شرکت‌های اوره‌‌‌ساز بورسی زیر ذرهبین
فائزه شاهوردی/ تحلیلگر بازار سرمایه
کشورهای چین، هند، روسیه، اندونزی، پاکستان و ایران بزرگ‌ترین تولیدکنندگان اوره در جهان هستند. تولید جهانی اوره در سال ۲۰۲۰ حدود ۲۰۰میلیون تن بوده است. چین بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده اوره در جهان است. کشورهای هند و آمریکا به‌ترتیب در رتبه‌‌‌های بعدی تولید و مصرف قرار دارند. بالا بودن تقاضا در هند و آمریکا، این دو کشور را به بزرگ‌ترین واردکنندگان اوره نیز تبدیل کرده است. بیش از ۷۰درصد اوره جهان در آسیا تولید می‌شود. مهم‌ترین روش حملونقل اوره، حملونقل دریایی است، به همین دلیل، کمتر تحت‌تاثیر محدودیت‌های کرونایی قرار گرفت. قیمت بازار اوره نیز مانند سایر بازارها متاثر از تعادل طرف عرضه و تقاضاست و افزایش و کاهش هزینه انرژی و همچنین افزایش و کاهش عرضه و سیاست‌‌‌های تجاری-اقتصادی از دلایل تغییرات قیمت اوره است. متغیرهای نفت‌خام، گاز طبیعی، زغال‌سنگ، GDP سرانه، جمعیت و شاخص قیمت غذا همبستگی مثبت و زیادی با قیمت اوره دارند؛ یعنی با افزایش هر یک از این متغیرها، قیمت اوره نیز افزایش پیدا می‌کند. نرخ ارز با قیمت اوره همبستگی منفی دارد. نرخ اوره جهانی همبستگی قیمتی با مواد اولیه تولید اوره یعنی گاز و زغال‌سنگ دارد. در نمودار زیر همبستگی قیمتی میان گاز طبیعی و اوره قابل مشاهده است.
نرخ جهانی اوره
عوامل موثر بر نرخ جهانی اوره، از دو جهت بررسی می‌شود. طرف عرضه و طرف تقاضا، قیمت نفت، نرخ حملونقل بین‌المللی، نرخ جهانی گاز طبیعی و زغال‌سنگ از این دست عوامل هستند و از طرف تقاضا، نرخ جهانی محصولات کشاورزی از جمله گندم و ذرت عامل تعیین‌‌‌کننده‌‌‌ای در نرخ تقاضا برای کودهای شیمیایی از جمله اوره است. متوسط قیمت اوره طی سال‌های ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ به ترتیب ۲۵۴، ۵۴۳ و ۸۳۸دلار بوده است.
صنعت اوره در ایران
ایران یکی از کشورهای بزرگ تولیدکننده اوره در جهان است و به‌عنوان صادرکننده اصلی در بین پنج‌کشور صادرکننده اوره جهان قرار دارد. حدود ۷۰درصد اوره ایران، صادراتی است و مقاصد اصلی صادرات، کشورهای ترکیه، برزیل، هند و چین هستند. ظرفیت تولید اوره ایران بیش از ۶/ ۵میلیون تن در سال است که در شرکت‌های پتروشیمی پردیس، شیراز، کرمانشاه، خراسان و رازی واقع شده‌‌‌اند. ایران به دلیل منابع غنی گاز، از گاز طبیعی برای تولید اوره استفاده می‌کند. اوره صادراتی ایران عموما به صورت فوب مبدا و براساس نرخ‌های جهانی موجود در نشریات بین‌المللی پس از اعمال تخفیفاتی (به علت تحریم‌‌‌ها) به فروش می‌‌‌رسد. صنعت اوره تحت‌تاثیر عواملی همچون تغییرات نرخ جهانی اوره، وجود طرح‌‌‌های توسعه و احتمال افزایش ظرفیت در شرکت‌های صنعت، پتانسیل برداشته‌شدن تخفیف در نرخ‌های فروش در صورت برداشته‌شدن تحریم‌‌‌ها، پرداخت‌نشدن مطالبات از سوی دولت و ریسک نکول و ریسک قطعی برق در تابستان و قطعی گاز در زمستان است که این عوامل فرصت‌‌‌ها و تهدیدهای صنعت اوره به حساب می‌‌‌آیند. شرکت خدمات حمایتی کشاورزی و سایر مشتریان از طریق بورس‌کالا مشتریان داخلی اوره ایران و کشورهای عراق، افغانستان، ترکیه، هندوستان و امارات و آفریقا و شرق و جنوب شرق آسیا از مشتریان خارجی اوره ایران هستند.
