عملکرد منفی پیامرسانها،موتورهای جستوجو و مدلهای داخلی AI در اینترنت خاموش نشان داد
ناکارآمدی شبکه ملی اینترنت
فعالیت صفر پیامرسانها
فعالیت شبکه بینالملل اینترنت، فقط به پلتفرمهای جهانی محدود نمیشود و طیف گستردهای از خدمات از ارسال ایمیل گرفته تا دسترسی به انواع مدلهای هوش مصنوعی در این بستر به کاربران ارائه میشود. با قطع کامل اینترنت جهانی از شامگاه ۱۸دیماه، تاکنون ایرانیها به هیچکدام از این خدمات دسترسی ندارند و نسخههای داخلی نیز با اختلال و کندی در عملکرد مواجه هستند. سالهاست که مسوولان سعی دارند تا مردم را ترغیب به استفاده از پیامرسانهای داخلی ایتا و بله کنند، اما تاکنون در این خصوص موفق نشدهاند و همچنان تلگرام و اینستاگرام در بین ایرانیها محبوبترین پلتفرمها هستند. بر اساس آخرین آمارها، میزان استفاده ایرانیها از اینستاگرام ۴۶.۵درصد، تلگرام ۳۹.۳درصد و واتساپ ۳۳.۳درصد است.
از سوی دیگر، استفاده کاربران ایرانی از پیامرسانهای داخلی نیز صرفا به دوران بحران محدود میشود. بهعنوان مثال، در دوران جنگ ۱۲روزه استفاده از پیامرسانهای داخلی به اوج خود رسید؛ بهگونهایکه تعداد کاربران این پیامرسانها تقریبا دوبرابر شد. البته به دلیل همین افزایش تعداد کاربران و نبود زیرساختهای مناسب، عملکرد آنها با اختلال مواجه شد. همچنین، در شرایط غیر بحرانی نیز هر از گاهی اخباری درباره اختلال ایتا و بله در رسانهها قابل مشاهده است. اما در این دوره از قطع کامل اینترنت بینالملل با تشدید اختلالها و محدودیتها عملکرد سایتها و پلتفرمهای بومی نیز مختل شده است. تا جایی که با وجود اعلام دبیر شورای عالی فضای مجازی مبنی بر فعالیت پیامرسانهای داخلی، بررسیها نشان میدهد که کاربران ایرانی در این پلتفرمها همچنان امکان ارسال پیام و چتکردن ندارند. با قطع اینترنت بینالملل، ماهیت و فعالیت بله، ایتا و آیگپ از پیامرسانی کاربران به بازنشر اخبار رسانههای رسمی تغییر یافته است.
جستوجوگرهای محدود،کند و پراختلال
از زمان قطع کامل اینترنت و ارتباطات ایران در شامگاه ۱۸دیماه، دسترسی مردم به گوگل و حتی سایتهای داخلی نیز بهصورت کامل از بین رفت. البته، از روز شنبه ۲۰ دیماه با فعالسازی اینترنت ملی بهتدریج دسترسی به سایتهای داخلی و عمدتا رسانههای رسمی امکانپذیر شد. اما این دسترسی نیز هنوز با اختلال و کندی مواجه است. در این میان، از آنجا که عامه مردم برای دسترسی به همین سایتهای دامنه آیآر، آدرس دقیق آنها را نمیدانند و در گوگل بهصورت فارسی اسامی سایتها را سرچ میکنند و با خطا در دسترسی مواجه میشوند، بهمرور رسانههای رسمی شروع به معرفی موتورهای جستوجوی داخلی کردند که مردم تاکنون اسم آنها را نشنیده بودند. ذرهبین (Zarebin.ir)، گردو (Gerdoo.ir) و ۲۰۵۹از جمله موتورهای جستوجوی داخلی هستند.
