تهران در کجای «۱۰۰۰ شهر جهان»؟
دنیای اقتصاد - نیلوفر ادیب‌نیا : تهران در رتبه‌بندی سال۲۰۲۶ «شاخص جهانی شهرها» که از سوی موسسه آکسفورد اکونومیکس منتشر شده است، در میان هزار شهر بررسی‌شده جهان، رتبه ۴۵۹ را به دست آورده است. بر اساس این رتبه‌بندی، اصفهان در جایگاه ۶۴۱، قم در رتبه ۷۲۸، شیراز در رتبه ۷۳۵، مشهد در رتبه ۷۷۳، رشت در رتبه ۷۸۷، تبریز در رتبه ۷۹۳، کرمانشاه در رتبه ۷۹۹، ارومیه در رتبه ۸۳۹، اهواز در رتبه ۸۵۷ و زاهدان در رتبه ۹۰۹ قرار دارند. این شاخص با ارزیابی هزار شهر جهان در پنج حوزه اقتصاد، سرمایه انسانی، کیفیت زندگی، محیط‌زیست و حکمرانی، تصویری از توانمندی‌ها و چالش‌های کلان‌شهرهای جهان ارائه می‌دهد. نیویورک، لندن و پاریس به‌ترتیب رتبه‌های اول تا سوم این فهرست را در اختیار دارند. تهران در ارزیابی پنج حوزه اصلی، در سرمایه انسانی امتیاز ۵۸.۹ از ۱۰۰، در اقتصاد ۵۱، در کیفیت زندگی ۴۸.۵، در محیط‌زیست ۴۰.۸ و در حکمرانی ۱۰ را کسب کرده است. عملکرد پایتخت ایران، در این حوزه‌ها یکدست نیست؛ تهران در سرمایه انسانی رتبه ۱۲۶ و در اقتصاد رتبه ۲۴۳ را دارد؛ اما در کیفیت زندگی به رتبه ۶۱۵، در محیط‌زیست به رتبه ۸۵۹ و در حکمرانی به رتبه ۹۳۷ رسیده است. شاخص جهانی شهرهای سال ۲۰۲۶، هزار شهر را بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی مقایسه می‌کند. اقتصاد ۳۰درصد از امتیاز نهایی را تشکیل می‌دهد و سهم سرمایه انسانی و کیفیت زندگی هرکدام ۲۵درصد است. محیط‌زیست و حکمرانی نیز هر یک ۱۰درصد از امتیاز کل را به خود اختصاص می‌دهند. ارزیابی حکمرانی در سطح ملی انجام می‌شود؛ ازاین‌رو، شهرهای یک کشور در این بخش امتیاز یکسانی دریافت می‌کنند.
نیویورک، لندن و پاریس؛ سه‌گانه صدرنشین شهرهای جهان
نیویورک در سال۲۰۲۶ هم رتبه نخست شهرهای جهان را حفظ کرده است. اقتصاد کلان‌شهری این شهر در سال ۲۰۲۵ به ۲.۶ تریلیون دلار رسید و آن را به بزرگ‌ترین اقتصاد شهری در میان شهرهای بررسی‌شده این شاخص تبدیل کرد. نقش پررنگ نیویورک در مالی، فناوری، رسانه و میزبانی دفاتر مرکزی شرکت‌های بزرگ، دلیل اصلی برتری آن است. این شهر در اقتصاد رتبه اول و در سرمایه انسانی رتبه پنجم را دارد. لندن دوم شده و در سرمایه انسانی پیشتاز است. دانشگاه‌های متعدد و نیروی کار تحصیل‌کرده و متخصص، مهم‌ترین مزیت آن است. حدود ۴۰درصد ساکنان لندن خارج از بریتانیا به دنیا آمده‌اند؛ نشانه‌ای از توان این کلان‌شهر در جذب استعدادهای بین‌المللی. پاریس با ترکیبی متفاوت از مزیت‌ها سوم شده است. پایتخت فرانسه علاوه بر اقتصادی بیش از یک‌تریلیون دلاری، در شاخص کیفیت زندگی دهم جهان است. امید به زندگی بالا، درآمدهای نسبتا مناسب و دسترسی به امکانات فرهنگی، از جمله حدود ۱۳۰موزه، جایگاه این شهر را تقویت کرده‌اند.
قطب‌های فناوری آمریکا در میان برترین‌ها
شهرهای آمریکا حضوری پررنگ در میان برترین‌های جهان دارند. سیاتل در رتبه چهارم است و بخش فناوری آن، با حضور مایکروسافت و آمازون در کنار شرکت‌های بزرگ هوافضا و خرده‌فروشی، موتور اصلی اقتصادش به شمار می‌رود. سان‌فرانسیسکو و سن‌خوزه هم به‌ترتیب رتبه‌های پنجم و هشتم را گرفته‌اند که نفوذ اقتصادی سیلیکون‌ولی را نشان می‌دهد. سن‌خوزه در میان هزار شهر بررسی‌شده بالاترین تولید ناخالص داخلی سرانه را دارد: حدود ۲۳۸هزار و ۷۰۰دلار در سال۲۰۲۵؛ رقمی که بهره‌وری بالای صنعت فناوری این شهر را منعکس می‌کند. با این حال، آکسفورد اکونومیکس هزینه بالای مسکن، نابرابری درآمدی و تمرکز فعالیت‌های اقتصادی را از چالش‌های این قطب‌ها می‌داند. یعنی شرکت‌های بزرگ، بازار کار پویا و درآمد بالا به‌تنهایی عملکرد متوازن یک شهر را تضمین نمی‌کنند. پس از ۱۰شهر نخست، شهرهای اسلو، لس‌آنجلس، سیدنی، واشنگتن، استکهلم، ملبورن، دالاس، کپنهاگ، مونیخ، تورنتو، آمستردام، برلین، ژنو، ونکوور و بروکسل تا رتبه۲۵ قرار دارند. شهرهای آمریکای شمالی و اروپا همچنان بخش بزرگی از جایگاه‌های بالای رتبه‌بندی را در اختیار دارند.
تغییر نقشه اقتصادی شهرهای جهان
آکسفورد اکونومیکس باور دارد که نقشه رقابت اقتصادی شهرهای جهان در سال‌های آینده کم‌کم تغییر خواهد کرد. شهرهای پیشرو آمریکا و اروپا هنوز از بازارهای مالی گسترده، نیروی کار متخصص و نهادهای قدرتمند بهره می‌برند؛ اما شهرهای آسیایی هم نفوذ اقتصادی خود را بیشتر می‌کنند. شنژن چین، تایپه و کوآلالامپور با تکیه بر توسعه فناوری، گسترش تولید پیشرفته و رشد خدمات کسب‌وکار می‌توانند جایگاه پررنگ‌تری در اقتصاد جهانی پیدا کنند. این موسسه همچنین پیش‌بینی می‌کند شهرهای چین و هند، با جمعیت گسترده و افزایش بهره‌وری و درآمد، سهم بیشتری در رشد اقتصاد جهان داشته باشند. در مجموع، این شاخص نشان می‌دهد جایگاه یک شهر دیگر فقط به اندازه اقتصاد یا توان جذب سرمایه‌اش بستگی ندارد. کیفیت زندگی، نیروی انسانی متخصص، مدیریت مخاطرات زیست‌محیطی و کارآمدی نهادها هم در تعیین این جایگاه اهمیت دارند.
