نوسان نرخ‌های جهانی به نفع اورهسازها
هادی سلگی : اوره یک ترکیب آلی شیمیایی بی‌رنگ، بی‌بو و نسبتا غیر‌سمی و دارای حلالیت زیاد در آب است. از اوره به صورت گسترده در کودهای شیمیایی به‌عنوان منبع غنی و مناسب نیتروژن استفاده می‌شود.
از کل اوره تولیدی جهان بیش از ۷۰درصد به مصرف کشاورزی میرسد و بقیه در تولید پودر ملامین، به‌عنوان خوراک دام، مصارف پزشکی و... استفاده می‌شود.
اوره همچنین یکی از مواد اولیه مهم صنایع شیمیایی بوده و در تولید انواع پلاستیک، به‌ویژه رزین‌های فرمالدئید اوره، انوع چسب همچون اوره فرمالدئید و اوره ملامین فرمالدئید، سیانات پتاسیم و نیترات اوره کاربرد دارد.
اوره گرانول و اوره پریل از انواع مختلف اوره هستند که هر دو نوع آنها در پتروشیمیهای داخلی ایران هم تولید میشوند.
شرکت‌ها
در بازار سرمایه، چهار شرکت پتروشیمی حضور دارد که تولید اصلی آنها اوره و آمونیاک است. پتروشیمی کرمانشاه با ظرفیت اسمی سالانه ۳۹۶هزار تن آمونیاک و ۶۶۰هزار تن اوره؛ پتروشیمی خراسان با ظرفیت اسمی سالانه ۴۹۵هزار تن اوره، ۳۳۰هزار تن آمونیاک و ۲۰هزار تن ملامین؛ پتروشیمی پردیس با ظرفیت اسمی یک‌میلیون و ۳۶۰هزار تن آمونیاک و ۲میلیون و ۱۵۰هزار اوره (گفته می‌شود با راه‌‌‌اندازی فاز۳ این شرکت، ظرفیت به ۲میلیون تن آمونیاک و ۲/ ۳میلیون تن اوره میرسد) و پتروشیمی شیراز با ظرفیت تولید یک‌میلیون تن آمونیاک و ۵/ ۱میلیون تن اوره، چهار شرکت تولیدکننده اوره بورسی محسوب میشوند. به این ترتیب، مجموع تولید این چهار شرکت شامل ۹/ ۵میلیون تن اوره و ۷/ ۳میلیون تن آمونیاک می‌شود. شایان ذکر است که شرکت‌های کود شیمیایی اوره لردگان و مسجدسلیمان نیز جزو طرح‌هایی هستند که به‌زودی به جرگه تولیدکنندگان اوره خواهند پیوست.
طبق گزارش‌های کدال در سال مالی ۱۴۰۰ حدود ۶میلیون تن اوره و نزدیک به ۸/ ۳میلیون تن آمونیاک در این چهار شرکت تولید شده است. بیش از ۵۰درصد این محصولات را پتروشیمی پردیس تولید کرده است. در جدول گزارش، مقادیر تولید هر یک از این شرکت‌ها آمده است. نرخ فروش صادراتی اوره در اسفندماه با نرخ دلار نیمایی ۲۴هزار تومان به طور متوسط به این قرار بوده است: پتروشیمی پردیس با ۵۷۳دلار، پتروشیمی شیراز با ۶۶۲دلار، پتروشیمی خراسان با ۵۲۹دلار و پتروشیمی کرمانشاه با ۵۷۱دلار.
در خصوص تفاوت ریالی نرخ فروش اوره صادراتی شرکت‌های صادر‌کننده اوره می‌توان به هزینه‌های متفاوت حمل‌ونقل آنها و دوری و نزدیکی به مقاصد صادراتی آنها اشاره کرد. به‌عنوان نمونه، در خصوص پتروشیمی پردیس می‌توان به قرار گرفتن شرکت پتروشیمی پردیس در محل خطوط حمل‌ونقل دریایی و عدم‌نیاز به حمل‌ونقل زمینی و هزینه‌های آن و همچنین داشتن اسکله اختصاصی برای انتقال محصول تا اسکله صادراتی، استفاده از ظرفیت کشتی‌های با ظرفیت بالاتر از ۵۰هزار تن و صادرات مستقیم محصول به کشورهایی نظیر برزیل اشاره کرد. شرکت‌های پتروشیمی خراسان و کرمانشاه هم با توجه به نزدیکی مکانی پتروشیمیهای مذکور در مجاورت نقاط مرزی کشورهای مقصد صادرات، از قبیل افغانستان، عراق، ترکیه و... متحمل هزینه‌های حمل‌ونقل کمتری میشوند. بنابراین با توجه به موارد فوق و متفاوت بودن کیفیت محصول اوره تولیدی شرکت‌های تولیدکننده بعضا با نرخ‌های صادراتی متفاوتی مواجه می‌شویم.
