افزایش کسری تجاری محصولات کشاورزی
دنیای اقتصاد : کشاورزی و صنایع غذایی به‌عنوان یکی از بخش‌های موثر بر تولید ناخالص داخلی با اشتغال‌زایی گسترده و همچنین تامین‌‌‌‌کننده نیازهای زیستی مردم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. تولید محصولات کشاورزی و صنایع غذایی در سال‌های اخیر با مشکلات و چالش‌های بسیاری روبه‌رو بوده که از مهم‌ترین آنها می‌توان به تغییرات گسترده اقلیمی، بی‌‌‌‌ثباتی و ناپایداری منابع طبیعی، کاهش بارندگی‌‌‌‌ها، فرسایش خاک و کاهش زمین‌‌‌‌های کشاورزی، نوسانات ارزی و افزایش قیمت نهاده‌‌‌‌های تولید، ضعف تکنولوژی و باقی‌ماندن در قالب سنتی با بهره‌‌‌‌وری پایین، کمبود سرمایه درگردش و نقدینگی در کنار کندی اعتباردهی و تامین مالی و... اشاره کرد. براساس گزارش منتشرشده توسط مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران و با استناد به آمار گمرک جمهوری‌اسلامی ایران، کسری تراز تجاری محصولات کشاورزی و صنایع غذایی (بخش کشاورزی) در دو ماه نخست امسال۱۳۷۵میلیون دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال‌قبل ۱۰.۸درصد افزایش یافته‌است (از منفی ۱۲۴۱ به منفی ۱۳۷۵).بدون‌تردید با توجه به افزایش جمعیت کشور و چالش‌های پیش‌روی تولید کشاورزی، میزان عرضه محصولات در این بخش با تقاضای این بخش، همخوانی ندارد و این موضوع به تهدیدی برای امنیت غذایی بدل خواهد شد.
تراز تجاری محصولات کشاورزی و صنایع غذایی (بخش کشاورزی) در دو ماه نخست سال۱۴۰۳، منفی یکمیلیارد و ۳۷۵میلیون دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال‌قبل ۱۰.۸درصد بدتر شده‌است. در این بازه زمانی ارزش صادرات ۲۱.۳درصد و ارزش واردات ۱۵.۳درصد افزایش داشته‌است. کسری تراز تجاری دو ماهه سال۱۴۰۳ نسبت به میانگین ۶ سال‌منتهی به ۱۴۰۲ که منفی یکمیلیارد و ۲۳۵میلیون دلار بوده، ۱۱.۳درصد بدتر شده‌است. تراز تجاری محصولات کشاورزی در دو ماهه سال۱۴۰۳، منفی یکمیلیارد و۴۴۴میلیون دلار بوده که این شاخص نسبت به مدت مشابه سال‌قبل ۱۱.۷درصد بدتر شده‌است.
کسری تراز تجاری دو ماهه سال۱۴۰۳ نسبت به میانگین ۶ سال‌منتهی به ۱۴۰۲ که منفی یک‌‌میلیاردو ۳۲۷میلیون دلار بوده، بیشتر شده‌است.
رشد واردات محصولات کشاورزی
مقدار واردات محصولات کشاورزی در دو ماهه امسال، ۴میلیون و ۴۶ هزارتن به ارزش ۲میلیارد و ۳۸۰میلیون دلار بوده که از نظر وزن ۶۹.۲درصد کل واردات کشور (مقدار واردات کل کشور ۵میلیون و ۸۴۸هزار تن) و از نظر ارزش ۲۶.۳درصد کل واردات کشور (ارزش واردات کل کشور ۹میلیارد و ۶۵میلیون دلار) را شامل می‌شود. ارزش واردات در این مدت ۱۵.۳درصد بیشتر از مدت مشابه سال‌قبل و در مجموع نیز رشد ۱۴درصدی نسبت به میانگین ۶سال‌منتهی به دو ماهه سال۱۴۰۲ مشاهده می‌شود.