ذرهبین به نسبت دو موتور جستوجوی دیگر قدیمیتر و شناختهشدهتر است و در ویژگیهای کلیدی آن به جستوجو در وبسایتهای ایرانی، دسترسی به اخبار و مقالات، جستوجوی ویدئو و تصاویر و ابزارهای فیلتر کردن نتایج اشاره شده، اما در عمل، همانند پیامرسانهای داخلی با اختلال و کندی عملکرد مواجه است. ایرانیها به دادهها و سایتهای بینالمللی نیاز دارند، اما جستوجوی ذرهبین صرفا به سایتهای داخلی محدود شده است. اگر یک موضوع را در ذرهبین سرچ کنید، در یک صفحه نمایش با ۱۰سایت داخلی مواجه میشوید که از بین آنها فقط دو سایت با دامنه آیآر باز میشود و سایتهای داخلی با دامنه داتکام و داتاوآرجی مسدود است.
با این حال، بررسی عملکرد موتور جستوجوی ذرهبین نشان میدهد که صرفا برای دسترسی به سایتهای آیآر مناسب است. موتور جستوجوی گردو نیز که به ادعای طراحانش، با استفاده از الگوریتمهای هوشمند، نتایج جستوجوی مرتبط و دقیقی را به کاربران ارائه میدهد، صرفا کاربر را در صورت سرچ، به سایت داخلی مرتبط با موضوع منتقل میکند. به عنوان مثال، اگر شما در گردو، بانک مرکزی را سرچ کنید، آدرس آن بانک را میآورد و شما میتوانید به آن مراجعه کنید. اما موتور جستوجوی ۲۰۵۹ نسبت به دو موتور جستوجوی قبلی وضعیت نامناسبتری دارد.
اول اینکه در اکثر موارد، صفحه آن بالا نمیآید و دوم اینکه پس از سرچکردن، نتیجهای مشاهده نمیشود. تجربه برخی کاربران نیز عملکرد پراختلال و کند موتورهای جستوجوی داخلی را تایید میکند. یکی از کاربران در خصوص عملکرد این سه موتور جستوجو نوشته است: « منابع این جستوجوگرها محدود به گروهی از وبگاههای داخلی است و در وضعیت کنونی که اینترنت خارجی قطع است، فقط در حد جستوجوی ناقص در منابع داخلی کار میکنند.» یک کاربر دیگر نیز نوشت: « این سه موتور جستوجو، ظرفیت تحمل ترافیک بالا را ندارند. ضمن اینکه از گوگل و سایر موتورهای جستوجو استفاده میکنند و طبیعتا الان مختل هستند.» باقی نظرات مردم درباره این موتورهای جستوجو مربوط به عدم فعالیت آنها یا عدم توانایی در یک جستوجوی ساده و حتی تفکیک کلمات است.
هوش مصنوعی داخلی در بنبست
کاربران ایرانی پیش از قطع کامل اینترنت، جزو مخاطبان پروپاقرص هوش مصنوعی بودند. آنها برای انجام امور روزمره از تکالیف آموزشی و پژوهشی گرفته تا وظایف شغلی از انواع مدلهای جهانی هوش مصنوعی همچون چتجیپیتی و جمنای استفاده میکردند. اما در حال حاضر با قطع یکهفتهای اینترنت بینالملل، به این فناوریها دسترسی ندارند. در این شرایط هم، نسخههای بومی هوش مصنوعی از جمله گپ جیپیتی، روبو، زیگپ و اوکیان معرفی شدند. این مدلها نیز همانند پیامرسانها و موتورهای جستوجوی داخلی کارآیی ندارند. کاربران زمان ورود به این پلتفرمها با پیام اختلال عملکرد به دلیل قطع اینترنت بینالملل مواجه میشوند: «با توجه به قطع اینترنت بینالملل کشور، تا زمان رفع مشکل، از ورژنهای سبکی از مدلهای هوش مصنوعی متنی استفاده کنند که ممکن است دچار کندی و کمبود دقت باشند.»
