اینترنت عمومی همچنان قطع است،اما برخی کاربران دسترسی محدود و کند دارند
قطع و وصل اینترنت همراه
از شب جمعه سوم بهمنماه، به نظر میرسد که سرویسهای بینالمللی بهصورت تدریجی در حال بازگشایی هستند. هر چند تا زمان نگارش این گزارش، خبر رسمی درباره آخرین وضعیت اتصال اینترنت منتشر نشده است، اما اپراتورها در گفتوگو با برخی رسانهها گفتند که سرویسها بهتدریج در حال اتصال هستند و منطق و ترتیب ایجاد دسترسی به آنها مشخص نیست. البته، برخی کاربران در حالی به اینترنت دسترسی دارند که همچنان تمام سرویسهایی که قبل از این قطعی فیلتر نبودند از جمله ایمیل، اپاستورها و... غیرقابل دسترس هستند. در مقابل، گروه دیگری از کاربران نیز به سرویسهای محدود هم دسترسی ندارند. از طرف دیگر، اینترنت ثابت نیز برای هر دو طیف از کاربران همچنان قطع است.
وضعیت اینترنت همراه در ۲ بهمن
اینترنت بینالملل برای کاربران ایرانی از ۱۸دیماه بهمدت دو هفته کامل قطع شد. البته، از ۲۷دیماه با فعالسازی ارسال پیامک و برگشت امکان چت در پیامرسانهای داخلی از یکشنبه ۲۸ دیماه، هر از گاهی برخی کاربران از دسترسی محدود و کوتاه به اینترنت جهانی خبر دادند. مسوولان نیز زمانهای متفاوتی درباره برگشت اینترنت مطرح کردند. یکبار از سوی نماینده تهران روزهای دوشنبه و سهشنبه اعلام شد. بار دیگر از سمت برخی دولتیها و خصوصیها آخر هفته گذشته مطرح شد.
هر چند تاکنون در زمان نوشتن این گزارش در جمعه ۳ بهمنماه، اینترنت همچنان قطع است، اما برخی کاربران گفتند که به شبکه بینالمللی دسترسی محدود و کند دارند. این در حالی است که دبیر شورای امنیت اخیرا اعلام کرد نمیتواند زمان دقیقی را برای باز شدن اینترنت اعلام کند. در مقابل، محمد عطریانفر، عضو شورای اطلاعرسانی دولت هم اعلام کرده است که اینترنت احتمالا هفته آینده وصل خواهد شد. با توجه به اینکه وزارت ارتباطات در زمان قطع کامل اینترنت طی بیانیهای اعلام کرد که این موضوع به دلایل امنیتی انجام شده، حالا هم اتصال اینترنت بازیچه وعدههای مختلف شده است، طبیعتا به نظر میرسد که صحبت دبیر شورای امنیت قابل اتکاتر باشد.
با این حال، پس از دو هفته قطعی کامل دسترسی به اینترنت جهانی، بسیاری از کاربران دو اپراتور بزرگ کشور در پنجشنبه شب ۲ بهمنماه، خبر دادند که بهتدریج امکان دسترسی به برخی سرویسهای جهانی با اینترنت همراه میسر شده است. بر اساس تجربه برخی کاربران، سرویسهایی از جمله ویکیپدیا، بینگ و بسیاری از سایتهای خارجی باز شدهاند اما بسیاری از سرویسها از جمله دیسکاور گوگل و Github هنوز باز نشده است. حتی با اینکه بسیاری از سرویسها خارج از دسترس هستند و طبق خبرهای تاییدنشده، شورای عالی امنیت ملی هنوز با بازگشایی پروتکلهای اصلی که برخی از آنها برای فیلترشکنها مورد استفاده قرار میگیرد، موافقت نکرده است، اما برخی ویپیانها بهخصوص فیلترشکنهای پولی متصل میشوند و کاربران به تلگرام و سایر پلتفرمهای بینالمللی دسترسی دارند. بسیاری دیگر از کاربران صرفا به گوگل میت یا گوگلپلی دسترسی دارند. دسته دیگر از ایرانیها هم هیچ دسترسی به اینترنت ندارند.
