دنیای اقتصاد گزارش میدهد؛
اقتصاد پاشنهآشیل ترامپ در انتخابات میاندورهای؟
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: دونالد ترامپ در بخش بزرگی از دومین دوره ریاستجمهوری خود بر این گزاره پافشاری کرده است که «عصر طلایی» اقتصاد آمریکا، همانگونه که وعده داده بود، از راه رسیده است.
با این حال، شواهد اندکی نشان میدهد که رأیدهندگان آمریکایی نیز چنین ارزیابی خوشبینانهای داشته باشند. اکنون که کمتر از سه ماه به انتخابات میاندورهای مانده و کارزارهای انتخاباتی بهتدریج وارد مرحله جدی میشوند، نادیده گرفتن شکاف میان روایت کاخ سفید و نگرانی عمومی دشوارتر از گذشته است.
این شکاف بیش از همه بر دوش حزب جمهوریخواه سنگینی میکند؛ حزبی که برای حفظ کنترل خود بر کنگره وارد رقابتی حساس شده است. نگاه خوشبینانه ترامپ به عملکرد اقتصادی دولتش، با نگرانی فزاینده خانوارهای آمریکایی درباره هزینههای زندگی، قیمت انرژی و تبعات اقتصادی جنگ علیه ایران برخورد کرده است.
در چنین شرایطی، موضوع اقتصاد که در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ یکی از مهمترین سرمایههای سیاسی او به شمار میرفت، میتواند به یکی از آسیبپذیرترین نقاط حزب جمهوریخواه در انتخابات پیشرو تبدیل شود.
بر اساس گزارش اخیر بلومبرگ، در کاخ سفید این اطمینان وجود دارد که دولت کارنامهای قابلدفاع برای ارائه به افکار عمومی دارد و رئیسجمهور نیز تا انتخابات نوامبر بر همین دستاوردها تکیه خواهد کرد. اما بخشی از جمهوریخواهان، از جمله شماری از چهرههای نزدیک به ترامپ، نگراناند که این راهبرد بهویژه برای نامزدهایی که در رقابتهای فشرده حضور دارند، کافی نباشد. آنان از کاخ سفید میخواهند بستههای اقتصادی تازهای، از جمله کاهشهای مالیاتی بیشتر، بهعنوان مکمل قانون مالیاتی سال گذشته ارائه کند.
چه ترامپ مسیر خود را تغییر دهد و چه بر روایت کنونی اصرار بورزد، شرایط فعلی برای او آزمونی دشوار است. او در دوره نخست ریاستجمهوریاش، اقتصاد را مهمترین نقطه قوت سیاسی خود میدانست و بخش مهمی از موفقیت انتخاباتیاش نیز بر همین تصویر استوار بود. اکنون اما اقتصاد آمریکا، دستکم در نگاه بخش بزرگی از رأیدهندگان، بیش از آنکه نشانه موفقیت باشد، به منشأ نگرانی تبدیل شده است.
روایت دوگانه داده های اقتصادی
دادههای اقتصادی نیز تصویری دوگانه ارائه میدهند. از یک سو، نرخ بیکاری همچنان پایین است، مصرفکنندگان آمریکایی به خرید ادامه میدهند و نشانههایی از احیای بخش تولید دیده میشود. از سوی دیگر، از اواخر ماه فوریه که آمریکا در کنار اسرائیل جنگ علیه ایران را آغاز کرد، نرخ تورم دوباره از ۳ درصد عبور کرده و به سطحی بازگشته است که ترامپ در آغاز دوره دوم ریاستجمهوریاش با آن روبهرو بود. رأیدهندگان بیش از هر چیز بر هزینههای زندگی تمرکز کردهاند و به نظر میرسد این حساسیت، فضای انتخاباتی را تحتتأثیر قرار داده است.نگرانی از تورم از دوره جو بایدن باقی مانده است؛ دورهای که جهش قیمتها به بازگشت ترامپ به کاخ سفید کمک کرد. اما اکنون بخشی از افکار عمومی به این نتیجه رسیده است که سیاستهای اقتصادی دولت دوم ترامپ نیز نتوانسته فشار معیشتی را کاهش دهد. بر اساس میانگین نظرسنجیهای ریلکلیرپالیتیکس، تنها 39 درصد از مردم از عملکرد کلی ترامپ رضایت دارند و رضایت از نحوه مدیریت تورم به حدود 30 درصد میرسد. در نظرسنجی اکونومیست و یوگاو نیز تورم و قیمتها با 31 درصد، مهمترین دغدغه آمریکاییها معرفی شده است؛ رقمی که 17 واحد درصد بیشتر از دومین مسئله مهم، یعنی اشتغال و اقتصاد، است.