اقلام عمده وارداتی محصولات کشاورزی در دو ماهه ۱۴۰۳، شامل ذرت‌دامی به ارزش ۶۴۸میلیون دلار با سهم ۲۷.۲درصد، کنجاله به ارزش ۴۸۲میلیون دلار و سهم ۲۰.۳درصدی، روغن نباتی به ارزش ۲۶۷میلیون دلار با سهم ۱۱.۲درصد، دانه سویا با ارزش ۲۰۳میلیون دلار و سهم ۸.۵درصدی، برنج با ارزش ۱۹۶میلیون دلار و سهم ۸.۲درصدی، گوشت قرمز با ۱۸۸میلیون دلار و سهم ۷.۹درصدی، قند و شکر با ۱۲۲میلیون دلار و سهم ۵.۱درصدی و انواع میوه با ارزش ۸۸میلیون دلار و سهم ۳.۷درصدی از محصولات کشاورزی را شامل می‌شوند. محصولات مذکور ۹۲.۲درصد از ارزش محصولات کشاورزی واردشده را شامل می‌شوند.
متوسط ارزش هر‌تن از کالاهای وارداتی بخش کشاورزی در دو ماهه امسال ۵۸۸دلار است که در مقایسه با متوسط ارزش هر‌تن از کالاهای وارداتی کل کشور (۱۵۵۰دلار) ۶۲.۶درصد کمتر است. متوسط ارزش گمرکی هر دلار محصولات کشاورزی و صنایع غذایی وارداتی ۲۸۴هزار و ۹۳۳ریال بوده که در مقایسه با متوسط ارزش گمرکی هر دلار کالاهای وارداتی کل کشور (۲۸۴هزار و ۹۳۹ریال) اختلاف معناداری ندارد.
کشورهای عمده مبدا واردات از نظر ارزش محصولات کشاورزی آنها به ترتیب شامل؛ امارات‌متحده‌عربی ۶۴۱، ترکیه ۴۵۱، هند ۱۷۸، هلند ۱۶۴، سوئیس ۱۵۹، فدراسیون‌روسیه ۱۱۳، پاکستان ۱۰۷، انگلستان ۸۲.۲، چین ۷۵.۸، سنگاپور ۶۰، برزیل ۵۴، هنگ‌کنگ ۴۸ و استرالیا ۳۰.۶میلیون دلار بوده که در مجموع ۹۰.۸درصد کل ارزش واردات محصولات کشاورزی کشورمان را به خود اختصاص داده‌اند.
صعود واردات محصولات صنایع غذایی
مقدار واردات محصولات صنایع غذایی در دو ماهه امسال ۳۰.۸هزارتن با ارزش ۱۲۴میلیون دلار بوده که به‌ترتیب از نظر وزن ۰.۵۳درصد و از نظر ارزش ۱.۳۶درصد کل واردات کشور را شامل می‌شود. ارزش واردات در این مدت ۱۵.۷درصد بیشتر از مدت مشابه سال‌قبل و در مجموع نیز رشد ۴۲درصدی نسبت به میانگین ۶ سال‌منتهی به دو ماهه سال۱۴۰۲ مشاهده می‌شود.
اقلام عمده وارداتی محصولات صنایع غذایی در دو ماهه ۱۴۰۳، شامل توتون، سیگار و انواع تنباکو به ارزش ۵۱.۸میلیون دلار با سهم ۴۱.۹درصد، مکمل‌‌‌‌های غذایی به ارزش ۱۷.۸میلیون دلار با سهم ۱۴.۴درصد، کاکائو به ارزش ۱۷.۶میلیون دلار با سهم ۱۴.۳درصد، فرآورده‌ها از میوه و سبزی به‌ارزش ۱۲.۴میلیون دلار با سهم ۱۰درصد، شیرخشک به ارزش ۹.۷میلیون دلار با سهم ۷.۹درصد و افزودنی‌‌‌‌های خوراکی آماده دام و طیور به ارزش ۶.۹میلیون دلار با سهم ۵.۶درصد از کل ارزش واردات محصولات صنایع غذایی بوده که محصولات مذکور در مجموع ۹۴.۱درصد ارزش واردات محصولات صنایع غذایی را شامل می‌شوند. متوسط ارزش هر‌تن از کالاهای وارداتی بخش کشاورزی (کشاورزی و صنایع غذایی) در دو ماهه امسال ۴۰۱۶ دلار به ازای هر‌تن است که در مقایسه با متوسط ارزش هر‌تن از کالاهای وارداتی کل کشور (۱۵۵۰ دلار) ۱۵۹درصد بیشتر است.
