بن‌بست توسعهای صنعت ارتباطات
دنیای اقتصاد -عباس بیات : با وجود وضعیت نامناسب لیدر مخابراتی‌‌‌ها یعنی شرکت «اخابر» وضعیت دیگر شرکت‌های هم‌‌‌گروه آن بهتر است. درآمد ارائه خدمات صنعت ارتباطات در سال ۱۴۰۲ به میزان ۶۴هزار و ۶۲۱میلیارد تومان بوده که در مقایسه با سال ماقبل ۲۹درصد افزایش را تجربه کرده است. در سال‌جاری وضعیت درآمدی این صنعت بهبود یافته و طی هشت‌ماه امسال درآمد شرکت‌های مخابراتی بازار سرمایه با رشد ۳۳درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۵۴هزار میلیارد تومان افزایش یافته است. با شنیدن نام صنعت مخابرات، ناخودآگاه نام دو شرکت مخابرات ایران و همراه‌‌‌اول در ذهن همگان پدیدار می‌شود.
البته این اتفاق عجیب نیست، چرا که این دو شرکت پایه‌‌‌گذار خطوط تلفن و سیمکارت در ایران بودند و رونق زیرساخت ارتباطی کشور به دست این دو شرکت صورت گرفت. شرکت همراه‌‌‌اول با تغییر رویکرد خود و افزایش حجم سرمایه‌گذاری‌‌‌ها خصوصا دو سرمایه‌گذاری «نوردنا» و «دیجی‌‌‌کالا» موجب شده است سودآوری همراه اول تغییرات مثبت داشته باشد و در صورت ادامه این روند می‌‌‌توان به بهبود وضعیت این شرکت خوش‌بین بود.
شرکت مخابرات در سال‌های گذشته در واحد تحقیق و توسعه (R&D) عملکرد خوبی نداشته است. نبود نوآوری آن‌‌‌هم در یک صنعت های‌تک که مستلزم نوآوری است، موجب شده است تا دو شرکت بزرگ این صنعت یعنی «اخابر» و «همراه اول» همچنان پس از گذشت دودهه از فعالیت خود همان خدماتی را ارائه کنند که ۲۰سال پیش ارائه می‌‌‌کردند.
دوره رونق در صنعت ارتباطات به‌سرعت سپری شد و در این دوران با توجه به انحصاری که دو شرکت مخابرات و همراه‌‌‌اول داشتند، سود بالایی را تجربه کردند.
با این حال اکنون بازار این صنعت در مرحله اشباع قرار دارد. به‌عنوان نمونه، کشور انگلستان چندی پیش اعلام کرد که قصد دارد خطوط تلفن ثابت خود را به کلی جمع‌‌‌آوری کند. از طرفی با توجه به رشد بهای تمام‌شده و نیاز به هزینه سالانه ۹۰میلیون دلاری «اخابر» برای حفظ شبکه و از طرفی هزینه بالای حقوق و دستمزد این شرکت می‌‌‌توان گفت هزینه‌‌‌های آن از درآمد پیشی گرفته است. بنابراین در حال حاضر نمی‌‌‌توان افق روشنی برای آن متصور بود؛ مگر آنکه استراتژی مدیریتی این شرکت تغییر کند.
فقدان نوآوری
از سال ۱۳۷۸ که خطوط تلفن ثابت در سراسر ایران گسترش یافت، صنعت ارتباطات به یکی از صنایع زیرساختی کشور تبدیل شد. از آنجا که انحصار خطوط تلفن ثابت به شرکت مخابرات ایران رسید، از همان ابتدا رونق بی‌بدیلی در شرکت مخابرات رقم خورد.
قیمت هر خط تلفن ثابت در آن سال به پول امروز مبلغ بسیار گزافی بود. از سال ۸۳ همزمان با ورود سیمکارت به ایران، مردم این بار مجاب به استفاده از تلفن همراه شدند. در آن سال مبلغی بالغ بر ۳۲میلیون تومان به پول امروز هزینه هر سیمکارت بود که افراد ثبت‌نامی به‌طور میانگین یک‌سال در صف بودند تا به سیمکارت دسترسی یابند. دوره رشد و رونق شرکت‌های حوزه ارتباطات خیلی سریع گذشت.
با توجه به منحصر بودن خط تلفن و سیمکارت به شرکت مخابرات و همراه اول، وضعیت درآمدی این دو شرکت رشد فزاینده‌‌‌ای را در دهه ۸۰ تجربه کرد. با این حال، دوران رونق این صنعت به‌سرعت سپری شد و شرکت‌های مخابرات و همراه اول نتوانستند خود را با گسترش تکنولوژی همراه کنند. فقدان نوآوری در این دو شرکت بنیان‌گذار حوزه ارتباطات موجب شد تا در بلندمدت وضعیت درآمد و سودآوری این دو شرکت با نزول همراه شود. این در حالی است که طی همین مدت، بسیاری از شرکت‌های استارت‌آپی توانستند با ارائه پلتفرم‌‌‌های آنلاین از وضعیت سودآوری و درآمد خوبی برخوردار شوند. با این حال واحد تحقیق و توسعه (R&D) نوآوری را برای شرکت‌های همراه اول و مخابرات رقم نزد. این دو شرکت همچنان پس از گذشت بیش از ۲۰سال همان خدماتی را ارائه می‌دهند که در گذشته ارائه کردند.