در همین وضعیت، اکثر ورژنهای سبک این مدلهای هوش مصنوعی هم کار نمیکنند. حتی برخی از این پلتفرمها مطرح کردند که صرفا از طریق اشتراکهای پرو قادر به ارائه خدمت هستند. اما بررسیها نشان میدهد که کاربران هزینه را پرداخت میکنند، اما سرویسی به آنها ارائه داده نمیشود. همچنین تجربه سایر کاربران از این مدلهای بومی هوش مصنوعی بیانگر این است که در اکثر موارد پیامک کد ورود دریافت نمیکنند و در صورت ورود نیز، سرویسی به آنها ارائه نمیشود. از طرف دیگر، با توجه به اینکه از نظر زیرساختها و تجهیزات داخلی امکان طراحی و راهاندازی مدلهای هوش مصنوعی وجود ندارد، این مدلهایی که بهعنوان هوش مصنوعی بومی معرفی میشوند، از مدلهای متنباز هوش مصنوعی در دنیا استفاده میکنند و با قطع اینترنت بینالملل، از کار افتادهاند.
سوءاستفاده از قطع اینترنت
در شرایطی که مدلهای داخلی هوش مصنوعی امکان فعالیت ندارند و پلتفرمها کاربران را به خرید نسخههای اشتراکی دعوت میکنند، کاربران از پرداخت پول و عدم برگشت آن خبر میدهند. یک کاربر در این خصوص اعلام کرده است: « یکی از هوش مصنوعیها در همان ابتدای کار، ۳۰۰هزار تومان میخواهد و بعد از پرداخت، اعلام میکند که این نسخه ضعیف و کمکاربرد است.» هر چند مشخص نیست که چه تعداد از کاربران اقدام به پرداخت این هزینه کردند و نتوانستند آن مبلغ را برگردانند، اما نمیتوان این اقدام را در شرایطی که مردم به ارتباطات و اینترنت نیاز دارند و مجبور به استفاده از پلتفرمهای داخلی شدهاند، نادیده گرفت. به این دلیل که پلتفرمهای داخلی برای ترغیب و تشویق مردم به استفاده از شبکه ملی اطلاعات راهاندازی شدهاند، اما نه تنها نتوانستهاند در این خصوص موفق عمل کنند، بلکه موارد محدود استفاده را هم رایگان نکردهاند.
در همین زمینه، هوش مصنوعی داخلی روبو، اشتراکهای یکماهه، سهماهه، ۶ماهه و یکساله با قیمتهای ۱۵۰ تا ۲۴۰ هزار تومان میفروشد. زیگپ نیز بستههای یکماهه و یکساله با قیمتهای ۸۸ هزار تومان تا ۸۸۰ هزار تومان برای تولید نامحدود متن و عکس ارائه میدهد. علاوه بر این، سایتهای داخلی اشتراکگذاری فایلها از جمله ابرهمراهی (abrehamrahi.ir) و پیکوفایل (picofile.com) که امکان ذخیره ۲۰گیگابایت اطلاعات را در اختیار کاربران قرار میدهد، با اختلال مواجه است.
سایت پیکوفایل باز نمیشود و سایت ابرهمراهی نیز همانند سایر سایتهای داخلی اختلال دارد. البته، این سایت نیز برای ذخیرهسازی اطلاعات بیشتر بستههایی با قیمتهای ۷۰ هزار تومان تا ۲۰۰ هزارتومان با حجم ۲۰۰گیگابایت ۹۰روزه و ۱۵۰۰ گیگابایت ۱۸۰روزه ارائه میدهد. در مجموع، بررسی نمونههای بومی و داخلی پیامرسانها، موتورهای جستوجو و مدلهای هوش مصنوعی نشان میدهد که شبکه ملی اطلاعات در شرایط بحران و نبود اینترنت بینالملل، کارآیی ندارد. موضوعی که کارشناسها سالهاست به آن اشاره میکنند و دلیل آن را در ضعفهای زیرساختی و فنی کشور میدانند.