متوسط ارزش گمرکی هر دلار محصولات صنایع غذایی وارداتی ۲۸۵هزار‌ریال بوده که در مقایسه با متوسط ارزش گمرکی هر دلار کالاهای وارداتی کل کشور (۲۸۴هزار و ۹۳۹ریال) حدود ۲درصد بیشتر است.
ارتقای صادرات محصولات کشاورزی
در دو ماهه سال۱۴۰۳، مقدار صادرات محصولات کشاورزی یک‌‌‌میلیون و ۷۳۶هزار تن و به ارزش ۹۳۶میلیون دلار است که از نظر وزن ۷.۴درصد و از نظر ارزش ۱۱.۷درصد کل صادرات کالاهای غیرنفتی کشور را به خود اختصاص داده‌است. ارزش صادرات دو ماهه سال۱۴۰۳ نسبت به مدت مشابه سال‌قبل ۲۱.۳درصد و در مقایسه با متوسط مدت مشابه ۶ سال‌منتهی به ۱۴۰۲ به میزان ۲۳.۱درصد افزایش دارد.
اقلام صادرات محصولات کشاورزی شامل انواع میوه‌های درختی به ارزش ۳۱۷میلیون دلار با سهم ۳۳.۸درصد، انواع سبزی‌ها و محصولات جالیزی به ارزش ۲۹۵میلیون دلار با سهم ۳۱.۵درصد، شیر و فرآورده‌های آن به ارزش ۱۲۸میلیون دلار با سهم ۱۳.۷درصد، ماهی و میگو به ارزش ۶۶.۷میلیون دلار با سهم ۷.۱درصد، زعفران ۲۲میلیون دلار با سهم ۲.۴درصد و حبوبات ۱۷.۳با سهم ۱.۸درصد از کل ارزش صادرات محصولات کشاورزی بوده‌است.
محصولات مذکور ۹۰.۳درصد از کل ارزش محصولات کشاورزی صادراتی هستند. متوسط ارزش هر‌تن کالاهای صادراتی بخش کشاورزی (کشاورزی و صنایع غذایی) ۵۳۹ دلار بوده که در مقایسه با متوسط ارزش هر‌تن کالاهای صادراتی غیرنفتی کشور (۳۴۲دلار) ۵۷.۷درصد بیشتر است.
متوسط ارزش گمرکی هر دلار محصولات کشاورزی صادراتی در دو ماهه امسال، ۴۱۰هزار و ۱۵۵ریال و متوسط کل صادرات غیرنفتی کشور ۴۱۰هزار و ۵۹۵ریال بوده‌است. مقاصد صادراتی محصولات کشاورزی (از نظر ارزش) کشور عراق ۳۲۶میلیون دلار، امارات‌متحده‌عربی ۱۰۵، فدراسیون‌روسیه ۸۳.۱، پاکستان ۷۵.۶، افغانستان ۵۹.۱، هند ۳۸.۰، ترکیه ۳۴.۴، چین ۲۶.۷، جمهوری‌آذربایجان ۲۳.۶، قزاقستان ۲۱.۷، ازبکستان ۱۶.۹، ترکمنستان ۱۳.۲، قطر ۱۲.۲ و قرقیزستان ۱۱.۷میلیون دلار بوده‌است که در مجموع ۹۰.۴درصد کل ارزش صادرات محصولات کشاورزی کشورمان را به خود اختصاص داده‌اند.
