دو محرک مثبت خودروسازان
دنیای اقتصاد - عباس بیات : یکی از اثرگذارترین صنایع در روند بازار سرمایه بی‌شک صنعت خودروست. ارزیابی رفتار معامله‌‌‌گران نشان میدهد که در دوره‌‌‌های گذشته همواره نوسانات خودروسازان با محوریت ایران خودرو مسیر آتی بازار سهام را نمایان کرده است. چند روز اخیر خبری از ایران خودرو مبنی بر گزارش توجیهی جهت اعمال افزایش سرمایه بیش از ۹۰۰درصد از محل تجدید ارزیابی دارایی‌‌‌ها منتشر شد. خبر مذکور از این حیث با اهمیت است که موجب خروج کامل شرکت ایران خودرو از مشمولیت ماده ۱۴۱ و در نتیجه به سود رسیدن این شرکت در فصول آتی میشود. این خبر در کنار از سرگیری عرضه آریسان در بورس کالا همگی چشم‌‌‌انداز مثبت از آینده خودروسازی در بازار سرمایه را تشکیل میدهد. ارزیابی صورت‌‌‌های مالی این صنعت نشان میدهد که قیمت‌‌‌گذاری دستوری آنچنان وضعیت خودروسازان را نابسامان کرده است که رکود هم در بخش تولیدات و هم در بخش درآمد اثر منفی برجای گذاشته است. حاشیه سود خودروییها نیز در پاییز امسال با بهبود ۶درصدی نسبت به میانگین فصلی به منفی ۳درصد رسیده است. باتوجه به چشم‌‌‌انداز مثبت کاهش زیان خودروسازان و عرضه محصولات در بورس کالا می‌‌‌توان انتظار داشت در آینده وضعیت این صنعت کمی سامان یابد.
بررسی مقادیر تولید شرکتهای تولیدکننده خودرو نشان میدهد، در ۱۳سال گذشته متوسط در هر سال ۱میلیون و ۹۸هزار دستگاه خودرو توسط هفت شرکت بورسی این صنعت به تولید رسیده است. با توجه به کاهش مقادیر تولید خصوصا طی سال گذشته، میانگین رشد تناژ این صنعت در مقیاس سالانه تقریبا صفر درصد بوده است. در سال گذشته عملکرد خوب رشد تولیدات خودروسازان طی سال ۱۴۰۱ تکرار نشده و مجموعا تولیدات این صنعت با افت ۱۰درصدی همراه شده است.
طی سال جاری ارزیابی مقادیر تولید فصلی خودروسازان حکایت از نزول تناژ تولیدی این صنعت دارد. در تابستان و پاییز امسال به ترتیب افت ۵ و ۲درصدی در مجموع مقادیر تولید صنعت خودرو به وقوع پیوسته است. این کاهش در مجموع تولیدات خودروسازان طی ۱۰ماه نخست امسال نیز تکرار شده است. در ۱۰ماه نخست سال جاری مجموع تولیدات این صنعت بهمیزان ۸۶۴هزار تن به ثبت رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۲درصد کاهش یافته است. اصلی‌‌‌ترین عاملی که می‌‌‌توان برای رکود در تولیدات این صنعت عنوان کرد کابوس قیمت‌‌‌گذاری دستوری خودروسازان است.
در سال ۱۴۰۱ برای چندماه محصولات خودروسازان در بورس کالا عرضه شد که همین موضوع عاملی شد تا وضعیت تولیدات این صنعت بهبود چشمگیری را نسبت به بازه تاریخی تجربه کند. این وضعیت پایدار نماند و بار دیگر قیمت دستوری کمر تولیدکننده را شکست و با توقف عرضه محصولات این صنعت در بورس کالا نزول تولیدات را در پی داشت. در بازه ۱۰ماهه امسال، به غیر از شرکت «خزامیا» مابقی نمادهای خودرویی بازار سهام با نزول مقادیر تولید همراه شده‌‌‌اند. شرکت «خزامیا» طی ۱۰ماهه امسال با ثبت تولید ۴۲هزار و ۷۰۰دستگاه خودرو توانسته است تولیدات خود را نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۸درصد افزایش دهد.
عملکرد خوب «خزامیا»
باتوجه به سیاست‌‌‌های واحدهای تولیدکننده، بعضا محصولات تولیدی به فروش نمی‌‌‌رسد و در انبارها دپو میشود تا با نرخ بالاتری به فروش برسد. بنابراین در کنار ارزیابی وضعیت تولید، بررسی مقادیر فروش هر صنعت میتواند دید بهتری نسبت به عملکرد کلی متغیرها نشان دهد. در بازه سالانه متوسط در هر سال ۱میلیون و ۵۲هزار دستگاه خودرو توسط شرکتهای بورسی این صنعت به فروش می‌‌‌رسد. در سال ۱۴۰۲ مجموع مقداری فروش صنعت خودرو در بازار سرمایه، بهمیزان ۱میلیون و ۶۷هزار تن بوده که در قیاس با سال ماقبل نزول ۱۲درصدی را تجربه کرده است.
