بهرغم تفاوت ناچیز میزان ذخایر نفت ایران و عربستان، شکاف درآمدی این دو کشور بسیار عظیم است
ازدیاد برداشت؛ کلید رشد تولید نفت
بهعنوان مثال هماکنون متوسط تولید از ذخایر و منابع نفت جهان بیش از ۴۰درصد از موجودی کل است ولی در ایران ایندرصد در خوشبینانهترین حالت ۲۵ است. همین وضعیت نابسامان باعثشده ایران صدهامیلیارد دلار درآمد بالقوه را نه بهدلیل نداشتن نفت، بلکه بهدلیل ناتوانی در استخراج کارآمد آن، از دست بدهد. تا چندی پیش افت فشار بهعنوان فاجعهای در زمان حیات هر ذخیره یا میدان نفتی برشمرده میشد، ولی تغییر شرایط و ازدیاد برداشت هماکنون به مطالبه عام از وزارت نفت تبدیلشده که میتواند چهره این صنعت را با تقویت حجم عرضه به بازارهای داخلی و جهانی بر مبنای رشد راندمان تولید دگرگون کند. ضریب بازیافت، بهعنوان یکی از حیاتیترین شاخصهای مدیریت مخازن، نشاندهنده درصد نفتی است که بهصورت فنی و اقتصادی قابلاستحصال است.
دادهها نشان میدهند که عملکرد ایران در این حوزه، با فاصلهای نگرانکننده از استانداردهای جهانی قرار گرفتهاست. شکاف موجود، بیش از آنکه در محدودیتهای اجتنابناپذیر زمینشناختی ریشه داشتهباشد، نتیجه انزوای فناورانه در حوزههای کلیدی ازدیاد برداشت(EOR) است ولی به گفته مسوولان شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب، این شکاف عملکردی در حال بهبود است. افزایش ضریب بازیافت حتی به مقدار کم میتواند پتانسیل درآمدزایی قابلتوجهی ایجاد کند. بهعنوان مثال، در سال۲۰۲۳، درآمد نفتی ایران حدود ۲۰میلیارد دلار گزارش شد، درحالیکه عربستانسعودی به درآمد ۱۰۱میلیارد دلاری دستیافت. این شکاف درآمدی عظیم (بیش از ۵برابر) در شرایطی رخ میدهد که تفاوت در میزان ذخایر اثباتشده دو کشور بسیار کمتر است. ایران با ۲۰۸میلیارد بشکه ذخیره اثباتشده در رتبه سوم جهان و عربستانسعودی با ۲۶۷میلیارد بشکه در رتبه دوم قرار دارد (اختلاف حدود ۲۸درصد). این عدمتناسب میان سهم ذخایر و سهم درآمد، هسته اصلی بحران بهرهوری در صنعت نفت ایران را آشکار میسازد.
پروژههای پایلوت تزریق آب و گاز
بهرغم پیچیدگی پروژههای ازدیاد برداشت از مخازن نفتی، شرکتهای داخلی موفق شدهاند تا پروژههای پایلوت تزریق آب و گاز را در مخازن شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب با موفقیت اجرا کنند. افزایش ضریب بازیافت مخازن بنگستان بهدلیل افت فشار شدید سرچاهی و تهچاهی همچنین کیفیت پایین سنگ مخزن با چالشهای زیادی همراه است، لذا استفاده از روشهای پایه گازی در اینگونه مخازن معمولا با ریسک قابلتوجهی همراه بوده و ازدیاد برداشت باید از طریق تزریق آب صورت بگیرد. به گفته مسوولان شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب تزریق آب در مخزن بنگستان میدان اهواز بهعنوان نخستین پروژه عملیاتی ازدیاد برداشت پایه آبی در مخازن مناطق نفتخیز، در قالب پنج بسته شامل مطالعات مخزن، اعتبارسنجی تزریق، برنامه چاه، پایش و تاسیسات سطحالارضی آغاز شده و بسیاری از اقدامهای این پروژه مانند مدلسازی مخزن بهمنظور تزریق آب، طراحی آزمایشهای پیشرفته و مشخصهسازی مخزن در مقیاس آزمایشگاه، چاه و مخزنمحور، برای نخستینبار در شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب با موفقیت انجام شدهاند.