در فصل زمستان و پیش از آن، بعد از گذشت یک‌دوره چندماهه که هیچ‌یک از مجتمع‌های تولیدی موفق به فروش با قیمت‌های بالای ۸۰۰دلار نشدند، شاهد کاهش شدید قیمت‌ها تا حدود ۴۵۰دلار بودیم. طی این دوره عمده خریداران به دلیل عدم‌اطمینان از پایان اصلاح قیمتی و شناسایی کف قیمت‌ها تمایلی به ایجاد تعهد جدید و خرید نداشتند. این دوره موجب ذخیره محصول در انبار شرکت‌ها شد. با توجه به تحلیل انجام‌شده، کاهش تقاضا ناشی از برآورد خریداران مبنی بر وجود حباب قیمتی حدود ۴۰۰دلاری در تن بوده است که با توجه به اصلاح قیمتی صورت‌گرفته و بازگشت قیمت‌های جهانی وکاهش نوسانات قیمتی در اوایل اسفندماه ۱۴۰۰ مجددا افزایش تقاضای خرید اوره در بازارهای جهانی به صورت گسترده مشاهده شد.
در نهایت در دوماه پایانی سال، بعد از اینکه از شدت نوسانات قیمتی کاسته شد، با در نظر گرفتن فصل اوج مصرف در برخی از مقاصد صادراتی و به‌کارگیری تمهیداتی همچون اجرای سوآپ و بارگیری از بندر عسلویه، اقدام به فروش حداکثری و بهره‌برداری از شرایط بازار در اسفندماه شد.
هفته گذشته (منتهی به ۷ آوریل) نشریه آرگوس که معتبر‌ترین مجله برای نرخ‌گذاری ایران است، قیمت اوره گرانوله پتروشیمی شیراز، پردیس و کرمانشاه را ۸۲۰دلار در هر تن فوب اعلام کرد؛ هرچند خریداری در این سطوح قیمتی وجود نداشت. دیگر تولیدکنندگان ایرانی نرخ خود را ۷۰۰ تا ۷۲۰دلار در هر تن فوب اعلام کرده‌‌‌اند؛ اما نرخ پیشنهاد خرید ۶۸۰دلار در هر تن فوب از سوی خریداران اعلام شده است. قیمت میانگین فروش داخلی اسفندماه پتروشیمی کرمانشاه برای هر تن ۶/ ۱۲میلیون تومان، خراسان ۴/ ۱۱میلیون تومان، شیراز ۱/ ۱۲میلیون تومان و پردیس ۹میلیون تومان بوده است. روز گذشته، اوره گرانول کرمانشاه در بورس‌کالا با قیمت پایه ۲/ ۱۷میلیون تومان عرضه شد. همچنین در معاملات تالار پتروشیمی روز گذشته بورس‌کالا، اوره پریل خراسان با قیمت پایه ۶/ ۱۹میلیون تومان عرضه شد.
باید توجه کرد که براساس اطلاعیه‌های شفاف‌سازی منتشرشده پیشین در خصوص نرخ فروش اوره داخلی در سامانه کدال، هیات‌وزیران در تاریخ ۰۷/ ۰۷/ ۱۳۹۸، نرخ فروش کود اوره به شرکت خدمات حمایتی کشاورزی را براساس نرخ‌های بورس‌کالا مصوب کرده است. براساس مصوبه مذکور، قیمت فروش کود اوره در کیسه ۵۰کیلویی درِ واحد تولیدی و تحویل به شرکت خدماتی حمایتی کشاورزی به مبلغ ۳۹۸، ۱۲۵ریال (هر کیلو ۷۹۶۲ریال) ابلاغ شده است. سازمان برنامه و بودجه کشور موظف شده است تا مابهالتفاوت حداقل قیمت کشف‌شده در بورس‌کالا طی ۶ماه گذشته با قیمت فروش شرکت‌های پتروشیمی به بخش کشاورزی را پس از حسابرسی یارانه‌ای در لوایح بودجه سنواتی پیش‌بینی کند تا پس از تصویب و تخصیص اعتبار از سوی وزارت جهاد کشاورزی در اختیار شرکت‌های مذکور قرار گیرد. هنوز این مابهالتفاوت از سوی دولت به شرکت‌های پتروشیمی پرداخت نشده است. از همین رو تفاوت نرخ اوره تکلیفی با نرخ‌های علی‌الحساب منظورشده در دفاتر شرکت پردیس برای اسفندماه ۱۴۰۰ مبلغ ۱۰هزار و ۱۵۸میلیارد ریال مبلغ تجمیعی از ابتدای سال مالی به مبلغ ۴۸هزار و ۸۲۷میلیارد ریال بوده است. این رقم برای کرمانشاه در سال ۱۴۰۰ به میزان ۱۴هزار و ۱۲۵میلیارد ریال و برای شیراز مبلغ ۳۳هزار و ۳۹میلیارد ریال شده است.