یک کاربر در این خصوص نوشته است: « اتصال به اینترنت بینالملل دروغ است. پس از اینکه برخی کاربران اعلام کردند که دسترسی دارند، سایتهای آیآر هم برای من باز نمیشود.» یک کاربر دیگر هم دسترسی خود به اینترنت را کند و پر اختلال توصیف میکند. از طرف دیگر، در حالی برخی کاربران از دسترسی محدود و برخی دیگر از دسترسی صفر به اینترنت جهانی خبر میدهند که یک دسته از کاربران همزمان با این وضعیت قابلیت سرچ در گوگل را که از ۲۸ دیماه فعال شده است، از دست دادند. یک کاربر در اینباره توضیح داده است: «به گوگل میت و گوگل پلی روی خطم دسترسی دارم، اما دیگر به جستوجوی گوگل دسترسی ندارم.»
در مجموع، آنچه میتوان درباره وضعیت فعلی اینترنت بینالملل در ایران گفت، این است که اینترنت عمومی همچنان قطع است، اما برخی کاربران به برخی سرویسهای جهانی دسترسی محدود و کند دارند. به این صورت که تعداد سایتهای در دسترس افزایش یافته، اما کیفیت پایین شبکه، تاخیر بالا و نبود امکان استفاده از فیلترشکنها باعث شده تا دسترسی موثر به بسیاری از خدمات جهانی همچنان ممکن نباشد. بخش عمدهای از سایتهای آموزشی، فناوری، خبری، مالی و سرویسهای ابری مسدود یا عملا غیرقابل استفادهاند. DNSها نیز بهطور نسبی در دسترس هستند، اما محدودیت روی برخی سرورها و دامنهها ادامه دارد. دسترسی به مراکز تبادل ترافیک و CDNهای جهانی نیز انتخابی و ناقص است.
دلایل فنی اتصال مقطعی و محدود
منابع معتبر داخلی و بینالمللی هم که وضعیت اینترنت ایران را رصد میکنند، اتصال به شبکه جهانی را در کشور زیر ۲ درصد اعلام میکنند. با این حال، هر از گاهی برخی کاربران ایرانی در مقاطعی محدود به چتجیپیتی و دیپسیک دسترسی داشتند. یا از ۲۸دیماه، به جستوجوی گوگل بهصورت ویترینی دسترسی دارند. کارشناسهای فنی این وضعیت را حرکت از بلکلیست به سمت وایتلیست توصیف میکنند. وضعیتی که در ادبیات شبکه بهعنوان «Default-Deny Network» شناخته میشود. مدلی که در آن همه دسترسیها بهصورت پیشفرض مسدود هستند و فقط مقاصد از پیشتاییدشده اجازه ارتباط دارند. نگرانی اصلی در این وضعیت این است که بازگشایی مرحلهای برخی سرویسها، زمانی که اینترنت بینالملل عملا قطع است، به ابزاری برای آزمون و خطای این مدل تبدیل شود.
اما از پنجشنبه و جمعه دوم و سوم بهمنماه که دسترسی برخی کاربران اپراتورهای همراه نیز در مقاطع محدودی به اینترنت بینالمل وصل شد، این اتفاق ممکن است دلایل متفاوتی داشته باشند و یکی از دلایل هم همین وایتلیست شدن باشد. یک دلیل میتواند مرتبط به بهروزرسانی قوانین و امنیت شبکه داخلی اینترنت باشد و دلیل دیگر هم میتواند اختلالهای شبکه باشد. در مجموع، نمیتوان نظر قطعی درباره وضعیت فعلی اینترنت بینالملل در کشور مطرح کرد. به این دلیل که وضعیت فعلی را حتی نمیتوان به یک باگ سیستمی شبیه دانست. از این جهت که باگها معمولا نیمساعت تا یکساعت رخ میدهند، اما وضعیت فعلی بلندمدت و مدیریتشده است و در روزهای مختلف تکرار میشود. با این اوصاف، ارزیابی کارشناسها از وضعیت فعلی اینترنت بینالملل پس از گذشت بیش از ۳۵۰ ساعت قطع کامل، بیانگر این است که اتصالهای محدود برخی کاربران به شبکه جهانی ناشی از ارتقای شبکه داخلی است یا وضعیت در حال برگشت به قبل از ۱۸دیماه است؟