پیش‌بینی قیمت اوره
قیمت کود اوره در بازارهای جهانی پس از بحران اقتصادی ۲۰۰۸ و از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ در مسیر صعودی قدرتمندی قرار گرفت که به ثبت رکورد ۶۱۰دلار برتن در ماه مه سال ۲۰۱۲ انجامید. از سال ۲۰۱۲ تا آگوست ۲۰۱۶ بهای اوره در بازارهای جهانی در فاز ریزشی نوسان کرد. علت اصلی این کاهش، افزایش عرضه در کشور‌‌‌هایی نظیر چین به علت کاهش هزینه‌‌‌های تولید (کاهش قیمت گاز طبیعی و زغال‌سنگ) و همچنین کاهش تقاضا به‌‌‌علت عواملی مانند خشکسالی بود که به افزایش مازاد عرضه منجر شد. از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ قیمت‌ها روند صعودی بسیار ملایمی را در پیش گرفتند و از ۱۴۲دلار بر تن به ۲۴۵ دلار بر تن رسیدند. قیمت اوره تحت‌تاثیر شیوع کووید-۱۹ در سال ۲۰۱۹ به حداقل میزان خود رسید. قیمت این ماده در فصل سوم ۲۰۲۰، ۱۲درصد افزایش پیدا کرد و به ۲۲۹دلار بر تن رسید. افزایش قیمت به علت تقاضای زیاد و افزایش هزینه نهاده‌‌‌های تولید، به‌ویژه انرژی رخ داد. با توجه به پیش‌بینی‌‌‌ها می‌توان انتظار کاهش قیمت جهانی اوره (۲۷۵دلار بر تن) تا پایان سال ۲۰۲۴ و سپس انتظار افزایش مجدد قیمت (۳۳۰دلار بر تن) تا پایان سال ۲۰۳۵ را داشت.
نگاهی به شرکت‌های اوره‌‌‌ای فعال در بازار سرمایه
«خراسان»: شرکت سهامی پتروشیمی خراسان، بزرگ‌ترین مرکز تولید محصولات شیمیایی شمال و شمال‌شرق کشور، اردیبهشت سال ۱۳۷۱ در بجنورد، مرکز استان خراسان‌شمالی تاسیس شد و از خرداد ۱۳۷۵ با آغاز فعالیت‌های بهره‌‌‌برداری در لیست بنگاه‌‌‌های صنعتی و تولیدی کشور قرار گرفت. پتروشیمی خراسان یکی از تولیدکننده‌‌‌های اوره کشور با ظرفیت اسمی سالانه ۴۹۵هزار تن اوره است. این شرکت معمولا ۲۰درصد بالای ظرفیت اسمی فعالیت می‌کند. خراسان تنها واحد پتروشیمی در شمال‌شرق کشور و بزرگ‌ترین واحد تولیدکننده کریستال‌ملامین در کشور است. این شرکت پتروشیمی، آمونیاک، اوره و کریستال‌ملامین تولید می‌کند. شرکت سرمایه‌گذاری نفت، گاز و پتروشیمی تامین، سهامدار عمده این شرکت پتروشیمی و عمده‌‌‌ترین ماده اولیه شرکت گاز طبیعی است که از شرکت ملی گاز ایران (شرکت پالایش گاز شهید هاشمی) تامین می‌شود. «خراسان» در سال ۱۴۰۰ با حاشیه سود خالص ۶۲درصد توانست سودخالص ۳۲,۴۴۱میلیارد ریالی با ۱۸,۱۲۵ریال سود هر سهم محقق کند که این میزان سود در مقایسه با سال ۹۹، ۱۲۶درصد رشد داشت.