در مقیاس فصلی وضعیت کاهشی تناژ فروش صنعت خودرو تکرار شده است. در تابستان و پاییز سال جاری میزان فروش خودروسازان با افت ۴درصدی همراه شده است. این کاهش در مجموع فروش ۱۰ماهه این صنعت نیز به ارمغان رسیده است. در ۱۰ماه نخست سال جاری مجموعا ۸۰۸هزار دستگاه خودرو توسط خودروسازان به فروش رسیده است که این میزان فروش در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۷درصد کاهش داشته است.
«خزامیا» همان‌طور که در بخش تولیدات تنها شرکتی بود که موفق به ثبت افزایش مقادیر تولید خود شده بود، در بحث مقداری فروش نیز این شرکت یکه‌تاز میدان فروش بود و در سال جاری موفق به افزایش مقداری فروش خود شد. در ۱۰ماه نخست امسال «خزامیا» ۴۱هزار دستگاه خودرو به فروش رساند که در مقایسه با ۱۰ماهه سال گذشته ۲۴درصد افزایش تجربه کرد.
کابوس دستوری صنعت خودرو
بر هیچ‌کس پوشیده نیست که قیمت‌‌‌گذاری دستوری، آفت صنعت خودروست و در سال‌‌‌های گذشته بیشترین آسیب از این محل به خودروسازان تحمیل شده است. کیفیت پایین خودروهای جدید نسبت به گذشته، افزایش سرسام‌آور قیمت‌‌‌ها به دلیل کاهش عرضه فقط دو جنبه منفی دستوری بودن نرخ فروش خودرویی‌‌‌هاست. در ۱۰ماه نخست امسال ۲۴درصد به نرخ فروش محصول اصلی شرکتهای خودروساز نسبت به مدت مشابه افزوده شده است.
در همین مقیاس بیشترین میزان جهش نرخ فروش مربوط به شرکت ایران‌خودروست. این شرکت در ۱۰ماهه امسال محصول اصلی خود یعنی گروه پژو را با ۵۱درصد افزایش نسبت به ۱۰ماهه ۱۴۰۱ به فروش رسانده است. در دهمین ماه از سال جاری، میانگین ۹درصد نرخ فروش محصول اصلی خودروسازان نسبت به متوسط سال جاری افزایش یافته است. بیشترین میزان رشد نرخ در همین مقیاس مربوط به «خکاوه» است.
این شرکت در دی ماه امسال محصول اصلی خود یعنی کامیون سنگین را توانست با ۴۰درصد افزایش نسبت به میانگین سال جاری به فروش برساند. در مقایسه نقطه به نقطه نیز «خکاوه» با رشد ۵۳درصدی نرخ فروش کامیون سنگین خود در دی ماه امسال بیشترین میزان جهش نرخ را تجربه کرده است. این در حالی است که میانگین ۲۶درصد به نرخ فروش محصول اصلی نمادهای خودروساز در دی ماه امسال افزوده شده است.
رکود درآمدی
پس از بررسی تولید و فروش شرکتهای خودروساز، حال نوبت به ارزیابی وضعیت درآمدی این صنعت رسیده است. در ۱۳سال گذشته به‌طور متوسط در هر سال ۳۷درصد به مبلغ فروش شرکتهای خودرویی افزوده شده است. در سال ۱۴۰۲ درآمد صنعت خودرو بهمیزان ۴۴۸هزار میلیارد تومان به ثبت رسید که در مقایسه با سال ماقبل رشد ۳۳درصدی را تجربه کرده است. این افزایش در بازه فصلی نیز تکرار شده است.
در تابستان و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب افزایش ۲۲ و ۱۵درصدی در مجموع درآمد شرکتهای خودرویی بازار سرمایه افزوده به ثبت رسیده است. طی ۱۰ماه نخست امسال درآمد فروش هفت نماد خودروساز بازار سهام بهمیزان ۴۱۳هزار میلیارد تومان به ثبت رسید که در قیاس با ۱۰ماه نخست ۱۴۰۲، افزایش ۱۵درصدی تجربه کرده است. شرکت «خزامیا» همان‌طور که در بحث افزایش مقادیر تولید و فروش یکه‌تاز میدان بود، در جهش درآمدی نیز با ثبت رشد ۳۵درصدی توانسته است فروش خود را در سال جاری به ۲۵هزار و ۴۰۶میلیارد تومان برساند و با این اوصاف بیشترین میزان رشد درآمد در سال جاری را تجربه کرده است.
