چرا بانکهای مرکزی دیگر تنها به قیمت نفت خام نگاه نمیکنند؟
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری: یک شاخص تخصصی در بازار نفت که پیش از این کمتر در تحلیلهای اقتصاد کلان به آن پرداخته میشد، اکنون به عنوان متغیری کلیدی در ارزیابی فشارهای تورمی، توجه سیاستگذاران پولی را به خود جلب کرده و رکوردهای بیسابقهای بر جای گذاشته است.
اندرو بیلی، رئیس بانک مرکزی انگلستان، روز سهشنبه اعلام کرد که توجه او بیش از قیمت شاخص نفت خام، به جهش کمسابقه «اسپرد کرک» یعنی شکاف قیمتی میان سوختهای پالایششده و نفت خام معطوف شده است. موضعگیری او با ارزیابی گروهی از اقتصاددانان ارشد از جمله در بانک مرکزی اروپا همخوانی دارد که نوسانات بهای سوخت نهایی را با حساسیتی فراتر از نفت خام رصد میکنند.
به نوشته بلومبرگ، ریشه این تحول به رویدادهای ژئوپلیتیک اخیر از جمله بحرانهای خاورمیانه و تداوم جنگ روسیه و اوکراین بازمیگردد که به نابودی و خروج بخش قابلتوجهی از ظرفیت پالایش نفت در جهان منجر شده است. کاهش عرضه فرآوردههای نفتی، جهش شدید قیمت حاملهای سوخت را در پی داشته است، تا جایی که مصرفکنندگان اروپایی در حال حاضر در جایگاههای سوخت رقمی معادل بیش از ۳۷۰ دلار به ازای هر بشکه بنزین و گازوئیل میپردازند.
رئیس بانک مرکزی انگلستان با اشاره به این پدیده تصریح کرد که مصرفکنندگان در واقع بشکههای نفت خام را مستقیماً مصرف نمیکنند، بلکه متقاضی فرآوردههای حاصل از آن هستند. از همین رو، اسپرد کرک که نشاندهنده فاصله قیمتی نفت خام و محصولات نهایی است اهمیتی اساسی دارد و در مقطع فعلی به بالاترین سطوح خود رسیده است.
در اواخر ماه ژوئیه، بانک مرکزی اروپا نیز با اشاره به صعود اسپرد کرک، نسبت به تهدیدهای تورمی ناشی از محدودیت ظرفیت پالایشی که بهای بنزین و گازوئیل را افزایش داده هشدار داد. از دید کارشناسان این نهاد، این روند محاسبات مربوط به انتظارات نرخ بهره را تغییر داده است؛ محاسباتی که نوسانات عادی بهای نفت خام به تنهایی قادر به بازتاب آن نبود. همزمان، موسسه مدیریت دارایی ونگارد اعلام کرد به دلیل افزایش این شکاف قیمتی، ابزارهایی را برای پوشش ریسک در برابر ماندگاری تورم در آمریکا خریداری کرده است. دونالد ترامپ نیز با هدف مهار تورم در بخش حملونقل و کاهش فشار بر جمهوریخواهان در آستانه انتخابات، پالایشگاههای آمریکایی را برای افزایش تولید تحت فشار گذاشته است.
در دورههای گذشته، اقتصاددانان برای درک چشمانداز بازار انرژی به بهای شاخص نفت خام تکیه میکردند و دولتها نیز تمرکز خود را بر تسهیل دسترسی به نفت خام تصفیهنشده قرار میدادند تا سطح عمومی قیمتها را کنترل کنند. با وجود تشدید تنشها در خاورمیانه و اختلال در مسیر ترانزیتی تنگه هرمز، بهای نفت خام بر خلاف پیشبینیهای وخیم، به سطح ۲۰۰ دلار در هر بشکه نرسید. عواملی نظیر مازاد عرضه پیشین، صادرات کمسابقه آمریکا، کاهش رشد تقاضا در چین و استمرار حداقلی جریان نفت مانع از انفجار قیمت نفت خام شد.
در مقابل، مهار بازار فرآوردههای پالایشی به مراتب دشوارتر بوده است. تأسیسات پالایشی در کانون حملات قرار گرفتهاند؛ مسکو در واکنش به هدف قرار گرفتن پالایشگاههای خود صادرات گازوئیل را متوقف کرده و جریان فرآوردهها از تنگه هرمز نیز بیش از نفت خام کاهش یافته است، زیرا حمل این محصولات به شناورهای اختصاصی متعددی نیاز دارد و ساختار ترانزیتی متمرکزی نیز برای مدیریت آن وجود ندارد.
تحلیلگران بازار انرژی معتقدند شرایط جدید نشان داد که همبستگی سنتی میان قیمت نفت خام با بنزین و گازوئیل لزوماً پایدار نیست و جهان با کسری عمیق در ظرفیت فرآوری مواجه شده است. در بازار اروپا، حق بیمه قراردادهای آتی گازوئیل نسبت به نفت خام برنت به حدود ۷۵ دلار در هر بشکه رسیده است، در حالی که این رقم در آغاز سال جاری تنها ۲۱ دلار بود. این امر قیمت عمدهفروشی گازوئیل را به حدود ۱۷۵ دلار رسانده که پس از اعمال مالیات و حاشیه سود توزیع، ارقام بسیار سنگینتری را به مصرفکننده نهایی تحمیل میکند.
در همین راستا، راسل هاردی، مدیر ارشد شرکت تجاری ویتول، بزرگترین معاملهگر مستقل نفت جهان، برآورد کرده است که بازار روزانه با کسری حدود ۲ میلیون بشکهای در صادرات فرآورده ها از مبدأ خاورمیانه و کاهش ۲ میلیون بشکهای دیگر از سوی روسیه در نتیجه حملات پهپادی اوکراین مواجه است. بانک مرکزی انگلستان نیز در گزارش سیاست پولی ماه ژوئیه خود پیشبینی کرده که رشد بهای انرژی سهمی ۰.۴ واحد درصدی در نرخ تورم نیمه دوم سال خواهد داشت که به تنهایی حدود ۰.۳ واحد درصد آن به قیمت بنزین و گازوئیل در جایگاههای سوخت مربوط میشود. کارشناسان تأکید میکنند قیمت فرآوردهها به دلیل کمبود ملموستر و مصرف مستقیم توسط خانوارها و بنگاهها، شاخص دقیقتری برای سنجش فشارهای تورمی واقعی به شمار میرود.