«کرماشا»: شرکت صنایع پتروشیمی کرمانشاه در سال ۱۳۷۵ تاسیس شد و در سال ۱۳۸۷ به بهره‌‌‌برداری رسید. این مجتمع در زمینی به مساحت ۲۹۵هکتار و در جاده هرسین دامنه جبل گوهره کرمانشاه واقع شده و دارای واحدهای تولید آمونیاک، اوره و یوتیلیتی است. ظرفیت تولید سالانه اوره در این شرکت ۶۶۰هزار تن است. در حال حاضر سرمایه شرکت پتروشیمی کرمانشا ۳۵۲میلیارد تومان بوده و این شرکت مانند پتروشیمی شیراز جزو واحدهای فرعی شرکت گروه گسترش نفت و گاز پارسیان (پارسان) و واحد تجاری نهایی گروه شرکت سرمایه‌گذاری غدیر (وغدیر) است. این شرکت پتروشیمی در آخرین صورت‌های مالی منتشرشده فصلی ۱۴۰۰ خود توانست در دوره ۹ ماهه با حاشیه سودخالص ۶۲درصد، ۱۹,۱۶۵میلیارد ریال سود خالص و ۵۴۳۱ریال سود به ازای هر سهم محقق کند.
«شیراز»: شرکت پتروشیمی شیراز (سهامی‌عام) در سال ۱۳۴۳ به صورت شرکت سهامى خاص تاسیس شد، از سال ۱۳۴۴ شروع به بهره‌‌‌برداری کرد و در سال ۱۳۸۳ در بورس اوراق بهادار پذیرفته شد. در حال حاضر شرکت پتروشیمی شیراز، جزو واحدهای فرعی شرکت گسترش نفت و گاز پارسیان بوده و واحد تجاری نهایی گروه، شرکت سرمایه‌گذاری غدیر است. شیراز دارای ظرفیت اسمی یک‌میلیون و ۵۶۸هزار تن تولید اوره و دومین شرکت اوره‌‌‌ای بزرگ در بورس اوراق بهادار است. تولیدات شرکت پتروشیمی شیراز شامل اوره، نیترات‌آمونیوم و متانول است. مواد اولیه شرکت عمدتا گاز مصرفی است که از طریق خط لوله سراسری و از شرکت ملی گاز ایران تامین می‌شود. سایر مواد مصرفی از قبیل آب، برق، بخار و سایر سرویس‌‌‌های جانبی پشتیبانی، از سوی نیروگاه مجتمع تولید می‌شود. تامین‌کنندگان عمده کیسه مصرفی موردنیاز نیز عمدتا شرکت‌های پلی‌تک سیرجان، گلسان‌کیسه و گلسان‌بافت هستند. «شیراز» در آخرین صورت‌های مالی فصلی ۱۴۰۰ خود توانست در دوره ۹ ماهه ۲۷,۷۸۷میلیارد ریال سود خالص، همراه با ۵۴۴۹ریال سود به ازای هر سهم و ۳۲درصد حاشیه سود خالص را محقق کند.
«شپدیس»: شرکت پتروشیمی پردیس ابتدا با نام «پتروشیمی اوره و آمونیاک غدیر» در سال ۱۳۸۳ به صورت شرکت سهامی خاص تاسیس شد، سپس در سال ۱۳۸۷ به «پتروشیمی پردیس» تغییر نام یافت و در سال ۱۳۹۰ در سازمان بورس و اوراق بهادار پذیرفته شد. در حال حاضر این شرکت جزو واحدهای فرعی شرکت گروه گسترش نفت و گاز پارسیان است و واحد تجاری نهایی گروه شرکت سرمایه‌گذاری غدیر است. کارخانه این شرکت در منطقه ویژه اقتصادی عسلویه واقع شده است. حجم بالای تولیدات و فناوری برتر، هماهنگی با استانداردهای زیست‌محیطی، سهولت دسترسی به خوراک گاز طبیعی، خطوط حملونقل دریایی و برخورداری از تاسیسات ذخیره‌سازی و اسکله بارگیری اختصاصی برای صادرات محصول اوره، از جمله مزیت‌‌‌ها و ویژگی‌‌‌های این مجتمع بوده که چشم‌‌‌انداز روشنی را برای جایگاه این شرکت در بازارهای بین‌المللی ترسیم می‌کند. «شپدیس» دارای ظرفیت اسمی تولید ۳میلیون و ۲۲۵هزارتن اوره است و در منطقه اقتصادی انرژی پارس‌جنوبی واقع شده است. این شرکت خوراک خود را از پتروشیمی مبین تامین می‌کند و باارزش‌‌‌ترین شرکت بورسی اوره‌‌‌ساز در ایران است. باتوجه به سال مالی «شپدیس» در پایان شهریورماه، این شرکت در گزارش منتشرشده ۶ماهه سال ۱۴۰۰ توانست ۹۸,۹۱۴میلیارد ریال سودخالص و ۱۶,۴۸۶ریال سود به ازای هر سهم محقق کند.
