نگون‌بختی آشامیدنی‌‌‌ها در ۱۴۰۱
دنیای‌اقتصاد - عباس بیات : کسی نمی‌‌‌تواند اهمیت نوشیدنی‌‌‌ها در زندگی انسان برای هیدراته نگه‌‌‌داشتن بدن را نادیده بگیرد. صنعت نوشیدنی همیشه حرف‌‌‌های زیادی در صنایع غذایی برای گفتن دارد و شرکت‌های مختلفی در ایران نوشیدنی‌‌‌های متنوع تولید می‌کنند. با این تفاسیر مواردی همچون تحریم‌‌‌های بین‌المللی، ابلاغ بخشنامه‌‌‌های لحظه‌‌‌ای دولتی، واسطه‌گری، کمبود نقدینگی و افزایش هزینه‌‌‌های تولید ناشی از رشد تورم طی سال‌های اخیر موجب شده است تا شرکت‌های آشامیدنی بازار سهام نتوانند آن‌طور که شایسته است، رشد را تجربه کنند. طی سال ۱۴۰۱ به‌‌‌دلیل سایه قیمت دستوری برخی از محصولات حاشیه سودهای این گروه از بازار سهام با میانگین کاهش ۸درصدی همراه بود اما درآمد آنها رشد ۳۸درصدی را به ارمغان آورد. تولید سه‌شرکت نوشیدنی فعال در بورس رشدی را به ثبت نرساند و تولیدشان همچون سال ۱۴۰۰ رقم خورد که عمده دلیل آن به مشکلات موجود در صنعت همچون کمبود نقدینگی و عدم‌تامین به‌موقع مواداولیه بازمی‌گردد. در مجموع می‌‌‌توان گفت طی ۱۲ماه ۱۴۰۱ عملکرد سه‌شرکت آشامیدنی بازار سهام جالب نبوده؛ چرا که هم به لحاظ تولید و هم حاشیه سود با افت مواجه بودند، درآمد آنها نیز افزایشی کمتر از تورم را تجربه کرده است.
پنج چالش سد راه آشامیدنی‌‌‌ها
بهطور کلی صنعت آبمیوه و کنسانتره را در ایران می‌‌‌توان صنعتی جوان تلقی کرد که در گروه صنایع تبدیلی کشور قرار گرفته است. در حالی که قبل از سال ۱۳۹۵ تنها سه‌واحد تولیدی در کشور در این زمینه فعالیت داشتند، اکنون تعداد این واحدها از مرز ۲۵۰واحد گذشته است. آذربایجان‌غربی، تهران، البرز، مازندران، آذربایجان‌شرقی و خراسان‌رضوی بیشترین واحدهای تولید آبمیوه در سطح کشور را دارا هستند. در حال حاضر از تمام ظرفیت تولید آبمیوه و کنسانتره کشور بهره‌‌‌برداری نمی‌شود و بخش زیادی از این ظرفیت مغفول مانده است. در واقع مشکلات متعددی در صنعت آبمیوه وجود دارد که مانع توسعه این صنعت می‌شود که از جمله آنها می‌‌‌توان به تحریم‌‌‌های بین‌المللی، ابلاغ بخشنامه‌‌‌های لحظه‌‌‌ای دولتی، واسطه‌گری، کمبود نقدینگی و افزایش هزینه‌‌‌های تولید ناشی از رشد تورم اشاره کرد.
دو فرآیند تولید آبمیوه
بهطور کلی تولید آبمیوه از دو مرحله کنسانتره و آبمیوه تشکیل شده است. در مرحله اول یعنی کنسانتره، میوه‌‌‌ها پس از حمل به کارخانه، با فشار آب، به کانال‌‌‌های مخصوصی منتقل و ضایعات و میوه‌‌‌های نامرغوب جدا میشوند. سپس به خردکن منتقل شده و تحت فشار پرس قرار می‌‌‌گیرند تا آب میوه جدا شود و پس از عبور از صافی به دستگاه‌‌‌های تحت خلا برده میشوند تا ماده غلیظی به شکل عسل تولید شود که به آن کنسانتره می‌‌‌گویند. در این میان کنسانتره تولیدی در مرحله اول، طی فرآیندی وارد مرحله دوم تولید می‌شود و با شکر، اسیدهای مجاز خوراکی و آب آشامیدنی به مخازنی از جنس استیل منتقل شده و پس از اختلاط در نسبت‌های معینی، آبمیوه مورد نظر تهیه می‌شود. آبمیوه حاصل پس از عبور از صافی‌‌‌های مخصوص وارد پاستوریزاتور شده و در دمای مناسب پاستوریزه می‌شود، سپس وارد مرحله بسته‌‌‌بندی می‌شود.
مثلث ۶ هزار میلیاردی بازار سهام
گروه نوشیدنی بازار سهام شامل سه‌نماد با ارزش بازاری به میزان ۶هزار و ۶۹۹میلیارد تومان است که در مجموع یک‌گروه کوچک در بورس اوراق بهادار محسوب می‌شود. در این بین بااهمیت‌‌‌ترین سهام این گروه به لحاظ ارزش بازار، نماد «غبهنوش» است که ارزشی بالغ بر ۳هزار و ۵۰۰میلیارد تومان از کل صنعت را تشکیل می‌دهد. نسبت قیمت به سود کل این صنعت ۲۵واحد است که نشان می‌دهد عمدتا نمادهای معاملاتی این گروه با نسبت قیمت به سود بالایی معامله میشوند. هرچه این نسبت در شرکتی پایین‌تر باشد، نشان‌دهنده توانایی رشد بالای آن نماد است که کمترین میزان نسبت مذکور را شرکت «غدیس» با ثبت عدد ۱۰واحد به ثبت رسانده است. سهامداران گروه آشامیدنی طی ۳۰روز اخیر بازدهی ۸درصدی را کسب کرده‌‌‌اند که در قیاس با بازدهی منفی ۶۲/ ۳درصدی شاخص بورس عملکرد مطلوبی محسوب می‌شود. بیشترین میزان رشد را شرکت «غبهنوش» با ۳۴درصد بازدهی نصیب سهامداران خود کرده و «غدیس» نیز بازدهی منفی ۸درصدی را طی مدت مذکور به ثبت رسانده و ضعیف‌‌‌ترین عملکرد ماه را در این گروه از آن خود کرده است.
