عملکرد کلی شرکت در زمینه فعالیتهای اصلی آن (تولید یا واردات خودرو) را ارزیابی میکند. زیان خالص به زیان نهایی گفته میشود که پس از کسر تمامی هزینهها، از جمله هزینههای مالی، مالیات و سایر هزینههای غیرعملیاتی مانند بهره بانکی یا هزینه املاک شرکت از درآمد کل حاصل میشود. این زیان نشاندهنده وضعیت نهایی سود و زیان شرکت در پایان دوره مالی است. در نهایت، زیان انباشته به زیانهای خالص شرکت اشاره دارد که در سالهای گذشته بهصورت پیوسته انباشته شده و هنوز جبران نشدهاند. البته باید توجه داشت که این ارقام مربوط بهصورتهای مالی غیرتلفیقی سه خودروساز بزرگ است؛ یعنی سود و زیان شرکتهای زیرمجموعه در آن لحاظ نشدهاست. اگر این صورتهای مالی بهصورت تلفیقی بودند احتمالا ارقام ثبتشده برای زیان انباشته و عملیاتی خودروسازان بیشتر بود.
جزئیات سود و زیان خودروسازان
طبق آمار و اطلاعاتی که سه شرکت بزرگ خودروسازی کشور در سامانه کدال ثبت کردهاند، ایرانخودرو و پارسخودرو در 9ماهه امسال با افت در زیان عملیاتی خود مواجه بودهاند؛ در این میان سایپا توانسته در بازه زمانی مورد بررسی سود عملیاتی ثبت کند. برای بررسی جزئیات سود و زیان خودروسازان ابتدا سری به بزرگترین خودروساز کشور بزنیم. ایرانخودرو از ابتدای سالجاری تا انتهای آذرماه 4هزار و 311.4میلیاردتومان زیان عملیاتی داشتهاست اما این رقم در مدت مشابه سالگذشته 11هزار و 531.1میلیاردتومان بود، بنابراین آبیپوشان جاده مخصوص در این مدتزمان 7هزار و 219.7میلیاردتومان معادل 62.6درصد کمتر زیان عملیاتی ثبت کردهاند. اما زیان انباشته بزرگترین خودروساز کشور در 9ماهه امسال 4.6درصد بیشتر شدهاست. بنا بر اطلاعات و آمار ثبتشده در سازمان بورس زیان انباشته این شرکت تا انتهای سال1403 به میزان 120هزار و 540میلیاردتومان بود، اما حالا این رقم به 126هزار و 71میلیاردتومان رسیدهاست. بر این اساس زیان انباشته آبیپوشان جاده مخصوص 5هزار و 531میلیاردتومان معادل 4.6درصد در مدت زمان یادشده بیشتر شدهاست.
نکته قابلتوجه اینکه در صورت مالی 6ماهه ایرانخودرو میزان زیان انباشته 134هزار و 120میلیاردتومان بود، بنابراین از ابتدای مهر تا انتهای آذر ماه ایرانخودروییها توانستهاند 8هزار و 49میلیاردتومان معادل 6درصد از زیان انباشته خود را جبران کنند.با وجود آنکه ایرانخودرو در ۹ماهه امسال همچنان با زیان عملیاتی مواجه بوده، اما کاهش زیان انباشته این شرکت احتمالا مربوط به اصلاحات در مدیریت مالی این شرکت است. زیان انباشته بر اساس سود و زیان خالص تغییر میکند و نه زیان عملیاتی؛ بنابراین ممکن است یک شرکت حتی در شرایط زیاندهی عملیاتی، از محل شناسایی درآمدهای غیرعملیاتی، فروش داراییها، کاهش هزینههای مالی یا انجام تعدیلات حسابداری، بخشی از زیان انباشته خود را جبران کند. بر همین اساس، کاهش زیان انباشته ایرانخودرو در فصل پاییز علاوهبر بهبود روند عملیاتی، به عوامل غیرعملیاتی و حسابداری مربوط است و از این منظر نمیتوان آن را نشانهای قطعی از خروج این خودروساز از بحران سودآوری تلقی کرد. سرمایه ثبتشده ایرانخودروییها در بورس، کمی بیش از 256هزار میلیاردتومان است؛ بنابراین زیان انباشته آنها تقریبا نصف این سرمایه است و بزرگترین خودروساز ایران حالا مشمول ماده141 قانون تجارت نیست.