بهبود نسبی حاشیه سود
اصلی‌‌‌ترین چالش شرکتهای خودروساز بازار سرمایه، بحث حاشیه سود این صنعت است. نرخ‌گذاری دستوری عاملی بوده است تا متغیرهای سودآوری خودروسازان متزلزل باشد و هر ساله با کاهش همراه شود. در مقیاس سالانه میانگین حاشیه سود صنعت خودرو منفی ۴درصد بوده است. در سال ۱۴۰۱ وضعیت حاشیه سود این صنعت بحرانی شده و به منفی ۸درصد رسیده است. با این حال در سال ۱۴۰۲ وضعیت بحرانی متغیرهای سودآوری خودروسازان جبران شده و حاشیه سود این صنعت همچون متوسط سالانه به منفی ۴درصد بهبود یافته است.
در بازه فصلی میانگین حاشیه سود شرکتهای تولیدکننده خودروی بورسی، بهمیزان منفی ۹درصد بوده است. در سال جاری طی فصل پاییز حاشیه سود بهمیزان منفی ۳درصد به ثبت رسیده است که در مقایسه با متوسط فصلی ۶درصد بهبود یافته است. شرکت ایران خودرو به عنوان لیدر خودروسازان بازار سرمایه، چند روز گذشته از افزایش سرمایه خود خبر داد.
این شرکت اعلام کرد که قصد دارد بیش از ۹۰۰درصد از محل تجدید ارزیابی دارایی‌‌‌ها اقدام به افزایش سرمایه کند. به موجب این افزایش سرمایه شرکت ایران خودرو از مشمولیت ماده ۱۴۱ خارج میشود و میتواند در گزارش‌های فصل آتی سود شناسایی کند. بنابراین باتوجه به تحقق این امر و اثرگذاری بالای ایران خودرو در کلیت خودروسازی بازار سرمایه، می‌‌‌توان انتظار داشت در دوره‌‌‌های آتی حاشیه سود صنعت خودرو به سمت مثبت شدن میل کند. بیشترین میزان حاشیه سود در صنعت خودرو، مربوط به شرکت «خدیزل» است. حاشیه سود این شرکت در سال ۱۴۰۲ و پاییز امسال به‌‌‌ترتیب بهمیزان ۳۳ و ۱۴درصد به ثبت رسیده است که در مقایسه با دیگر شرکتهای این حوزه عملکرد بسیار خوبی از لحاظ رشد سودآوری تجربه کرده است.
بهبود دلاری خودروییها
ارزیابی دلاری سودآوری شرکتهای خودروساز میتواند دید بهتری نسبت به وضعیت واقعی این صنعت ارائه کند. بر اساس دلار توافقی، سود ناخالص صنعت خودرو در پاییز امسال بهمیزان ۶۲میلیون و ۳۸۰هزار دلار به ثبت رسیده است. این نشان میدهد سود ناخالص خودروسازان در سومین فصل سال بهمیزان ۳۹۵درصد نسبت به پاییز ۱۴۰۲ رشد کرده است. همچنین مقایسه سود ناخالص خودروسازان در پاییز امسال نشان میدهد۱۵۲درصد از تابستان رشد تجربه کرده است.
در بازه فصلی همواره خودروسازان زیان عملیاتی تجربه کرده‌‌اند. در پاییز امسال زیان عملیاتی این صنعت با ۲۸میلیون دلار کاهش نسبت به تابستان همراه شد و به ۱۰۸میلیون دلار رسیده است. باتوجه به سایه قیمت دستوری خودروسازان، همواره شرکتهای خودرویی متحمل زیان خالص می‌‌شوند. در پاییز سال‌جاری زیان خالص این صنعت بهمیزان ۲۰۴میلیون دلار به ثبت رسید که در مقایسه با تابستان ۱۵درصد بهبود را تجربه کرده است.
در بازه سالانه در سال ۱۴۰۲ برای نخستین مرتبه در شش سال اخیر سودآوری این صنعت مثبت شد. سود خالص دلاری خودروییها در سال گذشته بهبود ۶۰۰میلیون دلاری را تجربه کرد و به ۱۲۶میلیون دلار افزایش یافت. این بهبود در سود عملیاتی و خالص خودروییها نیز به وقوع پیوسته است. در سال ۱۴۰۲ زیان عملیاتی دلاری این صنعت نسبت به سال گذشته بهبود تجربه کرد و به منفی ۵۲۲میلیون دلار رسید. در بخش زیان خالص نیز، زیان شرکتهای خودرویی در سال ۱۴۰۲ با کاهش همراه شد. زیان خالص این صنعت در سال گذشته ۳۶۴میلیون دلار کاهش یافت و به ۹۶۱میلیون دلار رسید.