روند روبه‌رشد صادرات محصولات صنایع غذایی
در دو ماهه سال۱۴۰۳، مقدار صادرات محصولات صنایع غذایی ۲۲۷هزارتن به ارزش ۱۹۳میلیون دلار است که از نظر وزن ۰.۹۷درصد و از نظر ارزش ۲.۴درصد کل صادرات کالاهای غیرنفتی کشور را به خود اختصاص داده‌است. ارزش صادرات در دو ماه نخست سال۱۴۰۳ نسبت به مدت مشابه سال‌قبل ۲۱.۲درصد افزایش داشته و در مقایسه با متوسط مدت مشابه ۶ سال‌منتهی به ۱۴۰۲ به میزان ۷.۶درصد رشد کرده‌است.
اقلام صادراتی محصولات صنایع غذایی شامل شیرینی‌ها به ارزش ۳۰میلیون دلار با سهم ۱۵.۶درصد، انواع آبمیوه و کمپوت ۲۸.۱میلیون دلار با سهم ۱۴.۶درصد، انواع نان (خشک، سوخاری و سایر) ۲۴.۸میلیون دلار با سهم ۱۲.۹درصد، رب‌گوجه‌‌‌‌فرنگی ۲۴.۳میلیون دلار با سهم حدود ۱۲.۶درصد، خوراک‌دام و طیور ۱۴.۷میلیون دلار با سهم ۷.۴درصد، انواع خمیرهای غذایی ۱۳.۱میلیون دلاربا سهم ۶.۸درصد، انواع مخمرهای غذایی ۱۱.۸ میلیون دلاربا سهم ۶.۲درصد، سیب‌زمینی آماده یا محفوظ شده ۱۱.۳میلیون دلار با سهم ۵.۹درصد، بستنی ۹.۸میلیون دلار با سهم ۵.۱درصد و آب‌معدنی و نوشیدنی ۶میلیون دلار با سهم ۳.۱، از کل ارزش صادرات صنایع غذایی بوده‌است. متوسط ارزش هر‌تن کالاهای صادراتی صنایع غذایی ۸۴۷ دلار بوده که در مقایسه با متوسط ارزش هر‌تن کالاهای صادراتی غیرنفتی کشور (۳۴۲ دلار) ۱۴۸درصد بیشتر است.
متوسط ارزش گمرکی هر دلار محصولات صنایع غذایی صادراتی در دو ماه نخست سال۱۴۰۳برابر ۴۱۱ هزار و ۱۹ریال و متوسط کل صادرات غیرنفتی کشور ۴۱۰هزار و ۵۹۵ریال بوده‌است. مقاصد صادرات محصولات صنایع غذایی (از نظر ارزش) کشور عراق ۷۸.۸، افغانستان ۲۱.۹، ترکیه ۱۵.۷، پاکستان ۱۳، فدراسیون‌روسیه ۱۱.۲، امارات‌متحده‌عربی ۶.۷، ازبکستان ۶.۵ ، سومالی ۴.۹، ترکمنستان ۴.۸، قزاقستان ۴.۱، جمهوری‌آذربایجان ۳.۳ و ارمنستان ۲.۷میلیون دلار بوده‌است که در مجموع ۹۰.۱درصد کل ارزش صادرات صنایع غذایی کشورمان را به‌‌‌‌خود اختصاص داده‌اند.
میزان بارندگی
اطلاع از میزان بارندگی و مقایسه آن با مدت زمان مشابه سال‌گذشته یا دوره بلندمدت، دورنمایی از میزان تولید محصولات به‌ویژه دیم خواهد داد که باعث تصمیم‌گیری مناسب و تحلیلی واقعی از میزان صادرات و واردات محصولات کشاورزی می‌شود. طی ۸ ماه نخست از سال‌آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ میزان بارندگی ۲۱۴.۹ میلیمتر بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال‌قبل حدود ۲۱.۳درصد افزایش و در مقایسه با متوسط بلندمدت حدود ۱.۳درصد کاهش داشته‌است.