این مادهقانونی تاکید میکند: «اگر بر اثر زیانهای وارده حداقل نصف سرمایه شرکت از بین برود، هیاتمدیره مکلف است بلافاصله در مجمععمومی فوقالعاده صاحبان سهام را دعوت کند تا موضوع انحلال یا بقای شرکت مورد شور و رای قرار گیرد.» طی سالهای گذشته خودروسازان بزرگ کشور از جمله ایرانخودرو بهطور مداوم با این بند قانونی درگیر بودهاند اما خودروسازان تاکنون توانستهاند با تجدیدارزیابی داراییهای خود از این اتفاق جلوگیری کنند. اواخر سالگذشته بود که تجدیدارزیابی برای خودروسازان انجام شد. تجدیدارزیابی به بیان ساده بهمعنای بهروزکردن ارزش داراییهای یک سازمان و شرکت است. با توجه به اینکه از آخرین تجدیدارزیابی خودروسازان زمان زیادی نگذشته فعلا عدمشمول آنها در ماده141 قانون تجارت طبیعی است.
ایرانخودرو از ابتدای سال تا انتهای آذرماه 433هزار و 292دستگاه محصول سواری را به تولید رساندهاست. این شرکت در 9ماه ابتدایی سالگذشته، 370هزار و 486دستگاه تولید داشته، بنابراین تیراژ این شرکت در مدت زمان یادشده نسبت به مدت مشابه سالگذشته رشد 62هزار و 806دستگاهی معادل 16.9درصد را تجربه کردهاست. همچنین فروش خودروهای سواری بزرگترین خودروساز کشور از ۳۶۳هزار و ۹۸۹دستگاه در ۹ماهه ۱۴۰۳ به ۴۲۵هزار و ۵۲۹دستگاه در مدت مشابه سالجاری رسیدهاست، بنابراین آبیپوشان جاده مخصوص در مدت زمان مذکور ۶۱هزار و ۵۴۰دستگاه (16.9درصد) بیشتر خودروی سواری فروختهاند.
دومین خودروساز کشور اما تنها شرکت تولیدکننده خودرو است که در مدت زمان مورد بررسی، سود عملیاتی ثبت کرده است. بنابر آمار و اطلاعات کدال دومین خودروساز بزرگ کشور از ابتدای سال تا انتهای آذرماه هزار و 149.1میلیاردتومان سود عملیاتی را بهثبت رساندهاست اما در مدت مشابه سالگذشته این شرکت خودروساز 5هزار و 124.5میلیاردتومان زیان عملیاتی داشت، بنابراین این خودروساز زیان عملیاتی خود را به سود تبدیل کردهاست. زیان انباشته این شرکت در 9ماهه امسال 8.5همت معادل 12درصد بیشتر شده و به 79.3همت رسیدهاست. این در شرایطی است که سایپاییها در این مدت زمان سود عملیاتی داشتهاند. همچنین در 9ماهه زیان ناخالص و زیان خالص برای سایپا ثبت شدهاست. این اتفاق عمدتا بهدلیل فروش خودروهای وارداتی سودده و احتمالا درآمدهای جانبی غیرخودرویی است که توانستهاند زیان تولید خودروهای داخلی را جبران کنند و عملکرد عملیاتی شرکت را مثبت کنند، با اینحال هزینههای مالی و سایر هزینههای غیرعملیاتی همچنان سنگینی میکنند و مانع از تبدیل سود عملیاتی به سود خالص شدهاند. نتیجه این ترکیب، سود عملیاتی مثبت همزمان با زیان خالص و رشد زیان انباشته است که وضعیت پیچیده مالی سایپا را نشان میدهد. سرمایه ثبتشده سایپاییها در بورس، کمی بیش از 162همت است؛ بنابراین زیان انباشته آنها بسیار کمتر از سرمایه ثبتشده آنهاست. بر این اساس نارنجیپوشان جاده مخصوص هم مشمول ماده۱۴۱ قانون تجارت نیستند.