رد پای قیمت دستوری بر حاشیه سود صنعت
اولین معیاری که می‌‌‌تواند میزان سودآوری و در نتیجه پایدار ماندن یک شرکت و صنعت را نشان دهد، میزان حاشیه سود حاصل از فروش محصولات در آن شرکت است. بر این اساس بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد که طی ۱۰سال اخیر میانگین حاشیه سودهای ناخالص، عملیاتی و خالص در گروه آشامیدنی به‌‌‌ترتیب ۳۱درصد، ۱۵درصد و ۵درصد بوده است. روند ۱۰ساله حاشیه سودها نشان می‌دهد که در ابتدا تا سال ۹۴ کاهشی بوده و از این سال روند افزایشی خوبی به خود گرفته است. با این حال طی دوسال اخیر یک‌بار دیگر روند کاهشی در حاشیه سودها رقم خورده، به‌‌‌طوری که حاشیه سود ناخالص در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ به‌‌‌ترتیب ۳۴ و ۲۶درصد به ثبت رسیده است. عمده علت این افت به قیمت‌گذاری دستوری حاکم بر برخی از محصولات این صنعت بازمی‌گردد. برای مثال در شرکت «غبهنوش» آخرین مرتبه در تاریخ ۲۰اردیبهشت ۱۴۰۱ در محصولات ماءالشعیر و دلستر افزایش نرخ به ثبت رسیده است که این موضوع نشان می‌دهد شرکت‌های صنعت با وجود رشد تورم و هزینه‌‌‌ها نتوانستند نرخ خود را افزایش دهند.
روند خنثی در تولیدات صنعت
از آنجا که تنوع زیادی در سبد محصولات شرکت‌های نوشیدنی وجود دارد، نمی‌‌‌توان آنها را با یک‌واحد اندازه‌‌‌گیری کرد. با این حال برای ارزیابی تولیدات صنعت می‌‌‌توان از درصد افزایش یا کاهش سالانه آن استفاده کرد. بر این اساس میانگین افزایش تولید طی دهه اخیر ۲درصد بوده که نشان می‌دهد عمده شرکت‌های این گروه به لحاظ تولید نتوانستند تولیدشان را به حد کافی افزایش دهند. بیشترین میزان رشد طی سال ۱۳۹۹ رقم خورده که شرکت‌های آشامیدنی افزایش ۳۰درصدی تولید را تجربه کردند. بیشترین افت تولیدات نوشیدنی نیز طی سال ۱۳۹۷ با افت ۲۳درصدی نسبت به ۱۳۹۶ اتفاق افتاده است. بیشترین میزان افزایش تولیدات را شرکت «غدیس» طی سال‌های اخیر تجربه کرده که میانگین ۱۰ساله ۴درصد توانسته است میزان تولید خود را افزایش دهد.
تحقق رشد مثبت درآمد طی دهه اخیر
طی دهه اخیر هر سال درآمد این سه‌شرکت آشامیدنی بهطور میانگین ۳۶درصد رشد را تجربه کرده که نه می‌‌‌توان اذعان کرد رکورد خوبی بوده و نه می‌‌‌توان گفت عملکرد ضعیفی داشته است و رشدی معمولی را طی این سال‌ها با وجود فشار تورم تجربه کرده است. رکورد این ۱۰سال طی سال ۱۳۹۹ رقم خورده که درآمد کلی صنعت افزایش ۸۲درصدی داشته است. طی تمام این سال‌ها درآمد آشامیدنی‌‌‌ها رشد مثبت داشته؛ هرچند در برخی سال‌ها زیر ۱۰درصد بوده و در برخی بیش از آن را تجربه کرده است. با این حال کمترین میزان رشد طی سال ۱۳۹۵ با افزایش ۶درصدی به ثبت رسیده که عمده علت آن به مشکل عدم‌تامین مواداولیه به دلیل تحریم‌‌‌های بین‌المللی بازمی‌گردد که این عاملی بوده تا شرکت‌ها نتوانند فروش خوبی را به ثبت رسانند.
افزایش نرخ ۴۶ درصدی ماءالشعیر
طی سومین ماه از سال ۱۴۰۲ بهطور متوسط ۳۲درصد شرکت‌های آشامیدنی مهم‌ترین محصولات خود را بیشتر از میانگین نرخ در ۱۴۰۱ به‌فروش رساندند. در میان سه شرکت فعال این گروه، «غبهنوش» توانست مهم‌ترین محصول خود یعنی انواع ماءالشعیر را ۴۶درصد بیشتر از میانگین این نرخ در سال ۱۴۰۱ به فروش برساند. کمترین میزان رشد نرخ در «غنوش» به ثبت رسیده که در خردادماه کنسانتره مرکبات خود را تنها ۹درصد بیشتر از میانگین ۱۴۰۱ به فروش رسانده است. بررسی ترکیب فروش «غبهنوش» و «غنوش» نشان می‌دهد که مهم‌ترین محصولاتشان در سال ۱۴۰۱، ۸۶درصد از کل درآمد فروش این دو شرکت را تشکیل داده است.
