دو واقعه مطلوب + فایل صوتی
دکتر پویا جبلعاملی*
در میان همه وقایع ناخوشایند اخیر، دو واقعه مطلوب رونمایی شد که احتمالا در سال۲۰۲۷ نیز نمودهایی از آن بروز میکند. اول، برخلاف تصور اولیه، هوش مصنوعی آنچنانکه انتظار میرفت موجب تخریب فرصتهای شغلی نشد. شاید بتوان گفت بیشتر همان اثری را که در دورههای پیشین، تکنولوژی جدید بازی میکرد اینجا هم شاهدش بودیم: افزایش کارآیی و بالا بردن رفاه.
همان گونه که زمانی تصور میشد آمدن قطار باعث بیکاری گسترده از طریق تخریب شغل درشکهسواران میشود یا پست الکترونیک، موجبات بیکاری بسیاری در صنعت پست میشود، هوش مصنوعی هم نشان داد، با وجود گستردگی صنایعی که تحتتاثیر قرار میگیرند، اما بیشتر از آنکه فرصت شغلی تخریب شود، ناکارآمدیهای گذشته از بین خواهد رفت. هوش مصنوعی عملا به ارتقای کیفیت مشاغل کمک کرده است و این یعنی رفاه بیشتر آدمیان در سرتاسر جهان.
با وجود این هشدارها در مورد ریسکهای این صنعت که توسط کسانی مطرح میشود که خود نقش فعال در توسعه هوش مصنوعی دارند، کاملا جدی است. در مرکز این هشدارها، وضعیت «خود بهسازی بازگشتی» (Recursive self-Improvement) قرار دارد؛ جایی که هوش مصنوعی خود میتواند به توسعه و پیشرفت خویش بدون نیاز به کمک انسانی دست یابد. امری که مسلما سرعت و فراگیری هوش مصنوعی را افزایش میدهد؛ اما به همان نسبت قدرت نظارت انسانی بر آن افت میکند و آنگاه دیگر نمیتوان مطمئن بود سیستم واقعا با منافع انسانی سازگار است یا نه. با وجود این دغدغه، آنچه میتوان با توسعه این صنعت از کشف داروها تا راهحلهای تازه برای گرمایش تا حل مسائل پیچیده علمی و کاهش شدید هزینه پژوهش و نوآوری و جهش کارآیی در کل اقتصاد بهدست آورد، آنقدر هیجانانگیز است که مسائل دیگر حاشیهای بر متن توسعه هوش مصنوعی باشد.
اما اتفاق دوم در سال۲۰۲۶، شکست سخت ترامپیسم در انتخابات آمریکا بود. درحالیکه میشد دست به دست شدن قدرت در کنگره را تکرار انتخابات میاندورهای تعبیر کرد که معمولا حزبی که در کاخ سفید بر کرسی نشسته، یک یا هر دومجلس کنگره را واگذار میکند، اما اختلاف رأی و کرسیهایی که دموکراتها بردند، نشاندهنده، رویگردانی عموم از پوپولیسم افراطی بود. به بن بست رسیدن ترامپیسم در ایالات متحده میتواند در میانمدت دومینوی شکستها را برای پوپولیسم افراطی در سایر نقاط به همراه داشته باشد.
نسخه ترامپ شامل اخراج مهاجران، ساختن دیوار مرزی، برافراشتن موانع تجاری و تعرفهای، ضربه زدن به نهادهای حقوقی داخلی و بینالمللی، زیر سوال بردن دانشگاهها و رسانههای جمعی و... نشان داد که نمیتواند مشکلات اقتصادی نیروی یدی را که مرجع رأی وی و پشتوانه سیاستهای پوپولیستی او بود، حل کند. شهروندان در سراسر جهان درمییابند وقتی این نسخه در آمریکا جواب نداده، حتما در کشور آنان نیز جواب نمیدهد و دومینو به حرکت درمیآید. ذات جامعه باز، امتحان کردن نسخههای مختلف است. ذات جامعه باز اجازه دادن به «همه» برای مشارکت در قدرت است.
ذات جامعه باز، اجازه دادن به قدرت رسیدن اندیشههایی است که حتی با خود جامعه باز به صورت ریشهای مشکل دارند؛ همچون ترامپیسم. لیبرالها و مروجان جامعه باز آن قدر به صلابت آنچه ساخته شده و به اندیشه خود اطمینان دارند که جلوی به قدرت رسیدن مخالفان خود را نگیرند. ضمن آنکه میدانند مانعتراشی برای رأی شهروندان در نهایت نه تنها ضایع کردن حق آنان است، بلکه بیشتر به جامعه باز ضربه میزند. پس باید گذاشت مخالفان جامعه باز نیز به قدرت برسند و زود باشد که نتیجه نگاه آنان خودنمایی کند و خود شهروندان تصمیم به برکناری آنان بگیرند. این اتفاقی است که در سال۲۰۲۶ رخ داد؛ اما میتواند آغاز پروژه کمرنگ شدن پوپولیسم افراطی و سیاستهای اقتصادی ضد لیبرال آن در سالهای آتی باشد.
* اقتصاددان
سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد را بشنوید:
پویا جبل عاملی، مترجم و اقتصاددانی که مدرک دکتری خود را از دانشگاه لستر انگلیس گرفته است. او کتابهای اقتصادی مهمی را به زبان فارسی برگردانده است. از بهترین ترجمههای پویا جبل عاملی میتوان به «اقتصاد کلان مدرن»، «چرا کشورها شکست میخورند» و «جاده باریک آزادی» اشاره کرد.