سایپا بهعنوان دومین خودروساز بزرگ کشور، در 9ماه گذشته 127هزار و 399 دستگاه خودروی سواری تولیدکرده که این رقم در مدت مشابه پارسال به میزان 189هزار و 624دستگاه بودهاست، بنابراین در این مدت زمانی نارنجیپوشان جادهمخصوص 62هزار و 225دستگاه، معادل 32.8درصد کمتر، تولید خودروی سواری داشتهاند، در مقابل اما فروش سواریهای سایپا افت محسوسی داشتهاست؛ بهطوری که از ۱۸۳هزار و ۸۷۶ دستگاه فروش سواری از ابتدای سال۱۴۰۳ تا انتهای آذرماه همان سال به ۱۱۴هزار و ۴۰۷ دستگاه برای همین بازه زمانی در سالجاری رسیدهاست. بهعبارت دیگر فروش سواریهای سایپا ۶۹هزار و ۴۶۹ دستگاه معادل 37.8درصد افت را تجربه کردهاست. طبق آمار و اطلاعاتی که پارسخودرو به سازمان بورس ارائه داده، این شرکت در 9ماه امسال 11هزار و 526 میلیاردتومان زیان کرده و در مدت مشابه سال1403 این رقم به 4هزار و 963.5میلیاردتومان میرسید، بنابراین در مدت زمان یادشده زیان عملیاتی این زیرمجموعه سایپا 6هزارو 562.7میلیاردتومان معادل 132درصد افزایش داشته که نسبت به دو شرکت دیگر رشد قابلتوجهی بهنظر میرسد. زیان عملیاتی پارسخودرو در 9 ماهه امسال تقریبا به اندازه زیان 9 ماه سالگذشته ایرانخودرو است. با توجه به تفاوت حجم این دو شرکت وضعیت پارسخودرو کاملا نگرانکننده است.
همچنین پارسخودرو 50.1همت زیان انباشته را تا پایان آذرماه بهثبت رساندهاست. تا انتهای سال1403، این رقم به 37.3همت میرسید، بنابراین پارسخودروییها با رشد 12.8همتی زیان انباشته مواجه شدهاند. بهعبارت بهتر، در مقایسه با انتهای سال1403، زیان انباشته پارسخودرو 34.3درصد رشد را تجربه کردهاست. پارسخودرو در 9ماهه امسال، 45هزار و 93 دستگاه محصول سواری را به تولید رساندهاست. در مقایسه با تیراژ 76هزار و 606دستگاهی مدت مشابه پارسال، تولید این شرکت 31هزار و 513دستگاه معادل 41.1درصد کمتر شدهاست. این خودروساز در ۹ماهه امسال ۳۷هزار و ۱۶۳دستگاه خودروی سواری فروختهاست و این رقم در مدت مشابه سالگذشته ۷۰هزار و ۹۹دستگاه بود، بنابراین پارسخودروییها افت ۳۲هزار و ۹۳۶ دستگاهی (۴۷درصدی) را در فروش سواریهای خود شاهد هستند. سرمایه ثبتشده پارسخودروییها در بورس، کمی بیش از 11هزار و 300میلیاردتومان است که نشان میدهد تجدیدارزیابی در مورد این شرکت انجام نشده و این زیرمجموعه سایپا همچنان مشمول ماده141 قانون تجارت است.