امین شریفی، سرپرست پروژههای ازدیاد برداشت مطالعات مخازن شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب با اشاره به اینکه تزریق و سیلابزنی آب کمشور (پس از طراحی با نرمافزارهای تخصصی) برای بررسی ظرفیت تزریقپذیری در چاه ۴۰۲ اهواز بنگستان، در حدود یک ماه و تا دبی ۵هزار بشکه در روز برای نخستینبار انجام گرفته، اظهار کرد: آزمایش نمودارنگار تزریق و تولید، چاهآزمایی بلندمدت (بیش از دو ماه) در مخازن بنگستان با تراوایی بسیار کم و ساخت فشار طولانی، استفاده از تفکیکگر سرچاهی برای حذف اثرات انبارش چاه، ازجمله فعالیتهای انجامشده در این طرح با همکاری پژوهشگاه صنعت نفت و مشاوران بینالمللی بهشمار میروند. به گفته شریفی آزمایش بلندمدت تزریقپذیری اجرا شده و در مراحل پایانی قرار دارد، پس از پایان و بررسی اطلاعات، مقدمات اجرای پایلوت تزریق آب کمشور در مدت زمان طولانی فراهم میشود، همچنین بهمنظور بهبود و تکمیل روند ارزیابی پایلوت، افزایش عملکرد تزریق از طریق ایجاد شکاف هیدرولیک و پتانسیلسنجی روشهای پایش، مانند آزمایش ردیاب، در دستور کار اداره ارزیابی مخازن قرار دارد. با توجه به حجم نفت درجای مخازن بنگستانی، تزریق آب میتواند نقش بسزایی در افزایش ذخایر نفت قابلاستحصال مخازن مناطق نفتخیز جنوب (بالغ بر ۱۰درصد) ایفا کند. علاوهبر تزریق آب، تزریق گاز نیز یکی از موثرترین روشها برای حفظ فشار مخزن و تداوم تولید پایدار نفت بهشمار میرود و بخش قابلتوجهی از برنامههای توسعهای مناطق نفتخیز جنوب بر این محور متمرکز شدهاست.
جمعآوری گازهای همراه
به گزارش «شانا» در حوزه تزریق گاز، پروژه جمعآوری گازهای همراه و تزریق آن به میدان هفتکل به مرحله نهایی رسیده و طبق برنامهریزی انجامشده تا پایان امسال به بهرهبرداری میرسد، همچنین پروژه جمعآوری گازهای همراه میدان قلعهنار در حال اجراست و ایستگاه تزریق گاز این میدان، بهمنظور تامین انرژی موردنیاز نفت حاصل از فرآیند فرازآوری، مورداستفاده قرار میگیرد. تامین و تزریق گاز برای سایر میادین نفتی پنج شرکت اصلی مناطق نفتخیز جنوب نیز در دست برنامهریزی است و به همینمنظور احداث ایستگاههای جدید تزریق گاز در میادین بیبیحکیمه، کرنج، نرگسی، لبسفید، مارون و گچساران در دستور کار قرار دارد. هماکنون ۱۶مخزن گازی در برنامههای توسعهای مناطق نفتخیز جنوب قرارگرفته و از ابتدای امسال کارگروه توسعه مخازن گازی با هدف تسریع در روند جذب سرمایه، جمعآوری، ارزیابی و تکمیل پیشنهادهای ارائهشده از سوی شرکتهای توسعهدهنده تشکیل شدهاست.
افتتاح پروژههای بزرگ
حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران نیز با اعلام اینکه در یک سالگذشته شاهد افتتاح پروژههای بزرگی در شرکت ملی نفت ایران بودهایم، گفت: درخصوص پروژههای ازدیاد برداشت و جمعآوری گازهای همراه روندی افزایشی را نسبت به سالهای قبل تجربه کردهایم. به گفته وی، بهرغم جنگ نابرابر اقتصادی، از نظر مقدار تولید نفت و گاز، حفاریهای صورتگرفته در دریا و خشکی و تعداد دکلهای حفاری، وضعیت مناسبی را در صنعت نفت شاهد هستیم. مهدی شفیعیمطهر، مدیر مهندسی مجتمع گاز پارسجنوبی نیز از کاهش مشعلسوزی در مجتمع گاز پارسجنوبی خبر داد و گفت: پیشبینی میشود مشعلسوزی در این مجتمع تا پایان ۱۴۰۵ به روزانه ۳میلیون مترمکعب کاهش یابد که نشاندهنده عزم جدی برای کاهش آلودگی زیستمحیطی و بهینهسازی مصرف انرژی است.
به گفته وی، پروژههای کاهش مشعلسوزی در پالایشگاههای این مجتمع در دو بخش «خرید و اجرا» و «فروش گازهای مشعل» در قالب مزایده دنبال میشود. وی درباره پیشرفت فیزیکی پروژهها گفت: پیشرفت کلی این پروژهها بیش از ۸۰درصد است و تا پایان ۱۴۰۴ به اتمام میرسد. با توجه به پیشرفت ۸۰درصدی در تامین اقلام و اجرای پروژهها، مقدار مشعلسوزی پالایشگاههای پارسجنوبی در میانگین ۹ماه امسال حدود ۶میلیون مترمکعب روزانه است که منطبق با هدفگذاریهای تعیینشده در بخش مشعلسوزی در پروژههای کوتاهمدت است.