کامبک درآمدی
طی هفت‌سال گذشته، به‌طور میانگین ۲۶درصد به درآمد ارائه خدمات شرکت‌های ارتباطی افزوده شده است. طی سال ۱۴۰۲ مجموع درآمد این صنعت بازار سرمایه به میزان ۶۴هزار میلیارد تومان بوده که در مقایسه با سال ماقبل رشدی معادل ۲۹درصد را تجربه کرده است. با توجه به میانگین افزایش سالانه می‌‌‌توان اذعان کرد که وضعیت درآمد این صنعت در سال ۱۴۰۲ تا حدی مطلوب بوده است. در بهار و تابستان امسال وضعیت درآمدی شرکت‌های ارتباطی بهبود چشمگیری را تجربه کرده است. طی دو فصل آغازین سال‌جاری به‌‌‌ترتیب میزان درآمد این صنعت ۱۹هزار و ۶۸۹میلیارد تومان و ۵۴هزار و ۴۲۸میلیارد تومان به ثبت رسیده که در قیاس با مدت مشابه سال گذشته افزایش ۳۸ و ۳۱درصدی را تجربه کرده است.
تجمیع درآمد هشت‌ماهه صنعت ارتباطات ۵۴هزار و ۴۲۸میلیارد تومان بوده که در مقایسه با هشت‌ماه آغازین ۱۴۰۲ افزایش ۳۳درصدی را تجربه کرده است. بر این اساس می‌‌‌توان گفت وضعیت درآمدی شرکت‌های حوزه ارتباطات در سال‌جاری در قیاس با ۱۴۰۲ مطلوب‌‌‌تر شده است.
از میان پنج‌شرکت فعال بورسی حوزه ارتباطات، شرکت «آسیاتک» بیشترین میزان رشد درآمد را در سال‌جاری تجربه کرده است. مجموع درآمد این شرکت طی هشت‌ماه امسال یک‌هزار و ۸۹۸میلیارد تومان بوده که در مقایسه با هشت‌ماه آغازین ۱۴۰۲ رشد ۴۶درصدی را به ثبت رسانده است.
نزول حاشیه سود
از آنجا که قیمت جهانی حوزه ارتباطات در بازه بلندمدت همواره کاهشی بوده و از طرفی بهای تمام‌شده این صنعت که عمدتا شامل مواد معدنی و حقوق و دستمزد است همواره ثابت رو به افزایش است، این امر موجب می‌شود تا در صورت عدم‌توسعه در این صنعت، حاشیه سود با کاهش همراه شود. در مقیاس سالانه حاشیه سود شرکت‌های ارتباطی ۳۴درصد بوده است. با این حال طی ۱۲ماه ۱۴۰۲ حاشیه سود مخابراتی‌‌‌ها ۲۱درصد به ثبت رسید که در مقایسه با متوسط سالانه نزول ۱۳درصدی را تجربه کرده است.
در مقیاس فصلی نیز وضعیت کاهشی حاشیه سود صنعت ارتباطات کاملا مشهود است. متوسط حاشیه سود شرکت‌های حوزه ارتباطات در مقیاس فصلی ۱۹درصد بوده که طی بهار و تابستان امسال به‌‌‌میزان ۱۳ و ۱۴درصد کاهش یافته است.
از میان شرکت‌های فعال در حوزه ارتباطات، شرکت «آسیاتک» هم در بازه فصلی و هم در مقیاس سالانه بیشترین میزان سودآوری را تجربه کرده است. حاشیه سود سال ۱۴۰۲ و تابستان امسال شرکت «آسیاتک» به‌‌‌ترتیب ۳۰ و ۲۴درصد به ثبت رسیده است.
افزایش ۳۵درصدی منابع اصلی درآمد
به‌جز شرکت همراه اول، سایر شرکت‌های حوزه ارتباطات معمولا از منابع مختلف درآمدی سود کسب می‌کنند. با این حال یک خدمت معمولا سهم بیشتری از درآمد شرکت‌های ارتباطی را تشکیل می‌دهد. طی هشت‌ماه ابتدایی امسال به‌طور میانگین ۳۵درصد به منبع اصلی درآمدی شرکت‌های ارتباطات افزوده شده است. در این مقیاس بیشترین رشد درآمد به شرکت «همراه» تعلق دارد. این شرکت موفق شده است کارکرد مشترکان خود را در حدود ۴۳درصد نسبت به هشت‌ماه ابتدایی ۱۴۰۲ افزایش دهد. در مقیاس نقطه به نقطه طی هشتمین ماه از سال‌جاری منابع اصلی درآمد شرکت‌های مخابراتی با رشد ۳۰درصدی همراه بوده است.
در این بازه بیشترین رشد درآمدی مربوط به شرکت «آسیاتک» بوده که درآمد حوزه خدمات اینترنتی خود را ۳۹درصد نسبت به آبان سال گذشته افزایش داده است. مقایسه درآمد آبان شرکت‌های مخابراتی با میانگین سال‌جاری نشان می‌دهد که در این ماه به‌طور متوسط ۵درصد به درآمد اصلی این صنعت افزوده شده است. بیشترین میزان رشد درآمدی مربوط به شرکت «افرا» بوده و این شرکت طی هشتمین ماه از سال موفق شده است خدمات دیتاسنتر خود را با رشد ۷درصدی نسبت به متوسط سال به فروش برساند.