مارک شورت، از مقامهای دولت نخست ترامپ، معتقد است این وضعیت نامزدهای جمهوریخواه را در رقابتهای نزدیک در موقعیت دشواری قرار داده است. از یک سو، آنان تمایلی به انتقاد آشکار از رئیسجمهور ندارند، زیرا بیم آن دارند که هدف حملات سیاسی او قرار گیرند. از سوی دیگر، رأیدهندگان انتظار دارند نمایندگانشان از منافع اقتصادی آنها دفاع کنند. شورت معتقد است که هرچند ترامپ به زعم او دستاوردهایی برای عرضه دارد، اما دشوار است بتوان نقش تعرفههای دولت او را در افزایش فشارهای معیشتی نادیده گرفت.
نسخه مالیاتی کاخ سفید برای عبور از انتخابات
در همین حال، مشاوران اقتصادی رئیسجمهور تأیید کردهاند که ترامپ در حال بررسی کاهش مالیات بر عایدی سرمایه است. این بحث نشان میدهد که او نیز بهتدریج به این جمعبندی رسیده است که نمیتوان کارزار انتخاباتی را صرفاً با تکیه بر دستاوردهای گذشته پیش برد. این نگرانی حتی در رسانههای حامی ترامپ نیز بازتاب یافته است. لری کادلو، مدیر پیشین شورای اقتصاد ملی، در گفتوگویی با کوین هَسِت، جانشین خود، اعلام کرد که با ترامپ درباره راههای کاهش مؤثر مالیات بر عایدی سرمایه صحبت کرده و رئیسجمهور نیز به این پیشنهاد علاقه نشان داده است. هَسِت نیز گفت ترامپ اکنون به این نتیجه رسیده که در آستانه انتخابات میاندورهای نمیخواهد صرفا از خوب بودن آنچه در گذشته انجام داده سخن بگوید.
دستیاران ترامپ تأکید دارند که او تصویر واقعبینانهای از اقتصاد دارد، اما ترجیح میدهد بر نشانههای مثبت تمرکز کند. رشد بازار سهام، افزایش ارزش حسابهای بازنشستگی و کاهشهای مالیاتی مصوب سال گذشته، از جمله محورهایی هستند که احتمالاً در تبلیغات انتخاباتی کاخ سفید برجسته خواهند شد. یکی از مقامهای دولت نیز تصویب بهموقع قانون مالیاتی موسوم به «لایحه بزرگ و زیبا» را امتیازی مهم برای جمهوریخواهان میداند؛ امتیازی که شاید بتواند بخشی از نگرانیهای انتخاباتی آنان را کاهش دهد.
با این همه، فاصله میان شاخصهای کلان و تجربه روزمره مردم همچنان چشمگیر است. مقامهای کاخ سفید میگویند ترامپ به قیمت کالاهای اساسی، از جمله گوشت گاو، حساس است. اما برخی منابع نزدیک به دولت معتقدند برداشت او از شرایط اقتصادی تا اندازهای تحتتأثیر پوشش حمایتی شبکههایی مانند فاکس نیوز و فاکس بیزینس قرار دارد؛ شبکههایی که اغلب تصویری مثبتتر از عملکرد دولت ارائه میکنند. پیتر ناوارو، از مشاوران دیرین اقتصادی ترامپ، این هفته در کاخ سفید پذیرفت که دولت با تورم و مشکلاتی دستوپنجه نرم میکند که برای آمریکاییها سختی ایجاد کرده، اما رسانهها را به بازتاب ندادن تلاشهای دولت متهم کرد.
