آیا قوانین زیستمحیطی پایان اقتصاد واحد را رقم خواهند زد؟
مقررات علیه بازار یکپارچه اروپایی
امروز، کمیسیون اروپا برآورد میکند که بازار واحد از زمان ایجاد خود، ۳ تا ۴درصد به تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا افزوده و ۳.۶میلیون شغل ایجاد کرده است. مطالعهای از بنیاد برتلزمان نیز برآورد کرده است که یکپارچگی اقتصادی، درآمد شهروندان اروپایی را بهطور متوسط حدود ۸۴۰یورو (۹۷۴دلار) در سال به ازای هر نفر افزایش میدهد.
بااینحال، مزایایی که این یکپارچگی ایجاد کرده است و آزادیای که امکان تحقق این مزایا را فراهم کرده، از ۱۲ اوت ۲۰۲۶، به شکلی آرام و از طریق مقرراتی ظاهرا بیضرر درباره بستهبندی، با تهدید مواجه شدهاند. مقررات بستهبندی و پسماند بستهبندی (PPWR) فروشندگان، چه اروپایی و چه خارجی، را ملزم خواهد کرد از مجموعهای پیچیده از قوانین تبعیت کنند؛ قوانینی که شاید برای برندهای بزرگ قابلمدیریت باشند، اما میتوانند برای کسبوکارهای کوچک خفهکننده باشند.
مشکلسازترین الزام این است که فروشندگانی که محصولات بستهبندیشده را به یکی از کشورهای اتحادیه اروپا ارسال میکنند، در صورتی که در آن کشور مستقر نباشند، باید یک نماینده مجاز محلی تعیین کنند. این نماینده از طرف فروشنده در برابر مقامات بازیافت آن کشور عمل خواهد کرد. نماینده باید شرکت را در نظام ملی مسوولیت توسعهیافته تولیدکننده (EPR) ثبت کند، گزارشهای سالانهای درباره بستهبندیهایی که شرکت در آن بازار عرضه میکند ارائه دهد و مبلغی بین ۲۰۰ تا ۵۰۰یورو (۲۳۲ تا ۵۸۰دلار) بابت خدمات خود دریافت کند.
فرایند تعیین نماینده در یک کشور، هم بوروکراتیک و هم پرهزینه است. انجام این کار در چندین کشور میتواند برای فروشندگان کوچک عملا غیرممکن شود؛ زیرا آنها مقیاس کافی ندارند که این هزینههای ثابت را میان حجم زیادی از فروش سرشکن کنند، بهویژه آنکه PPWR هیچ معافیتی بر اساس حجم فروش در نظر نگرفته است.
چندین کسبوکار هماکنون اعلام کردهاند که ارسال کالا به سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا را متوقف میکنند یا گزینه ارسال به اتحادیه اروپا را بهطور کامل غیرفعال خواهند کرد. برای نمونه، شرکت آلمانی Copiaro ارسال کالا به سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا را متوقف کرده، اما همچنان به بازارهای اروپایی خارج از چارچوب مقرراتی اتحادیه اروپا، مانند سوئیس، نروژ و بریتانیا، ارسال میکند. بنابراین، بار دیگر در حال بازگشت به چیزی شبیه بازارهای ملی قدیمی، با موانع ورود هستیم.
کل الگوی تجارت فرامرزی برای کسبوکارهای کوچک در معرض خطر تضعیف شدن قرار گرفته است؛ آن هم به نام حفاظت از محیط زیست. اما اگر شرکتهای بزرگتر که حجم بسیار بیشتری از پسماند بستهبندی تولید میکنند، همان شرکتهایی باشند که بیش از همه توانایی تحمل این هزینهها را دارند، با یک تناقض مواجه خواهیم شد. مقررات بستهبندی میتوانند فروشندگان بزرگ را از رقابت کسبوکارهای کوچکتر مصون کنند و در نتیجه، بازاری بستهتر و متمرکزتر ایجاد کنند. اروپا ممکن است با فقیرتر شدن، سبزتر شود. کارآفرینی اروپایی در حال خفه شدن است و این صاحبان کسبوکارهای کوچک هستند که هزینه آن را میپردازند.
در ایالات متحده نیز اقدامی مشابه، اما با هدفی متفاوت و صراحتا حمایتگرایانه، به معافیت حداقل ارزش برای محمولههای کمارزش پایان داد. تا سال ۲۰۲۵، بستههایی با ارزش کمتر از ۸۰۰دلار میتوانستند با بوروکراسی اندک و بدون پرداخت حقوق گمرکی وارد بازار آمریکا شوند. این معافیت مجرایی حیاتی برای فروشندگان کوچک در سراسر جهان بود و به مصرفکنندگان آمریکایی نیز اجازه میداد از طریق خردهفروشیهای آنلاین، کالاهایی از سراسر جهان خریداری کنند.
با حذف این معافیت، پیامدهای آن شرکتهای پلتفرمی بزرگی مانند SHEIN و Temu را نیز تحت تاثیر قرار داد، اما فشار آن بر اپراتورهای کوچکتر و در نتیجه بر مصرفکنندگان، حتی شدیدتر بود. مصرفکنندگان آمریکایی شروع به پرداخت هزینه بیشتری برای کالاهای کمارزش کردند و این امر، بنا بر برآوردها، به زیانی بین ۱۱ تا ۱۳میلیارد دلار انجامید؛ درحالیکه خانوارهای کمدرآمد بیش از دیگران تحت تاثیر قرار گرفتند.
با وجود تفاوت در انگیزههای این اقدامات مداخلهگرایانه در دو سوی اقیانوس اطلس، نتیجه یکی است: آزادی اقتصادی در حال محدود شدن است. در اروپا، این مقررات در زمانی از راه میرسد که اهمیت و جایگاه این بلوک اقتصادی از پیش با فشار جدی مواجه است. اگرچه بازار واحد حدود ۱۸درصد از تولید اقتصادی جهان را در اختیار دارد، اروپا در حوزه فناوری و کسبوکارهای دیجیتال در حال عقب ماندن از رقبای مستقیم خود است؛ بخشی از این عقبماندگی ناشی از بار فزاینده مقرراتی است که بر اقتصاد آن تحمیل میشود.
یک دهه پیش، اروپا همچنان در میان بزرگترین شرکتهای سهامی عام جهان از نظر ارزش بازار، حضور قابلتوجهی داشت. امروز، تنها تعداد انگشتشماری از شرکتهای اروپایی در رتبهبندیهای برتر جهانی باقی ماندهاند. تقریبا هیچیک از استارتآپهای پیشرو جهان نیز در این بلوک متولد نمیشوند. PPWR جدیدترین عامل تشدیدکننده این روند افولی است و مستقیما پایه اقتصاد اروپا، یعنی بنگاههای خرد و کسبوکارهای کوچک، را تحت فشار قرار میدهد. اروپا در پیگیری کورکورانه هدف تبدیل شدن به سبزترین قاره جهان، در معرض این خطر قرار دارد که به راکدترین قاره جهان تبدیل شود و در نتیجه، کارآفرینی را از خود دور کند. اتحادیه اروپا میخواهد آینده را از طریق مقرراتگذاری رهبری کند، حتی اگر این کار به قیمت تضعیف همان بازار واحدی تمام شود که اساس یکپارچگی اقتصادی اروپا را بنا نهاد.
* خبرنگار