ترامپ در سخنرانیهای انتخاباتی، نگرانی مردم درباره قیمتهای بالا را پذیرفته، اما همچنان دولت پیشین را مقصر میداند. او پنجم اوت (14مرداد) در لاسوگاس گفت دولتش «بدترین تورم تاریخ کشور» را به ارث برده، اما موفق شده است قیمتها را کاهش دهد. با این حال، هرچند افزایش انباشته قیمتهای مصرفکننده در دوره بایدن از هر رئیسجمهور دیگری در چهل سال گذشته بیشتر بود، سرعت تورم در آستانه روی کار آمدن دولت دوم ترامپ کاهش یافته بود. ترامپ وعده داده بود قیمتها را از همان روز نخست پایین بیاورد، اما تورم در سال جاری بار دیگر شتاب گرفته است.
جنگ و انرژی در سبد هزینه خانوار آمریکایی
قیمت کالاهای اساسی همچنان بالاست، مسکن برای بخش بزرگی از جامعه دستنیافتنیتر شده و نرخ وام مسکن 30 ساله به حدود 6.7 درصد رسیده است. شوک انرژی ناشی از جنگ علیه ایران نیز به عامل مهم دیگری در فشار بر هزینههای زندگی تبدیل شده است. قیمت بنزین از 4 دلار در هر گالن عبور کرده و این وضعیت، فشار بر بودجه خانوارها را افزایش داده است. ترامپ و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، ماهها استدلال میکنند که با پایان جنگ، قیمت سوخت کاهش خواهد یافت؛ اما با وجود افت نسبی درگیریها، هنوز چشمانداز روشنی برای باز شدن گره عرضه نفت دیده نمیشود.
در بخش تولید نیز تصویر روشنی وجود ندارد. شاخص تولید مؤسسه مدیریت تأمین در ماه ژوئیه، تحتتأثیر تقاضای مرتبط با توسعه هوش مصنوعی، با سریعترین سرعت در بیش از چهار سال گذشته رشد کرد. با این حال، اقتصاددانان هشدار میدهند هزینههای ناشی از تعرفهها و نااطمینانی درباره تداوم آنها، سرمایهگذاری و استخدام را بهویژه خارج از حوزه هوش مصنوعی محدود کرده است. در دو ماه گذشته ۱۶ هزار شغل صنعتی در آمریکا ایجاد شده، اما تا پیش از آن نزدیک به ۱۰۰ هزار شغل در دوره دوم ترامپ از میانرفته بود و ساختوساز کارخانهای نیز از رکورد سال ۲۰۲۴ عقبتر رفته است. کاخ سفید با استناد به ۱۰.۷ تریلیون دلار تعهد سرمایهگذاری از سوی شرکتهایی چون اپل و یو اس استیل و متحدانی مانند امارات و ژاپن، وعده جهش میدهد؛ هرچند منتقدان میگویند بسیاری از این اعلامها مقدماتی بوده یا پیشتر در جریان بوده است.
در کنار این مسائل، بحث درباره اقتصاد K شکل و شکاف میان ثروتمندان و طبقات کمدرآمد نیز به یکی از محورهای رقابت انتخاباتی بدل شده است. بسنت هفته گذشته به سیانبیسی گفت «اقتصاد K شکل تمام شده» و از شنیدن این بحث خسته است.دادههای موسسه بانک آو آمریکا نیز تا حدی او را تایید میکند و نشان میدهد رشد دستمزد خانوارهای کمدرآمد اخیرا از پردرآمدها پیشی گرفته است. در مقابل، سنجههای دیگر از تداوم شکاف خبر میدهند: درآمد ساعتی کارگران غیرسرپرست و تولیدی از تورم عقب مانده و ثروت تازه بازار سهام عمدتا نصیب مرفهان میشود؛ همان گروهی که از کاهش احتمالی مالیات بر عایدی سرمایه نیز بیشترین بهره را خواهد برد.
ترامپ احتمالاً همچنان با اعتماد به نفس بر توانایی خود برای تغییر فضای سیاسی تکیه خواهد کرد. اما اگر قیمتها، هزینه انرژی و نگرانی از آینده اقتصادی در ماههای آینده کاهش نیابد، جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای با مسئلهای روبهرو خواهند شد که صرفاً با تبلیغ دستاوردهای گذشته قابلحل نیست: اقتصادی که برای رأیدهندگان، بیش از وعدههای کاخ سفید، در قبضها، خرید روزانه و هزینه مسکن معنا پیدا میکند./
